Nieuws

Personeel academische ziekenhuizen staakt om werkdruk en ‘ondermaats’ loonbod

Medewerkers van zeven academische ziekenhuizen leggen een groot deel van hun werk neer vanwege onvrede over cao-onderhandelingen. Volgens vakbond FNV is het de ‘grootste staking’ van universitaire medische centra (umc’s) ooit. Waarom staken ze? En wat gaan patiënten daarvan merken?

In het Zuyderland-ziekenhuis (geen umc) werd in 2019 ook een dag het werk neergelegd.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In het Zuyderland-ziekenhuis (geen umc) werd in 2019 ook een dag het werk neergelegd.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Om hun protest kracht bij te zetten draaien medewerkers van zeven academische ziekenhuizen dinsdag een zondagdienst. Alleen in het Nijmeegse Radboudumc staken medewerkers niet, zij zijn volgens de FNV te verspreid over afdelingen om de staking goed te coördineren.

Acute zorg, zoals intensive care, hartbewaking en spoedeisende hulp, gaat door. Maar op andere afdelingen vervalt de planbare zorg. Zo sluiten sommige operatiekamers en verpleegafdelingen. Patiënten gaan dat zeker merken: operaties, behandelingen en controles worden uitgesteld. En dat terwijl er door corona al een stuwmeer aan inhaalzorg ligt: tussen de 170- en 210 duizend operaties moeten nog worden ingehaald.

De stakende medewerkers zijn het niet eens met het eindbod voor een nieuwe cao. De onderhandelingen daarover, tussen vakbonden en de Nederlandse Federatie van Universitaire Medische Centra (NFU), zijn al sinds begin dit jaar bezig. Alleen zorgvakbond NU’91 is akkoord, maar slechts een klein deel van het UMC-personeel is daarbij aangesloten.

Een verpleegkundige met zo’n tien jaar ervaring verdient maximaal zo’n 3.300 euro bruto in de maand. De vakbonden zien dat salaris over drie jaar liever verder groeien dan de voorgestelde 3,5 procent. En ook voor andere beroepen, zoals personeel in linnenkamers of laboranten, die er over drie jaar maar 1 procent bijkrijgen, willen ze een hogere beloning.

Volgens Elise Merlijn, bestuurder bij vakbond FNV, is de voorgestelde loonsverhoging ‘ver beneden de maat’. Maar de NFU zegt dat ‘financiële beperkingen’ verdere salarisverhoging in de weg zitten. De koepelorganisatie wijst er daarnaast op dat bovenop de verhoging een eenmalig bedrag wordt uitgekeerd over 2021.

Een ander belangrijk punt voor de vakbonden is het verlagen van werkdruk. Daar gebeurt te weinig aan, zegt Merlijn. Zo moeten er betere afspraken komen over arbeidstijden. De NFU vindt niet dat er te weinig gebeurt. Ook wordt er al veel gedaan om werkdruk te verlichten, zegt een woordvoerder. ‘Zoals gezond inroosteren en het personeelstekort niet verder op laten lopen.’

De NFU maakt zich zorgen over de gevolgen voor de wachtlijst en patiëntveiligheid. De landelijke actiedag heeft ‘grote impact’, zegt een woordvoerder. Maar de FNV verzekert dat de veiligheid niet in het gedrang komt. ‘Belangrijke behandelingen gaan door, de spoedeisende hulp blijft open’, zegt vakbondsbestuurder Merlijn. ‘Het is geen patiënt-pesten: het is belachelijk dat de UMC’s het zover hebben laten komen.’

Onhoudbaar

Op de achtergrond van de vastgelopen onderhandelingen speelt een steeds heviger discussie over houdbaarheid van het zorgstelsel. Eerder deze maand waarschuwde de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) nog dat Nederland de groei van de zorgkosten op lange termijn niet aan kan.

Verdere loonsverhoging voor zorgpersoneel kan die problemen verergeren, waarschuwt Marco Varkevisser, hoogleraar marktordening in de gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit. ‘De zorgsector is arbeidsintensief: iedere loonsverhoging leidt tot aanzienlijk hogere uitgaven. Op termijn betekent het zelfs dat je minder mensen kunt aannemen, terwijl er meer nodig zijn.’

