Peruaans verzet richt vizier op het 'Nippon-globalisme'

Het is geen toeval dat de Peruaanse guerrillastrijders juist de Japanse residentie uit hebben gekozen voor hun vermetele gijzelingsactie. Japan is het doelwit geworden omdat 'de Japanse regering zich voortdurend met Peru bemoeit', zei een bezetter tegen een radiostation in Lima....

INEKE HOLTWIJK

Van onze correspondente

RIO DE JANEIRO

In een vraaggesprek met de Japanse televisie zei een andere guerrillastrijder in de ideologisch geladen taal die de linkse rebellen in Latijns Amerika eigen is: 'Japan steunt het neo-liberale beleid van Fujimori waardoor miljoenen Peruanen van de honger omkomen'.

Na het Yanqui-imperialisme ligt dus nu het Nippon-globalisme onder vuur. Dat komt door president Alberto Fujimori, zoon van Japanse emigranten, die met veel succes de betrekkingen met de grootmacht aan de andere zijde van de Stille Oceaan heeft aangehaald. Hij bezocht Japan als president reeds vijf maal.

De Japanners kwamen met zachte leningen, handelsakkoorden en investeringen over de brug. De hoeveelheid hulp en leningen werd begin dit jaar op 2,3 miljard dollar geschat. In Lima rijden meer Japanse auto's rond dan in welke Latijns-Amerikaanse hoofdstad ook. Het zijn Japanse schepen die voor de kust van Peru vissen en Japanse mijnbouwmaatschappij die in de grond graven.

De guerrillastrijders pasten hun doelwitten aan. In 1991 werden drie Japanse landbouwdeskundigen vermoord. Er waren diverse bomaanslagen op Japanse restaurants en drie jaar geleden werd de Japanse ambassade vernield door een autobom.

De belangstelling van Japan was verklaarbaar. Het land is altijd bezorgd over de aanvoer van grondstoffen. In Peru worden de Japanners ruim bediend met koper, zink, zilver maar ook olie en gas. Die bevinden zich vooral in de Andes, de ruggegraat van Peru, en in het oerwoud. De agro-industrie had zijn oog laten vallen op de woestijnachtige kuststreek waar met irrigatie veel te produceren is.

Fujimori's economisch beleid - radicaal liberaliseren en verkoop van staatsbedrijven - was een extra aanmoediging.

De namenlijst van gijzelaars maakt ook duidelijk hoe prominent Japan aanwezig is in Peru. In de residentie zitten onder meer vestigingsdirecteuren van Mitsubishi, NEC, Toyota, Nissan het chemisch bedrijf Asahi, het mijnbedrijf Mitsui, Marubeni dat belangen heeft in de Peruaanse olie en van Matshushita en Ajinomoto (agro-industrie).

Fujimori's keuze voor Japan had ook zijn redenen. Ten eerste is de president zelf het gezicht van Japan in Peru. De Peruanen noemen hem El Chino, de Chinees. Net als duizenden andere arme Japanners, de meesten van het eiland Okinawa, emigreerden Fujimori's ouders in de jaren dertig naar het Andesland. De Japanse gemeenschap, die sinds begin deze eeuw gestaag groeit, telt ongeveer honderdduizend zielen. Nergens in Latijns Amerika, behalve in Brazilië, zijn zoveel Japanners.

Fujimori dook in 1990, toen hij als president werd gekozen, uit het niets op. Hij was een totaal onbekende rector van een agrarische hogeschool wiens voornaamste verdienste in de ogen van de kiezers was dat hij niet tot de blanke elite behoorde die het overwegend indiaanse land sinds de Spaanse verovering had bestuurd. Voor intellectuelen als Mario Vargas Llosa of de diplomaat Perez de Cuellar geldt dat wel. Fujimori verschilt uiterlijk meer van hen dan van de indianen.

In de politiek heeft de president zijn anderszijn tot zijn handelsmerk gemaakt. Fujimori is een doener ('de algemeen directeur van Peru' noemt de president zichzelf bij voorkeur); hij schudt veel handen en houdt weinig toespraken; hij mijdt Lima en brengt bij voorkeur zijn dagen door in dorpen op de altiplano (hoogland) waar hij gekleed in een indiaanse poncho onvermoeibaar scholen opent, tractors overhandigt, zonnepanelen weggeeft of linten doorknipt. En hij koos voor Japan en niet voor de Verenigde Staten als belangrijkste handelspartner. Zijn eerste dienstreis in 1990 ging naar Tokyo en niet naar Washington.

Peru was na Brazilië de afgelopen jaren het land dat de meeste Japanse investeringen en hulp kreeg in Latijns Amerika. Maar het is de vraag of dat zo zal blijven. De val van de beurs was een voorproefje van wat Peru te wachten staat. De kans is groot dat investeerders wegtrekken uit het Andesland.

Het drama in de residentie stelt de betrekkingen van Fujimori met de Japanse partners zeer op de proef. Formeel is het aan de Japanse regering om te besluiten wat er moet gebeuren, want de residentie is Japans grondgebied. Maar de praktijk is dat er zoveel landen bij de crisis betrokken zijn, dat Japan vermoedelijk vanzelf naar de achtergrond wordt gedrukt.

De rebellen hadden Japanse bemiddeling overigens op voorhand afgewezen. Het laatste woord over de crisis is vermoedelijk aan de ondoorgrondelijke Fujimori, die weigert met de guerrillastrijders, die hij 'terroristen' noemt, te praten. De Japanse regering heeft 'het volste vertrouwen' in de Peruaanse autoriteiten, luidt het officiële standpunt.

Meer over