‘Poetin heeft al die tijd geluk gehad’

Zachar Prilepin (33) is auteur, journalist, Tsjetsjenië-veteraan, actievoerder en lid van de verboden Nationaal-Bolsjewistische Partij. Het afgelopen jaar werd zijn boek Sankja het middelpunt van een debat in de media en op het internet over de sociale toestand van Rusland onder Vladimir Poetin....

Pjotr Aven, miljardair en directeur van de Alfa Bank, schreef in een recensie dat het boek ‘de meeste dingen die er in te leven te haten vallen’ bevat. Waarom met een honkbalknuppel alles in elkaar slaan in plaats van een boom te planten of je sokken te wassen, zo vroeg Aven zich af over het turbulente leven van het hoofdpersonage van Sankja.

Prilepin antwoordde dat hoewel hij zijn eigen geld verdient met schrijven, belasting betaalt, en met zijn vrouw en drie kinderen een kleine tweekamerflat bewoont, hij ‘de geest van de armoede’ nog niet heeft afgeschud. ‘Hij is niet zo ver weg dat ik zijn ziekmakende geur niet kan ruiken.’

Prilepin is in zijn eentje zo ongeveer de samenballing van alles wat naar verzet riekt in Nizjni Novgorod, een stad die is gebouwd op de kruising van de rivieren Oka en Wolga. Hij is de plaatselijke organisator van (vaak verboden) protestdemonstraties. En hij is correspondent van Novaja Gazeta, de kritische krant waarvoor de in 2006 vermoorde Anna Politkovskaja werkte. Hij zegt al ‘tientallen keren’ te zijn opgepakt door de politie.

Aan het begin van de economische terugval die Rusland nu beleeft, voorspelde Prilepin een sociale revolutie in het land waar 20 miljoen mensen onder het absolute bestaansminimum leven. Maar inmiddels is hij van die voorspelling teruggekomen. ‘Het is in deze tijd makkelijker voor mensen om zelfmoord te plegen dan te vechten voor een sociale revolutie.’

Wat vindt u van het beeld dat Rusland zich zo succesvol heeft hersteld onder het leiderschap van Vladimir Poetin?

‘Je hebt twee beelden van Rusland – één voor de buitenwereld en een voor de Russen zelf. Dat externe beeld is een eindeloze herhaling van partijleider Chroesjtsjov die met zijn schoen op tafel slaat tegenover een westers publiek. Poetin is daarin een soort militante dictator die zijn buurlanden bedreigt en misschien zal aanvallen. Het Westen lijkt dit beeld van een beangstigende Poetin graag te slikken. Maar iedereen die iets afweet van de toestand in het Russische leger, begrijpt dat het allemaal pure bluf is, een truc om tegenover het Russische publiek als sterke leider over te komen.

‘Natuurlijk wil hij goede relaties met het Westen, want al zijn zakenbelangen liggen daar. Poetin is soms verbaasd als het Westen stappen tegen hem onderneemt, want hij zegt dan natuurlijk: ‘Maar jongens, ik heb al mijn geld bij jullie ondergebracht’.

‘Wat het beeld in Rusland zelf betreft, verwijs ik naar het citaat van de dichter Poesjkin: ‘Het is niet moeilijk om mij te bedriegen, ik word graag bedrogen.’ Russen koesteren hun mythologische Poetin, die ze voedt en stabiliteit bracht. Maar binnen een jaar zal dit beeld totaal uit elkaar vallen. Mensen zullen beseffen dat hij al die tijd geluk heeft gehad – niks gedaan terwijl de berg met geld almaar groeide.’

Wat vindt u erger: het gebrek aan vrijheid of de grote kloof tussen arm en rijk in Rusland?

‘In de Russische context betekent vrijheid rechtvaardigheid. Zonder rechtvaardigheid geen vrijheid. In mijn debat met Aven stelde ik simpele vragen die miljoenen andere mensen zich ook stellen: hoe moeten leraren, dokters, soldaten leven van hun overheidssalaris? Ik noem die beroepen, omdat mijn moeder verpleegster is en mijn vader leraar. Natuurlijk leefde niemand in rijkdom in de Sovjet-Unie, maar in heel die tijd hebben mijn ouders zich nooit een seconde hoeven af te vragen hoe ze morgen hun kinderen gingen voeden. Dat gebeurt nu wel.’

En hoe zit het met individuele vrijheid?

‘Rusland is de afgelopen twintig jaar enorm veranderd. Maar echte vrijheid was er maar kort, begin jaren negentig, zo’n vier of vijf jaar. Natuurlijk zijn mijn vrienden en ik ‘vrij’, maar op een manier die we niet willen. Het is grootschalige misleiding van de Russische bevolking, die op tv te horen krijgt: ‘Het was chaos, maar nu zijn we gestopt met het houden van gouverneursverkiezingen en kunnen we normaal leven.’

‘De kans dat de economische crisis daarin verandering brengt, is klein. De liberaal-democratische krachten zijn bijzonder impopulair in Rusland. Bovendien beschouwen ze linkse bewegingen als fascisme. Ik denk dat in Rusland een ruime meerderheid van de bevolking voor een linkser beleid is.

‘Maar Poetin is een meester in de kunst van het vermengen van beeld en werkelijkheid. Op retorisch niveau is hij een harde nationalist en ook een linkse, maar in realiteit is hij voor honderd procent een liberaal van het Russische soort – dat betekent, weinig overtuigd van de noodzaak van sociale veranderingen. Dat begrijpen ze in het Westen trouwens niet.’

Hebben uw boeken hun weg naar het buitenland al gevonden?

‘Ja, Frankrijk, Polen, Bulgarije, China. Duitsers niet. Dertig Duitse uitgeverijen hebben het al geweigerd. Ze zijn er bang voor, ‘fascisme’.

‘Soms ga ik naar andere landen, om mijn boek te promoten. Ik was eens in Parijs, het was avond, de kathedraal stond er mooi bij. Er zaten Arabieren op de brug. Ze speelden gitaar en viool. Ik vroeg om de gitaar en zong een liedje van Tsjizj, een Russische rockgroep: Ze trouwde niet met de lamme Arabier. Ze vroegen me waarover het ging. Ik zei: over een meisje. Ze vroegen me of ik Russisch was. Ja, zei ik, ik ben Russisch.’

Meer over