Varkevisser ziet ook dat de zorg aantrekkelijk moet blijven voor personeel. ‘Een hoger salaris is een manier om dat te doen. Maar zeker net zo belangrijk is het verlagen van de werkdruk, de belangrijkste reden waarom personeel de zorg verlaat. Dat doe je met een loonsverhoging niet.’

Vooralsnog staken alleen medewerkers van de UMC’s, in reguliere ziekenhuizen zijn nog geen acties. Zij hebben een andere cao. Afspraken tussen werkgevers en werknemers van UMC’s liepen eind vorig jaar al af, die van andere ziekenhuizen pas deze zomer. Maar inmiddels zijn ook die onderhandelingen gestart. En aangezien daar dezelfde problemen spelen kunnen de gesprekken nog wel eens lang duren, voorspelt FNV-bestuurder Merlijn. ‘Ik sluit niet uit dat meer acties nodig zijn.’

Verpleegkundige Nancy Tonigold. Beeld Harry Heuts Photography
Verpleegkundige Nancy Tonigold.Beeld Harry Heuts Photography

Nancy Tonigold (42)
Verpleegkundige en praktijkopleider in Maastricht UMC
Staakt

‘Toen mijn dochter vertelde dat ze in de zorg wilde werken, heb ik het haar sterk afgeraden. Onder de huidige omstandigheden moet je er niet aan beginnen. Er zijn steeds minder handen aan het bed. Toen ik tien jaar geleden in het UMC begon, werkte ik samen met twee collega’s om acht patiënten te verzorgen. Inmiddels doe je dat als verpleegkundige in je eentje met een assistent die alleen taken als wassen en aankleden overneemt. De werkdruk is hoog.’

‘En daar zit voor mij de pijn. Er mag ook meer geld bij: het is geen vetpot. Maar het echte probleem is onregelmatig en zwaar werk. Mede daarom ben ik tijdelijk begonnen als praktijkopleider van verpleegkundigen. Dat is meer kantoorwerk, minder fysiek zwaar. Tot mijn 67ste kan ik dit niet doen. Ik zie collega’s van mijn leeftijd om diezelfde reden vertrekken.’

‘Ondanks alles is werken in de zorg prachtig. Maar het is enorm stressvol. Als ik tijdens een late vermoeiende dienst wat vergeet bij een patiënt kan dat echt consequenties hebben. Die verantwoordelijkheid neem je mee naar huis. Wat dat betreft zou ik kiezen voor een baan in de administratie als ik alles over moest doen.’

Thomas Groen, uitgetreden verpleegkundige.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Thomas Groen, uitgetreden verpleegkundige.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Thomas Groen (28)
Voormalig-verpleegkundige AMC, gestopt maart 2021
Nu: coacht onder meer verpleegkundigen

‘Al tijdens mijn stage als verpleegkundige wist ik dat het een schot in de roos was. Het werk paste perfect bij mij. Ik kon er alles in kwijt. Mijn energie, mijn empathie voor patiënten. Maar na een tijdje begon ik me wel af te vragen of ik de onregelmatige werktijden, het werken in weekenden, het draaien van nachtdiensten, wel lang zou volhouden. Doe ik dit over vijf jaar nog steeds? Langzaam begon door te dringen dat ik dat niet wilde. Mijn sociale leven kwam steeds meer op de achtergrond, ik zag mijn vrienden minder.’

‘Bovendien werd het werk de afgelopen jaren minder persoonlijk. Het bijhouden van lijstjes werd belangrijker. Door alles bij elkaar besloot ik begin dit jaar ontslag te nemen. Ik startte mijn eigen onderneming in coaching. Een hele ommezwaai, maar nu begeleid ik zelf verpleegkundigen, coach ik ze en help ze weer om te gaan met stress. Het is veel persoonlijker dan de zorg nu is.’

‘Ik mis de spanning, de sensatie van het werk als verpleegkundige. Maar kijkend naar het onregelmatige werk, de nachtdiensten en de weekenden mis ik niets. Ik voel me veel fitter nu. Ik heb meer vrijheid terug en dat is me veel waard.’

Meer over