Poetins nieuwe mens

Alcohol is uit den boze, G-strings worden verbrand. In het zomerkamp van Nasji heerst orde. De jongeren worden opgeleid om ‘de koers van de president’ te bewaken....

Arnout Brouwers

‘Ik weet zeker dat er hier iemand kampeert die binnen de komende twintig jaar president van Rusland wordt.’ Vasili Jakemenko, een glad gekapte dertiger, spreekt aan de oever van het Seliger-meer in Valdai, op zo’n 400 kilometer ten noordwesten van Moskou. Een van de mooiste plekken van Rusland. Van de wereld, vinden de aanwezigen hier zelf.

Jakemenko is de leider van de twee jaar geleden onder toeziend oog van president Poetin opgerichte jeugdbeweging Nasji (‘de onzen’), die de afgelopen week zijn zomerkamp had. Tienduizend jongeren, veelal studenten, kamperen hier in een eindeloze zee van tentjes verspreid tussen de naaldbossen aan het meer. De scherpe geur van naaldhout vermengt zich met de brandlucht van talloze kampvuurtjes waarop water wordt gekookt en blikvoer opgewarmd. De eerste aanblik van dit kamp – omgeven door kristalhelder water omdat het is gevestigd op een schiereiland in het meer – is betoverend.

Is het verbeelding of zijn de jongeren die zich hier twee weken komen laven aan Kremlin-indoctrinatie net iets verzorgder, net iets beter geknipt en weldoorvoeder dan de arme stervelingen die het kamp niet hebben gehaald? Hebben we hier misschien te maken met de vleesgeworden opvolgers van de homo sovieticus: alweer een Russische ‘nieuwe mens’, ditmaal naar Poetins beeld?

Nasji is de grootste van een reeks jeugdorganisaties die de afgelopen jaren uit de grond is gestampt om ‘de koers van de president’ te bewaken. Een van de zelfverklaarde doelen is het voorkomen van een straatrevolutie zoals die in Oekraïne in 2004. De jeugdactivisten worden daarnaast ingezet voor klussen waar een officiële politicus graag wat afstand van houdt. Zoals de intimiderende belegering van de ‘fascistische’ Estse ambassade of de maandenlange treitercampagne tegen de Britse ambassadeur te Moskou.

Voor de 20-jarige Natalia Gladkovskaja, die vandaag bezoekende journalisten rondleidt, begon het Nasji-leven twee jaar geleden. Ze komt ‘uit de buitenwijken van Briansk’, een in verval geraakte industriestad. Wat haar vooral aantrok, zegt ze, is het activisme van de jeugdbeweging: sociaal werk, de straat op, je land helpen. ‘Het is beter dan televisiekijken.’

En aan activisme is geen gebrek, in het Nasji-kamp. Allerlei onderwerpen – van economie tot politiek theater, van ‘analyse’ tot patriottisme en massa-actie – komen aan bod in deze minisamenleving. De jongeren zijn in groepen ingedeeld om de hun toegewezen taken uit te voeren.

De patriotten bijvoorbeeld bewaken 24 uur per dag de eeuwige vlam in het kamp, die brandt voor de oorlogsdoden. Verder banjeren ze door het kamp, in soldatenvodden uit de Tweede Wereldoorlog. De rest van het jaar prediken ze vaderlandsliefde op scholen.

De analytici dragen voer aan om over na te denken. Hun laatste campagne is die tegen de ‘stringslip’, pikant damesondergoed dat slecht is voor de reproductieve organen van de vrouw. En daarmee slecht voor het geboortecijfer, en daarmee slecht voor Rusland. Ze hebben een mammoet meegenomen om iedereen eraan te herinneren dat Russen een uitstervend ras zijn. Voor een groot bord met twee van G-string voorziene vrouwen staat een emmer vol strings – klaarblijkelijk opgehaald om die avond ritueel te worden verbrand. De verschroeide aarde naast de emmer toont dat het niet voor het eerst is.

Niet iedereen schaart zich echter achter het plan. Sommige meisjes zouden vandaag een anti-anti-string demonstratie hebben gepland. Het gerucht gaat dat die van hogerhand is verboden omdat vandaag journalisten het kamp worden binnengelaten.

