Pietje Bell in Moskou

Hij was maoist, 'aktie'-journalist en hoofdredacteur van Nieuwe Revu. Nu is hij, als bladenmaker, Nederlands succesvolste entrepreneur in Rusland. Het geheim van Derk Sauer (en Ellen Verbeek)....

Pal voor de deuren van de modewinkelketen Mercury, in de duurste winkelstraat van Moskou, Kutuzovski Prospekt, stopt een Nissan-jeep. Ellen Verbeek, hoofdredactrice van de Russische Cosmopolitan, overlegt even met de chauffeur, springt de auto uit en haast zich monter over de rode loper naar de ingang van de herenmodewinkel van het Italiaanse merk Brioni, die vanavond opent. Ze is te vroeg, melden de portiers haar verontschuldigend. Een seconde kijkt Verbeek in het rond, dan trekt ze haar kraag wat steviger om de hals en loopt bij een damesmodewinkel binnen, drie deuren verder. Snel nog even wat leuks kopen.

Nog voordat Verbeek terug is opent Brioni de deuren. De zaak loopt langzaam vol met Moskou's nieuwe rijken die zich met glazen champagne opstellen tussen de kledingrekken. Maar het feestje lijkt pas echt te beginnen als Derk Sauer (48), marktleider in glossy's, is gearriveerd. Opeens zijn er ook society-fotografen. Sauer, onberispelijk in het pak, gaat in gesprek met de winkeleigenaar, met de eigenaar van de Mercury-keten en met de uit Italië overgekomen directeur van Brioni. Camera's flitsen. Af en toe draait Sauer zich om en vraagt: 'Heb je Ellen al gezien?' Of: 'Is Ellen er nog niet?' Hij houdt niet van recepties en openingen, al weet hij dat goed te verbergen als hij, altijd wat schuin omhoog kijkend, diplomatieke gesprekken voert met potentiële adverteerders. Om deze opening kon hij niet heen. Mercury is de grootste adverteerder in de bladen van Independent Media (IM), waarvan Sauer directeur is.

Omdat het deze week 'modeweek' is in Moskou barst het van de openingen. Alleen al vanavond zijn er acht. De Russische economische crisis van 1998 lijkt, in Moskou althans, volledig vergeten. 'De crisis is voorbij', corrigeert Sauer, die Rusland altijd verdedigt tegen de scepsis van buitenlandse (lees: Nederlandse) journalisten.

Daar is Ellen dan, met een discreet plastic tasje van de lingeriewinkel. Ellen Verbeek is, als hoofdredactrice van Cosmo, meer nog dan haar man Sauer een celebrity in Moskou. Als zij, zoals net, een kledingwinkel inloopt, komen alle personeelsleden prompt op haar toe om te helpen. En als celebrity krijg je natuurlijk ook korting.

We moeten weg. We zijn al te laat voor het volgende programmapunt van vanavond: de verkiezing van het Yes-meisje van het jaar, in een heus operatheater in een ander deel van de stad. Buiten houdt chauffeur Zjenja (type: bodyguard) het portier van de terreinwagen netjes voor ons open.

Eerder die ochtend kostte het veel moeite om het hoofdkwartier van Ruslands grootste tijdschriftenuitgever te vinden. Derk Sauer houdt - in Rusland - van een laag profiel. Vandaar dat zijn bedrijf im al jaren is gevestigd in een onopvallend, grauwgrijs gebouw van Sovjet-signatuur, in een van de vele onbestemde buitenwijken van Moskou.

Binnen is de aankleding wat uitbundiger. Sauers werkkamer is licht en ruim, er staat een ovale vergadertafel, een met lak behandeld houten bureau waarop slechts een bescheiden Apple staat te zoemen, en een klein zithoekje. Aan de muur hangt sociaal-realistische kunst. In het hele kantoor zijn, behalve een aantal tijdschriften, geen papieren te zien.

Het is duidelijk: hier huist geen tobber. Sauer - klein van gestalte, aanzienlijk in presentatie - wekt de indruk dat het bedrijf wel loopt en dat hij, als verantwoordelijke, alleen af en toe een accent verschuift. Neerlands succesvolste zakenman in Rusland heeft slechts tijdelijke obsessies. Zo was hij ooit tijdelijk een radicale revolutionair, deed hij een tijdje van zich spreken als maoïstisch bestuurslid van de soldatenvakbond vvdm, was hij actiejournalist voor de Nieuwe Revu, waar hij later, als hoofdredacteur, de verhoudingen met de adverteerders herstelde.

