InterviewWillem Schmid

Piloten als laatsten overstag: ‘Zelfs als we gratis zouden vliegen, zou KLM nog verlies lijden’

Sinds donderdag ligt er een herstructureringsplan voor KLM op het bureau van minister Wopke Hoekstra (Financiën). Met een akkoord ‘op hoofdlijnen’ van de bonden. Die van de piloten stribbelde het hardst tegen. Voorzitter Willem Schmid: ‘Onze lonen hebben deze crisis niet veroorzaakt.’

Beeld David van Dam

Op zijn laatste vlucht, alweer een dag of elf geleden, zat Willem Schmid opgesloten in een hotelkamer in Mumbai. Om verspreiding van het coronavirus te voorkomen mocht de 42-jarige piloot van KLM en voorzitter van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) de miljoenenstad niet in. Net als andere bemanningsleden van buitenlandse vliegtuigen die het land aandoen. ‘Ik had dus alle tijd voor dit’, zegt Schmid.

‘Dit’ – dat waren de onderhandelingen met KLM over een herstructurering van het bedrijf, dat door datzelfde virus de zwaarste crisis in het honderdjarige bestaan beleeft. KLM verliest elke dag tientallen miljoenen omdat reizigers wegblijven. De overheid schoot eind juni te hulp, om het bedrijf overeind te houden en daarmee ook de rol te waarborgen van Schiphol voor de Nederlandse economie. In ruil voor een directe lening van 1 miljard euro en kredietgaranties tot 2,4 miljard eiste minister Wopke Hoekstra (Financiën) wel een herstructureringsplan.

Uiterste datum

Dat kwam er, afgelopen donderdag, op de dag die Hoekstra als uiterste datum had gesteld. Na nachtelijk beraad werd ’s ochtends bekend dat er een akkoord was ‘op hoofdlijnen’ met zeven bonden over een sociaal plan, over loonoffers en afvloeiingsregelingen. Zeven, want de handtekening van Schmids pilotenclub ontbrak.

Dat kwam de piloten op een uitbrander te staan van de minister. ‘Het gaat gewoon heel slecht in de luchtvaart en met KLM. We moeten gewoon de bakens verzetten, linksom of rechtsom. Het goede nieuws is dat een aantal bonden ziet dat het nodig is.’ Het alternatief, aldus Hoekstra, is dat KLM failliet gaat.

Dat was stevige taal van een bewindsman die over de toekomst beslist van KLM, en dus ook over jullie broodwinning. Schrokken jullie daar bij de VNV van?

‘Als piloot ben je getraind om je te focussen op je taak. Dat was in dit geval het bereiken van een akkoord waarmee KLM voldoet aan de voorwaarden die de overheid heeft gesteld aan het steunpakket. Dan moet je je niet laten afleiden. Verder zijn we het volledig met de minister eens: om KLM te redden zijn bezuinigingen onvermijdelijk.’

Maar de VNV maakte wel bezwaar tegen de manier waarop. Hoekstra eiste niet alleen een reductie van de beïnvloedbare kosten bij KLM met 15 procent maar ook wie welk loonoffer moest brengen.

‘Ik begrijp dat je je geld terug wilt zien, als je het iemand leent. En dan binnen de looptijd en met rente. Ik kan me ook heel goed voorstellen dat de politiek er andere voorwaarden aan verbindt, zoals dat KLM moet verduurzamen. Dus ja, KLM moet snel weer rendabel worden en dus de kosten verlagen. Maar er is niet uitgelegd waarom dat per se 15 procent moet zijn. De onderbouwing ontbreekt.

‘Waar we als VNV meer moeite mee hebben is dat de minister voorschrijft hoe je die reductie bereikt, met staffels oplopend tot 20 procent loon dat werknemers die drie keer modaal verdienen moeten inleveren. Dat is in strijd met fundamentele, internationaal erkende arbeidsrechten. De arbeidsvoorwaarden zijn een zaak tussen werkgever en werknemers. Met dictaten beperk je de ruimte voor onderhandelen. Met die kritiek staan we niet alleen: vakbond De Unie gebruikte de leus ‘blijf anderhalve meter van onze cao’. Andere bonden hebben een procedure in Brussel aangekondigd.’

