PLATEN POP

Brulboei van XTC klinkt nog nauwelijks gedateerd..

GERT VAN VEEN

XTC: Transistor Blast. Cooking Vinyl CookCD152.

De BBC-archieven lijken een onuitputtelijke schatkist voor bijzondere popopnamen. Zo verschenen het afgelopen jaar albums met voor de Engelse radio opgenomen werk van Led Zeppelin en Jimi Hendrix, die werkelijk iets toevoegden aan het platenoeuvre van beiden.

Datzelfde kan ook gezegd worden van het nu verschenen Transistor Blast - een vier cd's tellende box van de Engelse groep XTC, met BBC-materiaal uit de periode 1977-1989. Het is een fraaie compilatie, die nog eens bevestigt dat de groep rond zanger-gitarist Andy Partridge en zanger-bassist Colin Moulding een van de bijzonderste bands van de jaren zeventig en tachtig was.

XTC maakte naam in het tijdperk van de post-punk, toen een nieuwe generatie bands opkwam met een frisse, directe popsound. De groep was van dezelfde lichting als Elvis Costello, Joe Jackson en The Police, maar bereikte nooit een vergelijkbare status. Daarvoor was de muziek net iets te clever - zeker de composities van frontman Andy Partridge. Niet toevallig was de grootste hit van de groep, Making plans for Nigel, van de hand van Colin Moulding, wiens liedjes altijd iets eenvoudiger en toegankelijker waren.

Het eerste stuk van de eerste cd, Mouldings Life Begins at the Hop, wordt voorafgegaan door een grappig droge aankondiging van John Peel, die zegt dat XTC in de studio is om beschuldigingen te weerleggen dat de groep het 1979-antwoord is op The Baron Knights. Het lijkt wat vergezocht een new wave-groep te vergelijken met een popcabaret uit de jaren zestig, maar Peel zal hebben gedoeld op de cynische, typisch Britse humor van de groep. Teksten als Tower of London voeren de traditie van popdichters als Ray Davies verder, terwijl de composities royaal citeren uit het Britse popgeluid van de jaren zestig, met name The Beatles.

'We luisterden naar onze favoriete platen, kopieerden ze verkeerd, en dit is wat er uitkwam', stelt Andy Partridge in de korte, maar informatieve hoestekst. De zanger-gitarist bekent dat hij voor het eerst in lange tijd weer kon luisteren naar de groep, zonder dat hij er ongemakkelijk van werd. Hij 'vergeeft' zijn jonge zelf zijn muzikale tekortkomingen: de brulboei-stem en het houterige gitaarspel.

Partridge keek lange tijd wat misprijzend terug op XTC als de 'smartarsed Monkee/Beatle/Jetsons', maar stelde nu tot zijn verbazing vast, dat de muziek hem beviel: 'I laughed with delight at its dizzy newness.'

XTC had een Engelse Talking Heads kunnen worden (de bands toerden ook samen), maar vanaf het derde album Drums and wires (1979) maakte de hoekige new-wave steeds meer plaats voor verfijnde, melodierijke gitaarpop. Partridge is, zoals hij zelf al toegeeft, inderdaad niet altijd even overtuigend als zanger. Maar hij doet zichzelf tekort in zijn opmerking over zijn gitaarpartijen. Samen met gitarist Dave Gregory, die begin 1979 de plaats innam van toetsenist Barry Andrews, vormde hij een ijzersterk koppel, dat excelleerde in prachtige gitaarpartijen met originele melodievoeringen.

Elk nummer is vermomd als een traditioneel popliedje met couplet en refrein, al gaat er in het intro vaak al van alles mis. Melodieën dwarrelen een onverwachte richting uit of moduleren onaangekondigd naar een andere toonsoort. Het geeft de songs een vreemd springerig karakter, en maakt dat ze, hoewel ze niet moeilijk op de historische tijdschaal zijn te plaatsen, zelden echt gedateerd klinken.

De opnamen van deze cd-box laten ook horen dat XTC een bijzonder sterke live-band was. De songs wijken niet veel af van de studioversies, maar worden met veel energie gebracht, zeker op de vierde en laatste cd, live opgenomen in december 1980. Partridge zingt hier niet altijd even toonvast, maar de band klinkt strak en zelfverzekerd. In de oudste opnamen, afkomstig van twee BBC-concerten in de Londense Hippodrome en het Paris Theatre (1978-'79) klinkt het punk- en new wave-tijdperk door - met hier en daar een vleugje Roxy Music. Vreemd buitenbeentje is de geforceerd hoekige versie van Dylans All along the watchtower, de enige cover op de vier cd's.

De hernieuwde kennismaking met zijn muzikale verleden lijkt een stimulans geweest voor Andy Partridge om het weer eens te gaan proberen met zijn oude groep. Op dit moment werkt XTC aan een nieuw album, dat komend voorjaar moet verschijnen.

Gert van Veen

Meer over