En nu is hij entrepeneur, met opzienbarend veel succes. 'Mijn baan is: dingen initiëren', zegt hij, met dat typische, heldere, maar wat slepende stemgeluid. 'Ik word graag ergens enthousiast over. En dan doe ik het ook meteen goed. Het afgelopen jaar heb ik me verdiept in internet. Nu we met allerlei dingen zijn begonnen, laat ik het weer los.'

Dat lage profiel valt moeilijker te handhaven naarmate zijn bedrijf groter wordt. im vulde de afgelopen jaren in hoog tempo de grote en kleine gaten in de Russische bladenmarkt, al was het maar om de concurrentie voor te zijn. Sauers im geeft, naast de Engelstalige krant The Moscow Times, veertien publieksbladen uit (onder meer Cosmopolitan, Marie Claire, Yes, Playboy, Harpers Bazaar) en heeft daarmee een marktaandeel van ongeveer 70 procent op de tijdschriftenmarkt. De Russische activiteiten van gerenommeerde internationale uitgevers als Bertelsmann, Conde Nast, Burda en Hachette vallen daarbij in het niet.

Sauer, met guitige blik: 'Het is natuurlijk belachelijk dat wij zo groot zijn.'

Toch viel Sauer vorig jaar vooral op omdat hij ook de Rus sisch talige krantenmarkt betrad. Hij introduceerde de zakenkrant Vedomosti en begaf zich daarmee op het terrein van de machtige Russiche oligarchen, die de media die ze bezitten voornamelijk gebruiken om hun politieke boodschap te verkondigen. im speelde daar in de reclame-campagne nadrukkelijk op in. De leus: 'Iedere oligarch kan Vedomosti kopen; in de kiosk', gaf de zakenkrant prompt grote naamsbekendheid. En het imago van onafhankelijkheid. Vedomosti bleek een succes: de krant heeft een voor Russische begrippen hoge oplage (tegen de 45 duizend) en kan bogen op veel prestige onder zakenlieden en politici.

Independent Media telt nu zo'n zevenhonderd werknemers. Over de omzet van zijn bedrijf - naar schatting 80 miljoen dollar - zwijgt Sauer. Dat heeft weer met dat niet opvallen te maken. Sauer: 'Daar heb je in dit land alle belang bij. Anders krijg je allemaal ongenode gasten over de vloer.'

Hij spreekt uit ervaring. Een paar jaar geleden drong een brigade gemaskerde mannen met machinegeweren de burelen van im binnen. De belastingdienst, zo bleek. Ze namen geld mee en eisten nog eens 9 miljoen dollar vanwege het vermelden van merknamen in artikelen. Sauer: 'Ik ben er de volgende dag naartoe gegaan en heb mijn geld, 200.000 dollar, teruggeëist. We hebben een rechtszaak aangespannen. We verloren, maar het bedrag zakte naar 1 miljoen. Een dag voor het hoger beroep komt hier iemand binnen die zegt: geef me 1 procent van die 9 miljoen en je wint de rechtszaak. Verleidelijk, maar ik heb het niet gedaan. De volgende dag wonnen we het beroep.'

Het verhaal van Derk Sauer in Moskou is niet alleen een jongens-, maar ook een meisjesboek. De helft van zijn geheim bevindt zich in Amsterdam. Ze heet Annemarie van Gaal, ze is 38 en ze was vanaf het begin, in 1989, Sauers zakenpartner in Moskou. Vorig jaar kwam ze terug in Nederland, trad aan als algemeen directeur van de Telegraaf Tijdschriften Groep, maar moest die baan per januari opgeven onder druk van concurrent vnu. Een bizarre kwestie, die te maken heeft met het feit dat Van Gaal, net als vnu, aandeelhouder is van Independent Media. Maar dat terzijde.

Ze is eraan gewend geraakt, zegt ze, dat de schijnwerpers van de Nederlandse media zich vooral op Derk Sauer richten, maar soms steekt het wel. 'Mijn rol is altijd onderbelicht geweest. We deden het echt samen. De een had het niet zonder de ander gekund.'

