Pet af voor Anneke Stehouwer!

PETER WILLEMS en NIJMEGEN

Wat heb ik genoten van het artikel 'Sterven als een indiaan' (V, 21 april) waarin Anneke Stehouwer vertelt over haar en Martin Brils strijd. De dramatiek spat er aan alle kanten vanaf! Ik heb zitten huilen boven de krant. Alleen al de getergde kop van die vrouw: wat een strijd, wat een verdriet en wat een moed om met háár verhaal naar buiten te komen!

Ik heb ook genoten van Het evenwicht. De tegenstelling tussen de man en zijn werk, de man en zijn gezin, de man en zijn naderend eind, de luchtige beschouwende stukjes bedoeld voor de krant en zijn lezers tegenover de waarheid die Martin Bril niet kon verdragen.

Het artikel en het boek zeggen mij niet alleen veel over de schrijver, maar ook over Anneke Stehouwer. Wat heeft die vrouw geleden en zich geofferd. Exemplarisch hiervoor vind ik het verhaal waarin Bril beschrijft dat zij de keuken verandert in zijn werkkamer met uitzicht op tuin en vogels. Pet af voor Anneke Stehouwer! Alleen vrouwen kunnen zich zo belangeloos geven zonder te krijgen. Daar kunnen wij mannen nog een puntje aan zuigen!

En dit mag niet gezegd worden? Deze waarheid mag niet boven tafel komen? Misschien is dát de ellende wel van het schrijver zijn: de discrepantie tussen de (fictieve) schrijver en de schrijver als mens, partner en vader.

Waar bent u na uw dood bang voor, meneer Zwagerman? Bang voor de waarheid? Bang dat het (fictieve) zorgvuldig gecreëerde beeld van u als schrijver in elkaar stort?

Peter Willems, Nijmegen

Een sterke vrouw

Net het boek Het evenwicht van Martin Bril uit. Was onder de indruk. Ben allergisch voor het ophemelen van bekende mensen door hun 'vrienden'. Ook de overgebleven partner moet zich een weg banen door alle mediaspektakel. Anneke Stehouwer heeft zich in de publiciteit laten zien als een rustige nuchtere krachtige vrouw. Dat was ook zeker nodig naast Martin Bril.

Het boek vind ik totaal niet indiscreet of afbreuk doen aan Bril. Hij wordt er alleen maar meer mens van en het geeft inzicht in hoe men kan worstelen met een slopende ziekte en wat dit doet met een mens. Ik erger me daarom aan de manier waarop Anneke Stehouwer wordt weggezet. Wat is er liefdeloos aan haar constateringen? Als je aangeeft dat iemand niet gemakkelijk is en er niet makkelijker op wordt bij een ernstige ziekte dan is dat niet liefdeloos. Het past niemand om een waardeoordeel te geven over een liefde, al dan niet gecompliceerd.

Juist een schrijver zou dat moeten weten en het valt me tegen van Zwagerman dat hij dit commentaar op het boek geeft. Ik vond het boek geen afbreuk doen aan Bril en ik prijs hem gelukkig dat hij een sterke vrouw had die de weg tot het einde met hem is gegaan.

Tonnie van Dijck, Hoofddorp

Een beetje een nare jongen

Kritiek op Martin Bril was, zeker in de Volkskrant, heel lang een soort vloeken in de kerk. Zeker sinds de instant-heiligverklaring na zijn overlijden. Maar er is enige kentering merkbaar, nu zijn weduwe een boekje heeft samengesteld met wat columns, achtergebleven mailtjes en eigen observaties.

Vooral die laatste werpen in hun gelaten bitterheid een wat schril licht op Brils gecompliceerde persoonlijkheid. Onlangs deed Ronald Giphart een duit in het zakje met een anekdote uit het voorleescircuit waarin hij met Bril regelmatig de kleedkamer deelde: Martin ontzag zich niet grijnzend in de wasbak te urineren, ongetwijfeld tussen het kettingroken door. Dat verhaal, voor Giphart kennelijk een bewijs van Brils sprankelende persoonlijkheid, was voor mij de bevestiging van een vermoeden dat ik altijd al had. Namelijk dat Martin Bril eigenlijk een beetje een nare jongen was.

Eerst werd dat nog een beetje goedgemaakt door zijn door mij gedeelde enthousiasme voor de muziek van Bob Dylan. Maar zijn arrogantie, zijn sarcasme en zijn betweterigheid gingen voor mij steeds meer de boventoon voeren.

Natuurlijk: hij was een scherp observator en hij kon die observaties haarscherp verwoorden. Maar daarmee werd hij niet minder die nare jongen, die hautaine rokjesjager.

René de Cocq, Apeldoorn

Grumpy Old Man

Na het lezen van 'Zwagerman leest' (V, 11 mei) heb ik een zure smaak in mijn mond door de zure toon van Zwagermans stuk. Het komt over als bijzonder unfair tegenover Martin Brils weduwe Anneke Stehouwer, die zo moedig was ook de andere, misschien minder voortreffelijke, maar daarom wel menselijke kant van Martin Bril te laten zien. Van een frisse jonge man lijkt Zwagerman nu nog het meest op een Grumpy Old Man en dat is best wel jammer.

Joke Boon

Onridderlijk

Ik vind het indiscreet, dat Zwagerman het nodig vindt om de weduwe van Brill en plein publique te berispen over haar openhartigheid. Zelf treft hem precies het verwijt dat hij haar maakt. Al doende begaat hij een tweede, nog veel ernstiger fout. Het is onridderlijk. Of heeft dat woord soms geen betekenis meer in het huidige tijdsgewricht?

M. Krijnen, Amsterdam

undefined

Meer over