Periode van moeizame arbeid begint al gelijk voor nieuwe president

Wat een president de eerste dagen na zijn aantreden doet, heeft symbolische betekenis. De keuzen die Barack Obama heeft gemaakt, zullen een opluchting zijn voor velen, in de VS en de rest van de wereld.

Van onze redactie

Op zijn tweede dag in het Witte Huis tekende Obama – met zijn linkerhand – eerst het presidentiële besluit om Guantánamo Bay en andere CIA-gevangenissen te sluiten, ‘niet later dan een jaar van nu’. Daarna volgde een tweede besluit: Amerika gaat zijn gevangenen weer behandelen volgens de Geneefse Conventies. De CIA moet zich voortaan ook houden aan de strikte normen van het Veldhandboek van het Amerikaanse leger.

Applaus
‘We kunnen ons houden aan een regel die zegt: wij martelen niet, en kunnen nog steeds effectief de inlichtingen verzamelen die we nodig hebben’, zei Obama. Hij kreeg applaus van generaals en hoge officieren achter zijn bureau, die hebben gepleit tegen de harde ondervragingstechnieken, de geheime kidnappingen en het onthouden van rechten aan gevangen onder de vorige president.

Later werd Obama opnieuw opgelucht toegeklapt, nu door de diplomaten op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij stelde een daad, zeiden commentatoren, door reeds op zijn tweede dag op dat ministerie te verschijnen, en met de nieuwe minister Hillary Clinton twee zwaargewichten aan te kondigen voor de moeilijkste brandhaarden in de wereld.

De boodschap, die hij ook in woorden herhaalde, is dat zijn regering in diplomatie en hulpverlening onontbeerlijke instrumenten ziet om Amerika veilig te houden. En dat hij meteen actief onderhandelingen nastreeft.

Andere nadruk
Dat is een heel andere nadruk dan de regering-Bush legde, vooral in de eerste jaren na de aanslagen van 11/9. Op de eerste dag had Obama al besluiten getekend om lobbyisten aan banden te leggen en de geheimhouding van regeringshandelen te verbieden: ‘Deze regering staat niet aan de kant van degenen die informatie achter proberen te houden, maar van degenen die haar bekend wil maken.’

Zo zet Obama razendsnel een nieuwe toon. Maar de Republikeinen wezen er dezelfde dag al op dat twee van Obama’s kandidaat-onderministers niet voldoen aan de nieuwe lobbynormen. Het Witte Huis is echter bereid voor hen een uitzondering te maken.

De praktijk blijkt dus taai. Datzelfde geldt voor Guantánamo. Dat valt af te lezen uit de overige besluiten die Obama donderdag tekende: een zware werkgroep van ministers gaat zich buigen over de vraag wat er met de 245 gedetineerden moet gebeuren, vooral degenen die ‘een ernstig gevaar vormen’. En de zaak bij het Oppergerechtshof van Ali Saleh Kahlah al-Marri wordt stilgelegd, tot de regering de zaak ‘goed heeft bekeken’.

Daarmee is meteen aangetoond dat er een kern van waarheid zit in de waarschuwingen van de sceptici: dat het aankondigen van een nieuw tijdperk, hoe opwindend en historisch ook, nog maar het makkelijke deel is. Vervolgens werkelijk van koers veranderen, blijkt doorgaans moeizame arbeid.

President Obama overlegt op zijn eerste werkdag in de Oval Office in het Witte Huis met zijn stafchef Rahm Emanuel. (EPA / de Volkskrant) Beeld
President Obama overlegt op zijn eerste werkdag in de Oval Office in het Witte Huis met zijn stafchef Rahm Emanuel. (EPA / de Volkskrant)
Meer over