De twee ontmoetten elkaar eind jaren tachtig in het projectgroepje dat uitgever vnu vormde met het oog op de ontluikende Russische markt. vnu zocht naast Sauer een tweede 'man' die de uitgeefkant zou behartigen, want daar had de journalist Sauer nauwelijks interesse voor, aldus Van Gaal. 'Ik probeerde mezelf naar voren te schuiven, al was ik als jonge, op dat moment alleenstaande vrouw met kind de minst voor de hand liggende kandidaat. Bij die eerste bijeenkomst kwam ik dus met een goed verhaal. Maar Derk keek alleen maar naar mijn schoenen. Ik had hele mooie, geborduurde schoenen aan van Moschino. Uiteindelijk zei hij: "Goh, waar heb je die gekocht?" Toen kon ik die schoenen gaan regelen voor Ellen.' Maar de toen 26-jarige Van Gaal zette door en werd op basis van haar enthousiasme in Mos kou gestationeerd, naast Sauer.

Hun (vnu's) eerste blad, Moscow Magazine, flopte. Het blad was te westers voor de Russen en te Russisch voor westerlingen. Te duur ook, omdat het in Nederland werd gedrukt. Bovendien botsten de culturen van de Russen en vnu. Sauer: 'De Russen dachten dat uitgeven gelijk stond aan heel veel geld verdienen en dikke sigaren roken. Terwijl vnu zei: "Wat moeten we met die Russen?", vroegen zij zich af: "Waar blijven die Volvo's?" En ik zat daar tussenin.'

Sauer en Van Gaal hadden wel succes met een wekelijks pamfletje dat ze in Rusland lieten drukken voor de buitenlandse gemeenschap. Zo kwamen ze op het idee voor een gratis, Engelstalige krant voor die groeiende groep en voor westers georiënteerde Russen. Een krant die volledig zou drijven op de advertentiemarkt.

vnu zag er niets in en Sauer en Van Gaal namen toen een rigoureuze beslissing. Ze traden uit dienst bij vnu en begonnen voor zichzelf. Vier vrienden van Sauer, verenigd in de Novamedia Groep, stopten hun privé-geld in de onderneming. Sauer en Verbeek zelf ver kochten hun huis in de Amsterdamse P.C.Hooftstraat.

Vanaf begin 1992 verscheen The Moscow Times, vooralsnog wekelijks. Sauer had de inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de krant, Van Gaal de commerciële. Van Gaal ontwikkelde een even simpel als doeltreffend advertentiesysteem dat tot op de dag van vandaag door Russische kranten wordt gehanteerd. Na een jaar bleek dat het businessplan dat door vnu was weggelachen, precies uitkwam.

Toch kreeg Independent Media pas een stabiele basis toen het Van Gaal in 1994 lukte om de rechten voor een Russische Cosmopolitan te verwerven van de Amerikaanse uitgever Hearst. Een prestatie die opzien baarde in de uitgeefwereld. Hearst had zich al teruggetrokken uit Rusland nadat het concern miljoenen had verloren met de uitgave van een krant. Van Gaal: 'En Hearst ging nergens ter wereld in zee met kleine, onbekende clubjes.'

Maar Van Gaal achtervolgde George Green, president van Hearst International, telefonisch over de hele wereld. 'Ik geloof dat ik die man wel duizend keer heb gebeld. Met steeds weer hetzelfde verhaal: dat Rusland rijp was voor de Cosmo en dat het een goed idee was dat wij de Cosmo gingen uitgeven. Uiteindelijk heb ik hem gewoon overvallen. Ik wist dat hij in Nederland zou zijn, ik ben in het vliegtuig gestapt en ik heb hem uitgenodigd voor een lunch in Brasserie Van Baerle. Daar was hij zo van onder de indruk dat hij overstag ging.'

De Russische Cosmopolitan bleek een overdonderend succes. Be gin 1998 kocht vnu voor veel geld 35 procent van de aandelen van het florerende Independent Media. Sauer en Van Gaal waren op slag miljonair. Overigens: nu vnu haar tijdschriften afstoot, zal de uitgever ook de aandelen Independent Media van de hand doen. Sauer heeft het recht bedongen om de aandelen terug te kopen als de nieuwe eigenaar im niet zint.

