Platteland ziet Chavalit met lede ogen gaan

In felle kleuren en schelle tonen daalt het laatste nieuws uit Bangkok neer op de bezoekers van restaurant Si Wiang in de provinciestad Nakhon Ratchasima....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

NAKHON RATCHASIMA

De overwinning van het Democratische kamp wordt door de naar daadkracht hunkerende bankiers en intellectuelen in Bangkok op gejuich onthaald, maar in Nakhon Ratchasima, 250 kilometer ten noordoosten van de hoofdstad, daalt de stemming. Deze bakermat van de vertrekkende coalitie vreest dat de economische-crisisbestrijding van de nieuwe machthebbers hard zal aankomen.

'Ze zullen ons vergeten', zegt Pratang, een verkoper in een van de autoshowrooms die de invalsweg omzomen. Zijn collega valt hem bij: 'Met Chatichai waren we veel beter af geweest.' Hij doelt op de verliezer onder de twee elkaar naar de kroon stekende ex-premiers, die afkomstig is uit dit deel van Thailand. Chatichai Choonhavan leidde van 1988 tot 1991 het zogenoemde 'buffetkabinet', dat de vruchten van de economische groei zo kwistig onder de eigen aanhang verdeelde dat het leger ingreep.

Sinds Thailand begin juli in de ergste economische malaise van de afgelopen decennia is beland, heeft de elite in Bangkok de oorzaak gezocht in het ancien régime. Dat had zich met het kopen van stemmen op het platteland en met politieke deals in Bangkok een meerderheid in het parlement verschaft.

Maar toen het IMF Thailand onder curatele stelde, kreeg de minder spilzieke en onkreukbare Chuan het tij mee in de strijd om de opvolging van Chavalit Yongchayudh, de premier die trachtte aan te blijven in weerwil van de crisis, maar die vorige week plotseling toch ontslag nam. Diens coalitiegenoot Chatichai viste achter het net. Tot enthousiasme van de effectenbeurs maakt Chuan haast met de bestrijding van de economische crisis.

Slechts elf maanden duurde Chavalits premierschap, maar de goed opgeleide stedelingen in Bangkok praten erover of het een schrikbewind van jaren was. 'Het was net een nare droom', huivert Suvid, een hoogleraar natuurkunde. Als gevolg van de waardedaling van de baht moet hij voor de Britse kostschool van zijn oudste zoon opeens 40 procent meer betalen.

Ook in Nakhon Ratchasima is de crisis voelbaar. Autoverkoper Pratang brengt zijn tijd door met nietsdoen. 'Mijn baas is altijd goed voor me geweest, maar ik weet niet hoe lang hij me nog in dienst kan houden.' Pratang durft het niet te vragen en vreest berooid te moeten terugkeren naar zijn geboortedorp.

Tot overmaat van ramp is de geldstroom van in Bangkok werkzame familieleden aan het opdrogen. Decennialang heeft de regio zijn zonen en dochters naar de morsige hoofdstad gestuurd, in de hoop een graantje mee te pikken uit de ruif van het snelle geld.

De levendige provincieplaats (250 duizend inwoners) maakt een welvarende indruk. Dat is evenwel niet alleen te danken aan de opbrengst van de omliggende rijstvelden en het spaargeld van vertrokken verwanten. Het dichtbevolkte noordoosten is volgens Worachai Yongpitthayapong 'verslaafd aan politieke gunsten' uit Bangkok.

Worachai is het provinciale hoofd van Poll Watch, een particuliere stichting die malversaties bij de stembus in de gaten houdt. Het stemmenkopen bij de parlementsverkiezingen van vorig jaar december had veel weg van 'de tapijtbombardementen tijdens de Vietnamoorlog', zegt hij. 'Geen enkel dorp werd overgeslagen.'

De aanhangers van Chatichai strooiden met geld en met beloften: een nieuwe weg of een brug, een geluidsinstallatie voor de tempel, meubilair voor het schooltje. De geldstromen worden gekanaliseerd door lokale zetbazen, de huakaen. Zij zijn de oren en ogen van de parlementsleden en vertegenwoordigen hen op huwelijken en begrafenissen. Bij de huakaen kan de plaatselijke bevolking aankloppen als er iets nodig is; als tegenprestatie houden de dorpelingen zich aan hun stemadvies.

Volgens Worachai is er vorig jaar op grote schaal met bankbiljetten gewapperd. Poll Watch en verwante organisaties hebben vastgesteld dat Chatichai en Chavalit samen hun aanhang op het arme noordoostelijke platteland hebben verwend met twee miljard gulden. Het resultaat was een wankele coalitieregering in Bangkok, die de nationale economie weinig doortastend beheerde, maar die wel trachtte de geldstromen naar de geboortegrond gaande te houden.

Chatichai en Chavalit werden op hun beurt geholpen door rijke magnaten die op contracten en andere gunsten hoopten. Maar afgelopen zomer was het opeens uit met de spilzucht. Thailand, zo bleek, had ver boven zijn stand geleefd. En voordat Chavalit en Chatichai de beloofde wederdiensten hadden kunnen bewijzen, moesten ze het politieke toneel verlaten.

'Ik hoop dat de zakenlieden hun lesje hebben geleerd. Met het kopen van stemmen, koop je een slecht beleid,' zegt Abhisit Vejjajiva, wiens ster snel rijzende is in de Democratische Partij. Hij verwacht dat de verkiezingen die komend jaar onder een nieuwe grondwet worden gehouden een stuk eerlijker zullen verlopen, vanwege de nieuwe regels tegen corruptie en vanwege de honderd extra parlementariërs die rechtstreeks gekozen worden, in plaats van via het districtenstelsel.

Maar oude gewoontes slijten langzaam. Worachai van Poll Watch houdt zijn hart vast, voor de oude elite wordt het in de volgende ronde erop of eronder. 'Hun leiders worden oud en zullen alles op alles zetten om weer aan de macht te komen.' Bovendien zal de nieuwe coalitie een hoop impopulaire maatregelen moeten nemen, die de werkloosheid en de inflatie zullen aanwakkeren. 'Het enige voordeel van de crisis is dat het geld ontbreekt voor corrupte uitspattingen', glimlacht hij.

Ook de Bangkokse intellectuelen zijn er niet gerust op. 'Ik weet zeker dat Chavalit en Chatichai aan een comeback werken', zegt de hoogleraar natuurkunde Suvid. 'Het is net een nachtmerrie, waarvan je steeds vreest dat die terugkomt.'

Meer over