De meisjes die hun recht op de string claimen, vormen een zeldzaam teken van non-conformisme. Verder wordt in het kamp een ijzeren discipline gehandhaafd. Dat blijkt bij een bezoek aan het ‘strand’, dat is voorzien van een heuse ‘hippe’ strandtent waarin twee Tom Cruise-types nepcocktails serveren. Nep, want alcohol is strikt verboden.

Hoe kan zo’n prachtig strand, in de nabijheid van tienduizend jongeren, zo leeg zijn? Het lot van een mooie jonge vrouw die onbekommerd in bikini ligt te zonnen, spreekt voor zich. Voordat ze het weet, komt er een vadsige jongen in veel te warme legeroutfit op haar afgestrompeld. ‘Veiligheid’ staat er op zijn uniform. Van afstand lijkt het alsof ze op de bon wordt geslingerd.

Nadere inspectie leert dat haar nummer wordt genoteerd. Elke Nasjist heeft een elektronische kaart met een nummer. De jonge ‘agent’ kan met haar nummer in de computer opzoeken of het meisje wel op het strand mocht zijn – of dat ze, wat veel waarschijnlijker is, aanwezig moest zijn bij een van de drie lezingen die elke Nasjist dagelijks moet volgen. Als ze in overtreding is, krijgt ze een waarschuwing. Drie waarschuwingen en je ligt eruit. Dezelfde gebodsregels gelden ook voor de ochtendgymnastiek – meisjes gezamenlijke aerobics op een groot open veld, jongens vijf kilometer hardlopen – en andere verplichte nummers.

Rondleidster Natalia heeft er geen moeite mee. Je komt hier tenslotte niet om plezier te maken maar om te leren, je taak te vervullen voor het land. Zelf heeft ze in de drie jaar dat dit kamp wordt georganiseerd nog nooit een duik in het frisse water genomen.

Verderop in het kamp staan de grote tenten waar veel van de lezingen worden gehouden. Bij een van hen zal Sergej Markov spreken, een van Poetins bekendste spindoctors. Onderwerp: ‘Crisis van de Amerikaanse wereldorde.’ De felle reacties van het Kremlin op Amerikaanse geopolitieke plannen zoals het raketschild worden hier van een ideologisch fundament voorzien.

Voor de tent staat een blond meisje dat voor de toehoorders een cruciale functie vervult: ze leest met een apparaatje hun elektronische kaarten, zodat hun aanwezigheid staat geregistreerd. Een lezing toehoren zonder registratie zou puur tijdverlies betekenen.

‘Waar gaat het over?’, vraagt een lange slungel die zich gejaagd bij de tent meldt. ‘Amerikaanse crisis? Ik heb geen zin in Amerikaanse crisis.’ En weg is hij, waarschijnlijk naar de gelijktijdige lezing over ‘De presidentiële filosofie van Vladimir Vladimirovitsj Poetin.’

Markov loopt er erg ontspannen bij vandaag. Een Nasji-kamp is een van de zeldzame plekken waar je vertegenwoordigers van de Kremlin-macht in T-shirt en op sandalen kunt aantreffen. Hij is trouwens gauw klaar met het Amerikaanse falen in de wereld. Dat is in deze omgeving toch een beetje een schot voor open doel, want behalve op ‘interne vijanden’ richt de Nasji-beweging haar pijlen toch vooral op Amerika, president Bush en de westerse hypocrisie.

Die hypocrisie wordt in drie voorbeelden uitgelegd op een drietal grote borden tegenover het strand. Het eerste bord toont links, onder de kop ‘hier schreeuwen ze over’, het politie-ingrijpen bij de Mars van Andersdenkenden in Moskou, en rechts – ‘hier zwijgen ze over’ – het Duits politieoptreden tegen anti-globalisten bij de G8-top. Het tweede bord: internationale verontwaardiging over de gevangenisstraf van olietycoon Chodorkovski, maar ze zwijgen over de Rus die in Estland omkwam bij rellen tegen de verplaatsing van een oorlogsmonument. Het derde bord toont links een foto van ‘Saddam Hoessein – 147 doden’ . Daar schreeuwen ze over. Rechts een foto van ‘Bush - 60.000 doden’. Daar zwijgen ‘ze’ – de westerse media – over.