Was Van Gaal de harde werker die nooit iets aan het toeval overliet, Sauer was de man van de ideeën, van de contacten, en de brille. 'Als hij praat, luistert iedereen. Dat is zijn allergrootste kwaliteit', zegt Van Gaal. 'Mensen vertrouwen hem ook meteen.' Beiden waren sterke onderhandelaars.

Een staaltje onderhandelingstechniek waar Sauer trots op is: hij bracht de eeuwige rivalen The Wall Street Journal en The Financial Times samen, als partners van Independent Media in de krant Vedo mo sti. 'Derk heeft die twee instituten op een geweldige manier bespeeld', zegt Leonid Bershidsky, Vedomosti's hoofdredacteur.

Sauer: 'Ik had eerst The Wall Street Journal benaderd. Die gingen erover denken. Maar dat duurde en duurde maar. Toen ben ik naar The Financial Times gegaan met hetzelfde verhaal. Tegen beide heb ik gezegd dat ik ook met de ander in onderhandeling was. Beide hadden hetzelfde probleem: ze waren bang om te investeren in Rusland, maar ze waren ook bang dat de ander met de buit ging lopen. Ik heb toen voorgesteld om het samen te doen. Voor het eerst in de geschiedenis werken ze nu samen.'

Hij grijnst: 'Ik voelde me af en toe net Pietje Bell daar in Amerika, tussen al die snuiters in sky scrapers en die obers met handschoenen. Ik ben altijd vrij direct. Serieus, maar ook vrolijk. Hier in Rusland slaat dat erg aan, maar ook die Amerikanen vonden dat uiteindelijk wel leuk. We zijn nu de beste vrienden.'

Tatjana Tsjetsjinskaja, rechterhand van de vice-president van Yukos, de tweede oliemaatschappij van Rusland, houdt van Ginsang thee en van chocolaatjes ('Ik kan niet leven zonder chocolaatjes'). Ze vindt het wel gezellig om bezoek te krijgen in het zwaar beveiligde hoofdkantoor van de schatrijke oliegigant. De maatschappij is eigendom van een van de zeven roemruchte oligarchen van Rusland, Mikhail Kho dor kovski, overigens de minst omstreden van het stel.

Tsjetsjinskaja is verantwoordelijk voor het beheer van het minderheidsaandeel (10 procent) van Yukos in Independent Media. Sauer had het aandeel in 1996 gegund aan de toenmalige moedermaatschappij van Yukos, de bank Menatep. Menatep bestaat niet meer, de aandelen gingen over naar Yukos.

Waarom een oliemaatschappij aandelen wil in een uitgever van glossy tijdschriften? Tja, dat vindt Tsjetsjinskaja ook wel wat gek. 'De Cosmo of de Harpers Bazaar, dat heeft niets te maken met olie, hè. We weten ook absoluut niets van die business af. Maar ja, in 1996 kocht ieder groot bedrijf media. Niet omdat het modieus was, maar om invloed uit te oefenen. Mijn baas kwam er echter al snel achter dat het niet werkte. Nu zien we ons aandeel puur zakelijk.'

Waarom Sauer dan in zee wilde met een Russische bank cq olie maatschappij? Tsjetsjinskaja: 'Dat is logisch. Independent Media was selfmade en dus geen onderdeel van een internationaal bedrijf. Hij was op zoek naar een respectabele en stille Russische partner. Uiteindelijk kwam hij bij ons uit.'

Later zegt Sauer: 'We hadden geld nodig om te investeren. En ik was nerveus over wat er zou kunnen gebeuren omdat we zo snel groeiden. Over de maffia, ja. Ik dacht: het is goed dat iedereen weet dat er zo'n gigantische oligarch achter ons staat. Als je de naam Menatep laat vallen, dan schrikt dat in ieder geval de babymaffia wel af. Achteraf weet je natuurlijk nooit of het gewerkt heeft of niet.'

Over bedreigingen gesproken: op een dag, nog voordat hij kon schermen met zijn goede relaties met Menatep, werd Sauer thuis gebeld door een onbekende man. 'Hij zei: "U woont daar en daar, u heeft drie kinderen, u en uw vrouw gaan zo en zo laat naar uw werk, u heeft dat merk auto en uw kinderen gaan zo en zo laat naar die en die school." Ik zei: "Dat klopt." Hij raadde mij ernstig aan om hem te ontmoeten in een casino in Moskou. Ik ging daarheen en inderdaad, terwijl de man dure wijn schonk en de meisjes met korte rokjes af en aan liepen, zei hij: "Ik wil geld." Ik zei: "Nee." En dat was het gesprek. Ik ben weggegaan en heb er nooit meer wat van gehoord.'

