nieuws

Pionier op gebied van betaalbare zorg Bernhoven-ziekenhuis in zware geldnood

Het Udense ziekenhuis Bernhoven, dat met zijn credo ‘betere zorg door minder zorg’ zelfs als inspiratie dient voor het kabinetsbeleid, kampt met grote geldproblemen. Ondanks het lagere aantal behandelingen, bleven de zorgkosten te hoog.

Niels Waarlo
Een arts loopt zijn ronde over een afdeling van ziekenhuis Bernhoven in Uden. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een arts loopt zijn ronde over een afdeling van ziekenhuis Bernhoven in Uden.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bernhoven geldt als voorloper in de strijd tegen de snel stijgende zorgkosten in Nederland. Het wist de hoeveelheid geleverde zorg terug te dringen door patiënten uitgebreider in te lichten over voor- en nadelen van een behandeling.

Door specialisten in loondienst te nemen, verdween voor deze specialisten de financiële prikkel om méér te behandelen. Volgens drie onderzoeksrapporten, opgesteld door het Centraal Planbureau, de Nederlandse Zorgautoriteit en een onderzoeksafdeling van het Radboudumc, bleef de zorgkwaliteit bij pionier Bernhoven desondanks op peil.

Toch blijkt Bernhoven niet simpelweg een succesverhaal. Het aantal behandelingen mag dan zijn verlaagd, de zorgkosten bleven hoger dan in andere ziekenhuizen. Intussen kreeg het ziekenhuis minder vergoed van de zorgverzekeraars, omdat het minder behandelingen uitvoerde.

Die situatie is nu onhoudbaar geworden: Bernhoven moet op jaarbasis 20 miljoen euro bezuinigen.

De noodzaak tot bezuinigen komt voor gezondheidseconoom Xander Koolman (Vrije Universiteit) niet als een verrassing. ‘De afname in het aantal behandelingen ging niet gepaard met een daarbij passende afname in de kosten van personeel, ict en gebouwen’, duidt hij. ‘Dan kom je financieel in de problemen.’

Inkrimpen

De komende twee jaar moet het personeelsbestand dan ook met 100 tot 120 fte inkrimpen. Dit zijn voornamelijk mensen die werken in ondersteunende afdelingen en die niet direct bij de patiëntenzorg betrokken zijn, benadrukt Hans Feenstra. Hij moet als interim-bestuurder financieel orde op zaken stellen. ‘We gaan geen handen van het bed weghalen.’

De administratie bleek verder niet altijd op orde: sommige behandelingen werden niet opgegeven, en dus ook niet vergoed. Om de kosten verder te drukken, wil het relatief kleine Bernhoven bovendien samenwerken. Binnenkort volgen gesprekken met grote ziekenhuizen als het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch en het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven over samenwerking, bijvoorbeeld bij het verdelen van zorg en de inkoop.

‘Maar onze bedoeling is niet om een veredelde buitenpoli te worden’, aldus Feenstra. ‘Wij willen in onze regio een volwaardig klein algemeen ziekenhuis blijven, waar iedereen voor alles binnen kan komen.’

De vraag is wel waarom de benodigde reorganisatie nu pas wordt doorgevoerd, als al duidelijk was dat de inkomsten uit behandelingen zouden dalen. Behalve dat er tijdens de pandemie minder aandacht voor de financiële situatie was, wil Feenstra er niet op ingaan. ‘Ik ben hier nog geen vijf weken werkzaam. Ik ga geen dingen roepen over het verleden. Mij is gevraagd om Bernhoven vanuit de huidige situatie een gezonde toekomst te schenken.’

Pijnlijke keuzes

Is het succesverhaal hiermee dan toch een mislukking gebleken? Gezondheidseconoom Koolman zou het jammer vinden als dat het beeld is dat blijft hangen. ‘Ik denk dat het vanuit de samenleving heel goed is wat er in Bernhoven gebeurt, met het terugdringen van onnodige zorg. Maar er horen enkele pijnlijke keuzes bij, die heeft het ziekenhuis de laatste jaren onvoldoende gemaakt.’

Wim van Harten, bestuursvoorzitter van ziekenhuis Rijnstate in Arnhem en hoogleraar zorgtechnologie, is kritischer: hij heeft al enige jaren zijn twijfels bij het zorgmodel van Bernhoven. Hij vraagt zich af of het ziekenhuis echt zoveel minder behandelingen aanbiedt dan gemiddeld. ‘Zeker als ik nu hoor dat de administratie niet helemaal orde was’, zegt hij.

Van Harten zou graag meer extern getoetst wetenschappelijk onderzoek zien. ‘Hoe vergaat het de patiënten die níet zijn behandeld, bijvoorbeeld? Dat is heel interessant om te bestuderen.’

Ook in het verleden bleek discussie over ziekenhuizen ‘die als lichtend voorbeeld op het schild worden gehesen’ volgens hem moeilijk. ‘Onze kritische geluiden werden afgedaan als onnodig cynisch, we zouden niet mee willen met actuele ontwikkelingen. Maar gewoon vragen om degelijk bewijs en goed doorvragen naar de bedrijfsmodellen gebeurt in Nederland nogal eens te weinig.’

Meer over