nieuws

Poetin wil dialoog over Oekraïne voortzetten, maar Biden waarschuwt voor Russische invasie

De Russische president Vladimir Poetin wenst geen verdere escalatie in de gespannen situatie rond Oekraïne en wil de diplomatieke dialoog met het Westen voortzetten. Dat heeft Poetin vrijdag in een telefoongesprek met de Franse president Emmanuel Macron laten weten.

Stieven Ramdharie en Ben van Raaij
PresidentJoe Biden spreekt met Europese leiders over Rusland en Oekraïne vanuit de Situation Room in het WItte Huis. Beeld Reuters
PresidentJoe Biden spreekt met Europese leiders over Rusland en Oekraïne vanuit de Situation Room in het WItte Huis.Beeld Reuters

Poetin beklemtoonde volgens een hoge Franse regeringsfunctionaris tijdens het gesprek dat Rusland geen oorlog wil in Oekraïne, maar dat de Verenigde Staten en de Navo weigeren oog te hebben voor volgens hem legitieme Russische veiligheidseisen, zoals het terugdringen van de expansie van de Navo en een verbod op het plaatsen van Navo-wapens in buurlanden van Rusland.

De Oekraïense president Volodymyr Zelenski nuanceerde de oplopende spanningen aan de Oekraïens-Russische grens vrijdag. Hij zei een escalatie niet uit te sluiten, maar drong er bij westerse leiders ook op aan geen paniek te zaaien. ‘Paniek kunnen we niet gebruiken’, aldus Zelenski, verwijzend naar de kwakkelende Oekraïense economie. Het is volgens Zelenski ‘belangrijk niet alle informatie van inlichtingendiensten te halen’.

Een dag eerder had de Amerikaanse president Joe Biden in een telefoongesprek met Zelenski nog gewaarschuwd – wellicht op basis van informatie van Amerikaanse inlichtingendiensten – dat er een ‘duidelijke mogelijkheid’ is dat Rusland in februari overgaat tot een invasie van Oekraïne. Rusland heeft aan de Oekraïense grens een troepenmacht opgebouwd van 127.000 man.

Weersomstandigheden

Een Russische invasie in februari is vaak als optie genoemd, juist ook door de Amerikaanse inlichtingendiensten, omdat de lokale weersomstandigheden dan optimaal zijn. Doordat de grond bevroren is, kunnen de tanks, pantserwagens en andere gemechaniseerde eenheden sneller en makkelijker oprukken.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov deed Bidens waarschuwing vrijdag niettemin af als onzin. ‘Er komt geen oorlog als het aan Rusland ligt’, aldus Lavrov. ‘Wij willen geen oorlog. Maar wij zullen ook niet toelaten dat onze belangen op grove wijze vertrapt en genegeerd worden.’ Donderdag had het Kremlin nog gezegd dat er ‘weinig reden tot optimisme’ was dat de crisis kon worden opgelost.

Volgens het Witte Huis beloofde Biden donderdag in het gesprek met Zelenski dat de VS en de Europese bondgenoten ‘resoluut zullen reageren’ bij een inval. Biden doelde op de zware economische en financiële sancties die Rusland zullen worden opgelegd als Poetin tot een invasie besluit. ‘De president onderstreepte ook de inzet van de VS voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne’, aldus het Witte Huis.

Paniek voorkomen

De VS hebben de afgelopen weken vaker gezegd dat Rusland ‘elk moment’ kan overgaan tot een invasie. Onderminister van Buitenlandse Zaken Wendy Sherman noemde woensdag een inval in februari ook als mogelijkheid. De Russen zouden China zo ook niet voor het hoofd stoten vanwege de Olympische Winterspelen, die 20 februari aflopen. Bij de annexatie van de Krim in 2014 sloegen de Russen eveneens eind februari toe.

Het Witte Huis weersprak berichten, onder andere van CNN en de goed ingevoerde nieuwssite Axios, dat Biden en Zelenski van mening zouden verschillen over hoe dreigend de situatie is. Volgens een Oekraïense regeringsfunctionaris zou Biden Zelenski hebben bezworen dat een invasie ‘vrijwel zeker’ was en dat het slechts wachten was op de juiste winterse omstandigheden. Zelenski zou echter hebben benadrukt, aldus CNN, dat de situatie ‘gevaarlijk maar onduidelijk’ is en dat het niet zeker was dat de Russen tot de aanval zouden overgaan. De Oekraïense regering laat dit geluid geregeld horen om paniek onder de bevolking te voorkomen.

President Biden met een rode briefing-map onderweg naar het Oval Office na een gesprek met verslaggevers over een dreigende Russische invasie, 25 januari. Beeld Reuters
President Biden met een rode briefing-map onderweg naar het Oval Office na een gesprek met verslaggevers over een dreigende Russische invasie, 25 januari.Beeld Reuters

‘Geen gevaar’

De VS waren er snel bij om de berichten over onenigheid te ontkennen. ‘Dit is niet waar’, aldus Emily Horne van de Nationale Veiligheidsraad. ‘Biden heeft gezegd dat er een duidelijke mogelijkheid is dat de Russen Oekraïne in februari binnenvallen. Andere berichten zijn volledig onjuist.’ Ook Zelenski’s woordvoerder Sergej Nikiforov probeerde de indruk weg te nemen dat de twee leiders niet op één lijn zouden zitten. ‘Compleet onwaar’, noemde hij die geluiden. Hij riep de media op ‘in deze moeilijke tijden’ te waken voor desinformatie.

De VS willen dat de VN-Veiligheidsraad maandag bijeenkomt om over de Oekraïnecrisis en de Russische agressie te praten. De Amerikaanse VN-ambassadeur Linda Thomas-Greenfield beschuldigde Moskou van ‘destabiliserende acties’ tegen Kiev. ‘Dit is een duidelijke bedreiging voor de internationale vrede en veiligheid en voor het VN-handvest’, aldus de ambassadeur. ‘Dit is niet het moment om werkeloos toe te kijken.’

Premier Mark Rutte en minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra gaan dinsdag naar Oekraïne om over de crisis te spreken. Rutte noemde de situatie vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie ‘zeer zorgelijk’. Het bezoek was overigens al gepland, en gaat mede over de nasleep van het neerhalen van vlucht MH17 in 2014.

Luchtvaartmaatschappij KLM laat zijn personeel vanwege de oplopende spanningen niet meer in de Oekraïense hoofdstad Kiev overnachten. Personeel vliegt direct terug. KLM blijft nog wel op Oekraïne vliegen.

Een Oekraiense soldaat in de regio Donetsk, waar pro-Russische rebellen actief zijn.  Beeld AP / Andriy Dubchak
Een Oekraiense soldaat in de regio Donetsk, waar pro-Russische rebellen actief zijn.Beeld AP / Andriy Dubchak