Hij wil maar zeggen: 'Laat nooit merken dat je bang bent.' En: 'Zorg dat je open bent en niet chantabel. Dus je moet je belasting betalen. En verder moet alles voor mekaar zijn. Dat is erg moeilijk in dit land, want de regelgeving is vaak tegenstrijdig.'

Sinds twee jaar heeft Sauer al zijn belastingplichtige activiteiten in Rusland ondergebracht. Alleen de holding Independent Media zit nog in Nederland en op Cyprus heeft de uitgever drie bedrijven: een voor de tijdschriften, een voor de joint venture met Hearst en een voor Vedomosti. Sauer: 'Een puur juridische kwestie. Deze bedrijven hebben de licenties van de bladen. Dat betekent dat niemand hier de bladen van ons kan afpakken.'

Belasting betalen in Rusland is een 'dure hobby', zegt Sauer. 'Onze bladen zijn heel winstgevend, maar door het bizarre belastingsysteem houden we er verdomde weinig aan over. Een klassiek voorbeeld: op Vedomosti hebben we, vanwege de start up, het eerste jaar 1 miljoen dollar verlies geleden. Toch betalen we daar een paar honderdduizend dollar winstbelasting over. Volgens de oude Russische wetgeving maak je winst als je investeert. Dat heeft tot gevolg dat alle Russische bedrijven de belasting ontduiken. Anders krijgen ze nooit een bedrijf van de grond. In de krant lees je altijd: al die Russen brengen hun geld naar Cyprus of Zwitserland en dat is slecht. Maar ze zijn er wel toe gedwongen.'

Waarom is Sauer dan wel een van de brave jongetjes uit de klas? 'Omdat je als mediabedrijf enorm in de kijker loopt. Wij schrijven dagelijks over de regering. Dus hebben we de ene belastingcontrole na de andere. Elke week is er een nieuwe audit, van een of andere belastingdienst, de politie of weet ik veel. We hadden de keus: of je bent volkomen clean en zegt: kom maar kijken. Of je zegt: we betalen minder, in ruil voor vriendelijk berichtgeving. Wij kiezen ervoor om flink te betalen voor onze onafhankelijkheid.'

Stel, er verschijnt ooit een studie over de Russische persgeschiedenis na de val van het communisme, dan zal de Cosmopolitan daarin onmogelijk kunnen ontbreken. Het blad, elders in de wereld het oppervlakkige zusje van Elle, Marie Claire en Vogue, sloeg bij de introductie in mei 1994 in als een bom, vooral bij beter opgeleide Russische vrouwen.

Ellen Verbeek: 'We waren binnen een uur uitverkocht. Er was helemaal niks meer.'

'In 1994 waren er boetieks, er was mode en er was geld. En de Cosmo was de eerste glossy', zegt de flamboyante, kettingrokende mede-hoofdredactrice Elena Mjasnikova. 'De Russische vrouwen wilden de drie bestaande vrouwenbladen, De Boerin, De Arbeidster en De Sovjetvrouw, niet meer lezen.'

De Cosmopolitan schreef over seks. Koppen als 'Seks of chocola' en 'De geheimen van zijn orgasme' werden in Rusland als sensationeel ervaren. Mjasnikova: 'Tot dan toe waren er alleen ranzige seksblaadjes en die werden door normale mensen niet gekocht. Wij schreven op een andere toon over seks. En dat sloeg vooral aan bij de high society. Nergens ter wereld zijn Cosmo-lezers hoger opgeleid dan Vogue-lezers, behalve hier.'

'Cosmopolitan heeft in Rusland een revolutie veroorzaakt', geeft concurrent Michael von Schlippe, uitgever van Vogue toe. 'Het is de seksbijbel voor een hele generatie Russische vrouwen.'

Verbeek: 'Ik geloof dat de Cosmo de Russische vrouw ontzettend heeft geëmancipeerd. Lena en ik gaan vaak op tournee door het land. Dan horen we: "Dank je, Cosmo, door jullie ben ik van mijn man af".'