Waarom kwam de VNV uiteindelijk een half etmaal later tot een akkoord met KLM, en niet tegelijk met de anderen?

‘Dat van die zeven bonden tegelijk klopt niet. We zaten niet alle acht tegelijk aan tafel. Er is vanaf eind augustus overleg gevoerd met elk domein apart – met het grondpersoneel dat door vijf bonden wordt vertegenwoordigd, met het cabinepersoneel door FNV Cabine en VNC en met de piloten door ons. Je hebt te maken met drie cao’s die worden opengebroken, met talloze regelingen. En het is bij zulke complexe onderhandelingen gebruikelijk dat het toch tot de deadline duurt voor je het met elkaar eens wordt.’

In de beeldvorming leek het toch alsof ‘die verwende piloten’ hun poot stijf hielden om zo min mogelijk op te geven.

‘Ik geloof dat de meeste mensen echt wel weten dat we professionals zijn die hun geld waard zijn. Het probleem is dat sommigen de crisis in de luchtvaart aangrijpen om de discussie over de lonen van de piloten ter discussie te stellen. KLM stevende dit jaar af op een recordwinst, boekte de afgelopen jaren ook herhaaldelijk miljarden winst. Ja, toen zijn er mooie cao’s afgesloten. Maar de beloning heeft niets met de crisis te maken. Zelfs als we gratis zouden vliegen, zou KLM nog steeds verlies maken. De vliegtuigen moeten gevuld zijn, dan verdient het bedrijf geld. Dan hebben we geen overheidssteun niet nodig. Helaas zit dat er voorlopig niet in.

‘In hoofdlijnen hebben we als bond nu ingestemd met het schrappen van 2,5 loonsverhoging dit en volgend jaar, met het inleveren van de winstdeling en de eindejaarsuitkeringen, met andere werk- en rusttijden en een versobering van andere regelingen. Dat komt neer op in totaal een reductie van de arbeidsvoorwaarden van ruim 20 procent.’

In augustus deed de VNV in een brief een oproep aan de KLM-top om in de bres te springen voor de piloten, als zij in de media onder vuur worden genomen. Hebben jullie een antwoord gehad?

‘We hebben het met KLM besproken. Pieter Elbers (de topman van KLM, red.) heeft gezegd dat werknemers niet tegen elkaar moeten worden uitgespeeld. Een vliegtuig heeft piloten nodig. Maar ook iemand die het toestel van de gate wegduwt, mensen die de bagage aan boord brengen en iemand die tickets verkoopt. We kunnen niet zonder elkaar.’

KLM vreest voor nog meer banenverlies

KLM houdt er rekening mee dat er volgend jaar nog eens 1.500 banen moeten worden geschrapt, boven op de 4.500 en 5.000 die de komende tijd verdwijnen. Dat schrijft topman Pieter Elbers in een column aan zijn medewerkers. De luchtvaartmaatschappij ging er tot nu uit van een daling van het aantal vluchten tegen de zomer van 2021 met 20 procent. Gezien het langzame herstel van de luchtvaart wereldwijd voorziet Elbers dat de ‘productie’ met 30 procent daalt. Dat zou betekenen dat KLM nog eens 1.500 banen moet wegstrepen.

KLM staat niet alleen in zijn sombere prognoses. Eurocontrol, het Europese netwerk van luchtverkeersleidingen, voorspelt voor volgend jaar februari dat slechts de helft van het aantal vluchten wordt uitgevoerd dat in 2019 werd gevlogen. Voor de laatste maanden van dit jaar gaat de internationale luchtvaartkoepel Iata uit van een daling van het aantal vluchten met 66 procent. De crisis onder haar leden treft ook deze lobbyclub: Iata schrapt 400 arbeidsplaatsen, ruim 20 procent van het totaal.

Lees ook

Akkoord op de valreep met bonden maakt weg vrij voor overheidssteun aan KLM
KLM en vakbonden zijn het donderdag eens geworden over een sociaal plan waarmee het bedrijf overheidssteun hoopt veilig te stellen.

Commentaar: Hoekstra was terecht woedend over ontbreken handtekening KLM-piloten
Er is geen weg terug voor de staat: KLM moet blijven voortbestaan. Dat gaat de belastingbetaler merken.

Meer over