'Plots is het: blijf van onze homo's af'

De Turkse Suat durft zijn ouders niet te vertellen dat hij homo is. Daarom heeft hij de treinreis naar zijn ouderlijk huis in Oss voortijdig afgebroken....

Suat kijkt vol ongeloof de lens in. 'Jij kent onze cultuur niet.'

'Maar ik ken jou.'

'Mijn vader. . . De ogen van de mannen in de moskee zullen hem kapot maken. Mijn moeder zal me nooit meer kunnen aankijken zonder diep te zuchten. Ik ben zo bang. . .'

Vandaag gaat de voorstelling Engelen in première op het MidZomerGracht-festival, een jaarlijks cultureel evenement in Utrecht met als thema homoseksualiteit. Engelen gaat over homo's en lesbo's uit volkswijken. De acteurs voldoen ook aan dat criterium, want het Stut-theater maakt al sinds 1977 stukken met de bewoners van Utrechtse volksbuurten.

Stut-voorstellingen zijn altijd gebaseerd op ervaringen en verhalen van spelers en andere buurtbewoners.

Voor Engelen deed regisseur Ingeborg Hornsveld daarom via radio, tijdschriften en flyers een oproep aan homoseksuele mannen en vrouwen, afkomstig uit volkswijken. Ze wilde hen interviewen over hun ervaringen.

Op basis van vijfentwintig lange gesprekken met jongeren, ouderen, allochtonen, en autochtonen schreef Jos Bours daarna de toneeltekst.

De zelfgenoegzaamheid die in Nederland rond het onderwerp homoseksualiteit heerst, was voor Hornsveld reden er een toneelstuk aan te wijden. Want op de VMBO-scholen waar de regisseuse regelmatig komt, hoort ze het woord homo vooral na het voorzetsel kanker.

Dat alle lagen van de Nederlandse bevolking de uitspraken van imam El Moumni resoluut afkeurden, vindt ze terecht, maar het tekent volgens Hornsveld ook de hypocrisie. 'Plots is het: van onze homo's moet je afblijven, want we hebben het allemaal voor elkaar, en die allo's komen het in de war schoppen.'

Ook autochtoon Nederland heeft volgens Hornsveld nog genoeg problemen met homoseksualiteit. 'Als wij ons tuintje op het gebied van homoseksualiteit inderdaad hebben aangeharkt, dan is het wel op vuile grond! Er bestaan nog genoeg barrières om voor homoseksualiteit uit te komen.'

Maar het is niet alleen een probleem voor homo's, zegt Hornsveld. 'Allereerst is er verliefdheid, en verliefdheid is nooit slecht.' Het is zeker ook een probleem voor hetero's. Uit de verhalen in de voorstelling blijkt hoeveel moeite ouders ermee kunnen hebben. 'En wie wil er nu een echtgenoot die met het kinderzitje achterin de A26 afstruint op zoek naar homoseks?'

Uit de verhalen die zij van homo's en lesbo's hoorde, blijkt dat de coming-out nog steeds veel problemen oplevert. Maar dat zal niet veel anders zijn voor jonge homo's op de Veluwe. Wat is er nu zo speciaal aan homoseksuelen in volkswijken? Niet veel, zegt speler Robert van Vlijmen (37) uit de arbeidersstad Oss. 'Maar er bestaan weinig openlijk homoseksuele bakkers en loodgieters, die je als voorbeeld kunt zien. Rijkere gezinnen verkeren vaak in totaal andere circuits.'

Moppen over homo's, en de oprechtheid waarmee in volkswijken met homoseksualiteit wordt omgegaan, vindt Vlijmen wel vertederend. 'Als ze er niets van moeten hebben, komen ze daar tenminste eerlijk voor uit.'

Speelster Hester (26), die in het Utrechtse Zuilen werd geboren, herinnert zich echter vooral het gepest, zes jaar lang. 'Misschien is het makkelijker om homo te zijn op het gymnasium, dan op de mavo'.

Nimmer zijn de twee acteurs aangevallen of uitgescholden door allochtonen, wél door autochtonen. In Engelen wordt duidelijk hoe de moeder van de Turkse Suat reageert op de coming-out van haar zoon: huilend, en gebeden prevelend. Niet veel anders dan de moeder van Robert.

Terwijl Mariavespers van Monteverdi klinken, zegt Robert: 'Kees en ik gaan uit elkaar.' Er volgt een stilte. Moeder: 'Ach jongen, ach mijn jongen. . . Dan heb ik eindelijk rust. Nu weet ik dat mijn zoon niet meer in zonde leeft.'

'Mamma. . . Ik heb een andere vriend! Het is een Turkse jongen.'

In stilte knielt moeder voor het Mariabeeld: 'Ach Zoete Lieve Vrouwke, wat heb ik toch fout gedaan dat mijn jongen zo geworden is?

'Ach, Jezus Maria Josef, als ik het geloof toch niet had. . . als ik het geloof toch niet had.'

Engelen door Stut-theater, première vanavond in Stadsschouwburg in Utrecht, daar tot 21 juni. Tournee tot en met juni 2003.

Meer over