Nieuws

‘Pijnlijk’ besluit Navo: geen no-flyzone boven Oekraïne, geen grondtroepen

Ondanks wereldwijde ontzetting over de Russische beschieting van een grote Oekraïense kerncentrale heeft de Navo vrijdag opnieuw duidelijke grenzen gesteld aan de militaire inzet van het bondgenootschap in het conflict.

Marije Vlaskamp
De lokale bevolking vervoert een kist per kruiwagen nadat hun stadje Borodyanka bij Kyiv beschoten is. Beeld Alisa Yakubovych / EPA
De lokale bevolking vervoert een kist per kruiwagen nadat hun stadje Borodyanka bij Kyiv beschoten is.Beeld Alisa Yakubovych / EPA

Boven Oekraïne komt geen no-flyzone en de Navo stuurt geen grondtroepen. ‘We begrijpen de wanhoop, maar we geloven ook dat als we dat zouden doen, we uitkomen op (...) een volwaardige oorlog in Europa’, aldus Navo-topman Jens Stoltenberg over dit ‘pijnlijke’ besluit.

De negende oorlogsdag werd gedomineerd door geschokte verbijstering over de Russische aanval op kerncentrale Zaporizja. Donderdagnacht vloog daarbij een trainingsgebouw in brand. Ook het gebouw van een kernreactor zou aan de buitenkant beschadigd zijn. Nu het vuur geblust is, wordt de schade aan het complex in kaart gebracht.

Volgens het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) van de Verenigde Naties is er geen straling vrijgekomen. Eén reactor draait op 60 procent, de rest is eerder stilgezet. Russische militairen beheersen het complex, maar binnen is het Oekraïense personeel aan het werk. Dat wacht mogelijk hetzelfde als hun collega’s in Tsjernobyl. De ploeg die daar vorige week donderdag aan het werk was, is sindsdien ingesloten door Russische militairen. Omdat de ploeg niet kan worden afgelost, staan personeelsleden inmiddels lichamelijk en psychisch op instorten, waarschuwt het IAEA.

‘Krankzinnige’ aanval

De Veiligheidsraad van de VN is in spoedzitting bijeen over de aanval op kerncentrale Zaporizja. De Russische VN-gezant noemde de spoedsessie ‘een nieuwe poging van de Oekraïense autoriteiten om de kunstmatige hysterie (...) te ontsteken’, maar eerder op vrijdag was de internationale veroordeling van het Russische optreden bij de grootste kerncentrale van Europa vrijwel unaniem.

‘De wereld is ternauwernood aan een kernramp ontsnapt’, zei de Amerikaanse VN-gezant Linda Thomas-Greenfield. De Russische aanval was volgens Noorwegen ‘in lijn met krankzinnigheid’. ‘Een onvergeeflijke daad van roekeloosheid’ volgens de Japanse regering, die het rotsvaste Japanse principe om geen militaire goederen naar conflictgebieden te sturen liet varen. In een breuk met de naoorlogse pacifistische traditie die Japan als verliezer van de Tweede Wereldoorlog hanteert, gaat Tokio Oekraïne van helmen, kogelvrije vesten en andere materieel voorzien.

In veel Europese landen, met name in Scandinavië, sloeg de bevolking vrijdag massaal jodiumtabletten in, net als tijdens de eerste oorlogsdagen. De Noorse overheid gaat na of de nationale voorraad jodiumpillen op peil is. Jodium zou preventief werken tegen gezondheidsschade door radioactieve straling.

Muilkorven

Op het slagveld in Zuid-Oekraïne hielden geheel of deels belegerde havensteden als Marioepol en Odessa, dat vrijdag hevig vanuit zee werd beschoten, vrijdagavond stand. In het noorden worden de luchtaanvallen en artilleriebombardementen op steden heviger. Rond hoofdstad Kyiv zouden om de tien minuten raketten neerkomen. In het antieke stadje Tsjernihiv zijn volgens de plaatselijke autoriteiten 47 mensen omgekomen. De steden Charkiv en Okhtyrka liggen zwaar onder vuur.

Russen die informatie verspreiden die in tegenspraak is met de positie van de Russische regering, zoals de ‘speciale militaire operatie’ een oorlog noemen, riskeren maximaal vijftien jaar gevangenisstraf. Het Russische parlement heeft vrijdag een wet tegen ‘nepnieuws’ aangenomen, die mogelijk zaterdag al ingaat.

Sommige buitenlandse mediaorganisaties, zoals de Britse omroep BBC en de Nederlandse NOS, halen hun personeel weg uit Moskou. Staatspersbureau RIA Novosti meldt dat vijf buitenlandse nieuwsorganisaties, waaronder de BBC, Amerikaanse nieuwsmedia als Radio Free Europe en de Duitse nieuwszender Deutsche Welle, zijn geblokkeerd. Ook Facebook wordt in Rusland afgesloten. Eerder deze week zei de Europese Unie twee Russische staatsmedia die in Europa uitzenden te willen muilkorven.