In de grote tent analyseert Markov hoe Rusland er nu internationaal voor staat. ‘Zijn we al klaar om het over te nemen (van de Amerikanen)?’ ‘Ja!’, roept een enthousiasteling. ‘Nee’, corrigeert Markov hem, ‘iedereen weet in zijn hart dat ze (de Amerikanen) onze plek hebben ingenomen. We zijn nog niet sterk genoeg om het weer over te nemen.’

En dus is de strategie dat Rusland allianties moet smeden om zelf de leider te worden van een van de drie toekomstige machtscentra in de wereld.

Je steekt nog eens wat op in zo’n Nasji-tent. Als de toekomstige president van Rusland in deze tent zit, dan krijgen de opvolgers van Bush het moeilijk.

Het publiek vertoont ook gewoon het gedrag dat algemeen bekend is bij zulke lezingen. Eenderde is al overtuigd voordat ook maar een woord is gesproken en popelt om een slimme vraag te stellen, eenderde slaapt of dommelt en eenderde tekent poppetjes in een schrift of geeft zichzelf een pedicure.

In zijn speech refereert Markov aan het belangrijkste doel van Nasji: het voorkomen in Rusland van een straatrevolutie als die in Oekraïne in 2004. ‘Ik ben niet tegen Oranje Revoluties, zolang ze maar gepland en uitgevoerd worden door Rusland.’

Verder valt in Kamp Seliger op hoezeer de krachten die Nasji besturen geobsedeerd zijn door ‘Ander Rusland’, de kleine oppositiebeweging van oud-schaker Kasparov en de nationaal-bolsjewiek Limonov. Hun gezichten hangen, geplakt op halfblote in lingerie geklede lichamen, in de speciaal voor hen ingerichte ‘hoerenbuurt’. Ook figureren ze samen met Chodorkovski, Berezovski en andere staatsvijanden in de galerij van ‘Valse Liberalen, Echte Fascisten en Zij die hun land haten’. Aan de rand van het kamp, in een zompig moeras, staan twee aftandse huizen, omgeven door een berg stinkende vuilnis. De plek is met prikkeldraad afgezet. Er staat een bord voor: ‘Dit is Ander Rusland, verboden voor de Onzen.’

Maar behalve het ‘controleren’ van de aankomende verkiezingen in Rusland, getuigt Kamp Seliger van ambities die zich verder in de toekomst uitstrekken. Hier worden toekomstige leiders gemaakt, die in de geest van Poetin het land zullen besturen en die weerbaar zullen zijn tegen alle binnen- en buitenlandse bedreigingen van een stabiel, welvarend Rusland. Of die belofte waargemaakt zal worden, moeten de Nasji-activisten nog maar zien. Maar ondertussen is hun lidmaatschap, net zoals vroeger de deelname aan de Komsomol, de communistische jeugdbeweging, een belangrijke carrièrestap. Via Nasji ligt een betaalde studie aan een buitenlandse universiteit binnen bereik. ‘Dit jaar sturen we er honderd, over drie jaar tienduizend’, zegt Jakemenko. ‘Zo zullen we in het buitenland een positief en realistisch beeld van Rusland scheppen.’

Er zijn meer voordelen. ‘Wie zwak is krijgt klappen’, een bekende leus van Poetin, staat boven de legereenheid van Nasji. Die leus heeft een dubbele betekenis in de context van de Russische dienstplicht, waar mishandelingen en zelfmoorden jaarlijks honderden slachtoffers eisen. Nasji-leiders die in dienst moeten, kunnen echter de eenheid van hun eigen voorkeur kiezen, een ongehoord privilege. Bovendien zullen ze dienen met andere Nasjisten en krijgt ‘hun’ eenheid een gift van de jeugdbeweging. Voor hen geen klappen.

Gids Natalia draait haar ogen rond als haar wordt gevraagd of het Nasji-lidmaatschap goed is voor je carrière. ‘Natuurlijk!’, roept ze, verbaasd over zoveel naïviteit.

Dat de propaganda in het kamp zelfs de doorgewinterde Nasji-activist allemaal wel eens te veel wordt, blijkt bij de tent waar je bloed kunt doneren. Boris wacht geduldig op zijn beurt. ‘Als je bloed geeft, mag je een lezing overslaan en hoef je een ochtend niet te rennen.’ Welke politieke opvoeding kan dat aanbod overtreffen? Geen een, zo lijkt het. De rij voor de bloedtent is de langste in het hele kamp.

Meer over