Poetins hervormingen sluiten aan bij militaire structuur

Van tientallen kleine koninkrijkjes wil president Poetin één sterk Rusland maken. Maar er rijzen vragen. Gaat het om hoognodige bestuurlijke hervormingen?...

Van onze correspondent Bart Rijs

Als president, zo beloofde Vladimir Poetin, zou hij van Rusland een sterke staat maken. En dat betekent naar zijn stellige overtuiging een gecentraliseerde staat. 'Dat zit in de Russische genetische code, in de Russische tradities, en in de mentaliteit van de mensen.'

Het voorstel van Poetin om de president de macht te geven de 89 regionale leiders te ontslaan en hun invloed op de landelijke politiek te beperken, past in dat streven. De presidenten van de deelrepublieken en de gouverneurs van de provincies lieten zich de laatste jaren hoe langer hoe minder aan het Kremlin gelegen liggen. Rusland was in de praktijk opgedeeld in tientallen kleine koninkrijkjes. Als Poetin zijn voorstel erdoor drukt, zal daar een eind aan komen.

Tot nu toe waren de regionale bazen alleenheersers in hun eigen gebied. Ze wanen zich onaantastbaar, omdat ze de politiechefs kunnen benoemen, het loon van de rechters betalen, nieuwe belastingen instellen wanneer ze dat nodig vinden, en in de regel ook de plaatselijke media dirigeren.

Leonid Gorbenko, de gouverneur van de Russische enclave Kaliningrad aan de Baltische Zee, beter bekend als 'Pappie', verdient schatten aan de import van alcohol, sigaretten en auto's. Toen parlementariërs een onderzoek wilden beginnen, blokkeerde hij de uitbetaling van hun loon en sloot hij de elektriciteit naar het parlementsgebouw af.

Elf tijdzones naar het oosten, aan de Stille Oceaan, is Jevgeni Nazdratenko in december herkozen als gouverneur van Primorje. Dat de plaatselijke chef van de federale geheime dienst, de FSB, een rapport had geschreven waarin de innige banden tussen de Nazdratenko's medewerkers en de maffia uit de doeken werden gedaan, kon daar niets aan veranderen; buiten de provinciehoofdstad Vladivostok wisten de kiezers niet eens dat er meer dan één kandidaat was.

Vorig jaar besloot president Kirsan Iljoemzjinov van de zuidelijke republiek Kalmukkië om een deel van de federale belastingen voor de provincie te bestemmen. Toen Moskou, dat negen-tiende van de uitgaven van de republiek betaalt, daarover klaagde, dreigde hij Kalmukkië onafhankelijk te maken.

Geen wonder dat Poetins plan om de macht van de regionale leiders te beperken, tamelijk positief is ontvangen. De communistische voorzitter van de Doema, Gennadi Seleznjov, verklaarde zich een voorstander van de centralisatie van de macht. 'De vorige president ontbrak het aan politieke wil om dit proces te voltooien. Nu is de tijd gekomen voor actie.'

Natuurlijk zijn de regionale bazen zelf een stuk minder enthousiast. Maar ze hebben weinig keus. In het Kremlin maakte de president aan 26 vooraanstaande gouverneurs en presidenten duidelijk: of jullie steunen mij, of jullie zijn tegen de staat. De meesten lijken eieren voor hun geld te hebben gekozen, hopend dat het achteraf misschien meevalt.

Poetin moet erg behoedzaam te werk gaan. Hij moet ervoor zorgen dat de federale wetten overal worden uitgevoerd en moet de corruptie bestrijden, maar tegelijk de zelfstandigheid van de regio's respecteren. Anders kan dat onvoorziene gevolgen hebben, vooral in de deelrepublieken - de thuishavens voor de etnische minderheden in de federatie. Daar ligt de discriminatie door Moskou nog vers in het geheugen.

Critici zijn het eens met de president dat het federalisme te ver is doorgeschoten, maar vragen zich af hoe ver de concentratie van de macht in Kremlin zal gaan. De zeven super-regio's die Poetin heeft ingesteld, elk met een eigen 'gouverneur-generaal' die de federale diensten moet coördineren, komen verdacht goed overeen met de militaire districten waarin Rusland is opgedeeld. Een 'sinister complot voor een coup?' vroeg een wantrouwige commentator.

'Rusland was allang rijp voor bestuurlijke hervormingen, en Poetins plannen zijn logisch', schreef de oppositie-krant Sevodnja. 'Het belangrijkste is dat Rusland door het Kremlin niet van een bv met 89 aandeelhouders wordt veranderd in een strak geleid staatsbedrijf of, erger nog, in een militaire eenheid.'

Meer over