Pluto is echt geen planeet

Pluto is slechts een ijsdwerg, besloten astronomen vijf jaar geleden. Maar velen twijfelen nog. Voor hen is dit pamflet.

GOVERT SCHILLING

Op 24 augustus was het vijf jaar geleden dat de Internationale Astronomische Unie (IAU) Pluto degradeerde tot dwergplaneet. Veel conservatieve planeetonderzoekers hebben daar tot op de dag van vandaag moeite mee. Met ondeugdelijke argumenten proberen ze het publiek ervan te overtuigen dat Pluto 'gerehabiliteerd' moet worden. Laat u echter niet misleiden!

Manen en dampkring

Pluto heeft een maan, dus het is een planeet, hoor je soms beweren. Inderdaad: Pluto heeft een verhoudingsgewijs grote maan, Charon, en de laatste jaren zijn er bovendien drie kleine maantjes ontdekt: Nix, Hydra en P4. Maar daarmee is Pluto nog geen planeet. Veel planetoïden - rotsblokken tussen de banen van Mars en Jupiter - hebben ook manen, maar niemand vindt dat het daarom planeten zijn.

Nog zo'n schijnargument: Pluto heeft een dampkring, net als de aarde. Maar er wordt nooit bij verteld dat de luchtdruk van die extreem ijle 'dampkring' driehonderdduizend keer zo klein is als die van de aardatmosfeer. Om veel meer dan wat verdwaalde atomen en moleculen gaat het eigenlijk niet.

Bovendien: de planeten Venus en Mercurius hebben geen manen, en Mercurius heeft zelfs niet eens een dampkring. Het gaat dus ook nog eens om gelegenheidsargumenten.

De IAU definieerde een planeet als een hemellichaam in een baan om de zon, groot genoeg om in hydrostatisch evenwicht (lees 'bolvormig') te zijn onder zijn eigen gewicht, en zwaar genoeg om zijn 'baangebied' schoon te vegen. Toegegeven: die definitie had wel wat secuurder gekund. Maar volgens Plutofielen slaat de definitie nergens op, omdat hetzelfde hemellichaam op de ene plek wel een planeet zou zijn en op de andere plek niet. Als hij op tien miljard kilometer afstand om de zon zou draaien, zou Mercurius inderdaad niet als planeet geclassificeerd worden.

Maar wat dan nog? Natuurlijk maakt het voor een definitie uit in welke omgeving je je bevindt. Als de planeetmanen Ganymedes en Titan hun eigen baan rond de zon zouden beschrijven, ergens binnen de baan van de planeet Jupiter, werden ze geen manen maar planeten genoemd, ook al zouden ze er precies hetzelfde uitzien. Daar is niets mis mee.

Rond is niet genoeg

'Planeten zijn bolvormige hemellichamen in een baan om de zon.' Zo luidt de definitie van dwarsligger Mark Sykes, de directeur van het Planetary Science Institute in Tucson, Arizona. Klinkt simpel, maar het is echt niet genoeg. Kijk naar de verschillende soorten hemellichamen in het zonnestelsel, en het is zo klaar als een klontje dat ze in vier groepen uiteenvallen: de vier gasvormige reuzenplaneten, de vier kleinere aardse planeten, de vele miljoenen rotsachtige planetoïden en de talloze ijsdwergen in de Kuipergordel, buiten de baan van Neptunus. Het slaat nergens op om sommige exemplaren van die laatste twee groepen opeens het etiket 'planeet' op te plakken. Je gaat dan bovendien voorbij aan de ontstaansgeschiedenis van die vier groepen.

Wat je Plutofielen ook vaak hoort aandragen: 'Bij de stemming in augustus 2006 waren maar ruim 400 astronomen aanwezig van de meer dan tienduizend leden van de IAU. De IAU is een fossiele organisatie, en wetenschap moet op feiten zijn gebaseerd, en niet op democratie.' Allemaal leuk en aardig, maar hoe had het dan gemoeten? Het stond elke astronoom vrij om bij de slotzitting in Praag aanwezig te zijn, en van de gelegenheid om de kwestie drie jaar later in Rio de Janeiro opnieuw op de agenda te zetten, is door niemand gebruik gemaakt. Het alternatief - iedereen doet maar wat, en houdt zijn eigen planeetdefinitie aan - is voor het grote publiek uiterst verwarrend.

Sentiment

En kent u dit argument al: 'Pluto wordt al sinds 1930 een planeet genoemd, en we zijn allemaal opgegroeid met de gedachte aan negen planeten in het zonnestelsel.' Als zulke sentimenten altijd zouden zegevieren, was er nooit ruimte voor voortschrijdend inzicht in de wetenschap. Vergeet niet dat de vier grootste planetoïden in de eerste helft van de negentiende eeuw ook als planeten werden geclassificeerd, totdat er vanaf 1846 vele tientallen nieuwe werden gevonden. Ook in het geval van Pluto moeten we eerlijk durven toegeven dat we het 76 jaar bij het verkeerde eind hebben gehad.

Zeg nu zelf: als de mensheid anno 2011 voor het eerst zou kennismaken met de vele duizenden grote en kleine objecten in het zonnestelsel, dan zou niemand het ooit in zijn hoofd halen om Pluto als planeet te classificeren. Een interessant hemellichaam - zonder enige twijfel. Maar een planeet? Sorry Pluto.

En zullen we er dan nu eindelijk een keer over ophouden?

undefined

Meer over