Elena Mjasnikova beschouwt zichzelf inmiddels als een bevoorrecht lid van de Independent Media-familie. Ze was er ook al vanaf het allereerste begin bij. In de zomer van 1988 trad ze op als vertaler bij de eerste onderhandelingen tussen Sauer, Van Gaal en de Russische partners. Ze schatert: 'Dan viel er een lange stilte aan de kant van de Rus sen en dan vertaalde ik: ze willen nu waarschijnlijk dat je ze omkoopt.'

'Derk is een fantastische diplomaat', weet ze. 'In de oude Sovjet-instituties kon ik niet functioneren, maar Derk maakt het me heel moeilijk om koppig te zijn. Als baas is hij ontzettend niet-Russisch. Russische bazen zijn onuitstaanbaar en onbenaderbaar. En ik heb geen zin om mezelf op een wachtlijst te zetten voor een gesprekje.'

Een belangrijke kwaliteit van Sauer is de recrutering van mensen, aldus Mjasnikova. Independent Media is een bedrijf van jonge mensen. Leonid Bersjidski, hoofdredacteur van Vedomosti, was 27 toen hij aantrad, de hoofdredactrice van Harpers Bazaar is 22. 'Derk schat heel goed in wie geschikt is voor bepaalde posities.'

'Derk gelooft niet in pessimisme', zegt Bersjidski. 'En hij heeft altijd ideeën. Het mooie is: hij vertelt tegen iedereen dat hij lid is van een of andere maoïstische partij in Nederland. Hij is een soort socialist. Dat is in het Rusland van nu zoiets als vloeken in de kerk. Maar hij probeert het toch. Hij liegt niet bijvoorbeeld. Ik heb hem in de zes jaar dat ik met hem werk nog nooit op een leugen kunnen betrappen. Tijdens de crisis leverde Derk zelf zijn loon in en kortte de salarissen het minst van de hele stad.'

Elena Mjasnikova: 'Derk en Ellen zijn optimistisch zonder Ameri kaans te zijn. Russen zijn allergisch voor dat hypocriete Amerikaanse geglimlach de hele dag.' Zelf zegt Sauer: 'Ik werk hier al tien jaar zonder machtsstrijd of interne conflicten. Hier is ook nooit iemand ziek of overspannen. rsi, daar hebben ze hier nog nooit van gehoord. Dat zijn van die selffulfilling ziekten.'

Voor zijn concurrenten is Sauer harder. 'Derk vecht als een leeuw voor zijn bedrijf', weet Michael von Schlippe (Conde Nast, Vogue). 'Hij kent alle trucs en hij gebruikt zijn macht. Hij heeft een machtspositie in de distributie. Dat betekent dat hij zijn bladen altijd op een goede plek in de kiosk krijgt. En samen met uitgever Burda deelt hij vrachtwagens. Dat voordeel verdedigt hij met hand en tand. Veel kleinere uitgevers vinden dat niet leuk.'

Sauer: 'Als enige hebben wij distributie door het hele land. Van Novosibirsk tot Tallinn kun je de Cosmo kopen. En onze bladen liggen beter gepositioneerd in de winkels en kiosken. Dat komt doordat ze onze bladen vooraf betalen en dus een grote stimulans hebben om te verkopen. In de uitgeverswereld is dat de grote droom. We hebben dat systeem met zweet en tranen opgebouwd. Dus zouden we wel gek zijn als we nu Conde Nast gingen helpen.'

Ellen Verbeek: 'Derk heeft het vak geleerd. Hij is nu een echte zakenman.'

Het Russische zakenweekblad Ekspert publiceerde vorig jaar een lijst met de honderd beste managers, gekozen door collega's. Derk Sauer was de enige buitenlander op de lijst. 'Terecht', meent Vladimir Romanov, hoofdredacteur van het blad. 'Vele succesvolle managers uit het Westen zijn hier volledig mislukt. Derk heeft echt gekozen om in de Russische context te opereren. Hij heeft de tijd genomen om het land te leren kennen.'

'Kijk eens hoe er gebouwd wordt', wijst Sauer, als we over de rondweg van Moskou rijden, op weg naar zijn huis. Aan de rand van de enorme stad verrijzen bedrijfsterreinen, nieuwe woonblokken met luxe-appartementen en afzichtelijke villa's van buitenproportionele grootte. 'Er is ontzettend veel geld in Rusland. Dat zie je alleen niet terug in de statistieken. De zwartgeldeconomie is hier groter dan de gewone economie.'

Hij ergert zich aan het negatieve beeld dat van Rusland bestaat onder 'het plaatselijke correspondentendom'. 'Peter d'Hamecourt schrijft al tien jaar lang in het Algemeen Dagblad: "Rusland aan rand afgrond." Ik denk dan steeds: wanneer dondert het land er nou eens in? De waarheid is dat het hier steeds beter gaat. Toen wij hier tien jaar geleden kwamen, woonden we boven een winkel. Daar stonden vier van die wekflessen met onduidelijk sap erin. Een verpletterende leegte. We zijn nu tien jaar verder en er is volop te eten. Ik bedoel maar: mensen zijn zo verdomde kort van memorie.'

Laatst nog waren hij en Ellen op bezoek in het nieuwe huis van een personeelslid. 'Wij hebben voor onze medewerkers een bescheiden hypotheekfonds opgericht. Want mensen willen nu huizen kopen. Dat duidt op optimisme. Er ontstaat langzaam maar zeker een middenklasse in Rusland. Het hele huis van dit personeelslid stond vol met Ikea-meubels. De opening van Ikea in Moskou, dat was pas een belangrijke gebeurtenis.

'Ach, Ellen en ik hebben Rusland in ons hart gesloten', relativeert hij. 'Dan ga je dat land al snel verdedigen tegen kritiek. Dat zou ik bij Nederland ook doen. Ik zie wel dat het hier nog lang geen paradijs is.'

Zelf wonen Sauer en Verbeek in een idylle. Een groenwit geverfde houten villa midden in het bos, in de beveiligde datsja-enclave Zjoe kovka, zo'n 10 kilometer ten noorden van Moskou. 'Alles is hier dichtbij', zegt Ellen. 'Het zwembad, de ijsbaan, de tennisbaan. De school is hier aan de overkant.' Sauer: 'Ik kan hier vanaf mijn huis het bos in langlaufen.'

Stalin, Brezjnev, Gorbatsjov, alle partijleiders uit het donkere verleden woonden in deze regio. Nu is Sauer zowat de buurman van Moskou's burgemeester Loesjkov (zoon Pjotr zit met Loesjkovs dochter in de klas) en van de woordvoerder van premier Poetin. Met Sauers netwerk zit het wel goed. 'En dat is onontbeerlijk in Rusland', had concurrent Von Schlippe al gezegd. Sauer staat persoonlijk op goede voet met Ruslands ministers van Economische Zaken en Financiën en heeft goede contacten met twee van de drie facties rondom premier Poetin (de liberale en de Jeltsin-gelieerden).

Sauer, terughoudend: 'Ach, zo moeilijk is het niet. Het Russische netwerk is klein, het bestaat hooguit uit een paar duizend mensen.'

Binnen zijn Tom (12), Pjotr (8) en Berend (5) druk in de weer met computerspelletjes. In de keuken staat het voetbalmonopolyspel op tafel, zowel in de huiskamer als de keuken hangt de betere sociaal-realistische kunst. Kleinere portretjes van Stalin en Lenin zijn veroordeeld tot het toilet. Het socialisme als camp.

Sauer zelf ziet wel degelijk een directe lijn van het verleden naar het heden. 'Al op mijn 15de was ik actief in de Actiegroep voor de Wereld vre de. Mijn talent ligt in het organiseren. Ik vind het leuk om iets op te zetten, om mensen bij elkaar te brengen. Of dat nu bij een actiegroep is, bij de sp, bij de vvdm, bij de Nieuwe Revu of bij een krant. Met dat socialisme lag het helemaal niet zo ingewikkeld. Voor mij was dat een soort Bruce Springsteen-gevoel. Zo van: het hart op de goede plek, arbeideristisch, maar niet té. En ja, dat gedoe met Mao, dat was natuurlijk hartstikke dom. En fout. Ik heb mijn idealen niet opgegeven of verloochend, maar naarmate je ouder wordt, raak je natuurlijk wel je naïviteit kwijt. We weten dat al die revoluties zijn uitgelopen op de meest verschrikkelijke drama's. Wel vind ik nog steeds dat de wereld eerlijker in elkaar zou moeten zitten. Dat probeer ik nu in mijn eigen omgeving gestalte te geven.'

Meer over