ANALYSE

Peking gokt dat de betogers in Hong Kong het niet volhouden

Lokaal probleem? Wat doet Xi Jinping? Als CY Leung Hongkong niet de baas kan, stuurt Peking dan het leger? De Chinese president is niet bang voor hard optreden.

Fokke Obbema
Demonstranten bij een toespraak van Joshua Wong, aanvoerder van het studentenprotest, in Hong Kong. Beeld reuters
Demonstranten bij een toespraak van Joshua Wong, aanvoerder van het studentenprotest, in Hong Kong.Beeld reuters

Gaat het Chinese leger een einde maken aan de demonstraties in Hongkong? Die bange vraag hangt boven de hoofden van de tienduizenden, hoofdzakelijk jonge demonstranten in de stad. Wijzend op de vreedzaamheid van hun protest kunnen zij het zich niet voorstellen. Maar uitsluiten durven ze het ook niet. Dat kan maar één man: Xi Jinping, de president van China.

Zijn Hongkong-dilemma luidt: ingrijpen of op zijn beloop laten? In het eerste geval treedt hij in de voetsporen van de door hem bewonderde Deng Xiaoping, die in 1989 opdracht gaf het studentenprotest op het Plein van de Hemelse Vrede bloedig neer te slaan. In het tweede geval blijft hij de controle over de loop van de gebeurtenissen kwijt, net als de Chinese leiding dat in 1989 was in de weken voor Dengs besluit.

Vooralsnog kiest Xi voor de tweede optie door de pro-democratiebeweging als een lokaal probleem af te schilderen. Peking heeft zijn vertrouwen in de lokale bestuurders uitgesproken om 'enkele moeilijkheden' op te lossen. Maar de vraag is of die daartoe in staat zijn.

Ogenschijnlijk is de hoogste bestuurder CY Leung door zijn opties heen. De harde hand van afgelopen zondag, toen de oproerpolitie vreedzame demonstranten met traangas bestookte, leidde tot een aanzienlijke groei van de protestbeweging 'Occupy Central'. Vanaf maandag heeft hij voor de zachte hand gekozen door de oproerpolitie helemaal van straat te halen. Maar ook dat heeft niet bepaald gewerkt. Een groeiend zelfvertrouwen van de demonstranten is het voornaamste resultaat.

Nu zou CY Leung opnieuw voor de repressieve route kunnen kiezen, maar dan harder, dus met wapenstokken en massa-arrestaties. Maar de kans dat de geschiedenis zich dan herhaalt, is aanzienlijk; in plaats van een kopje kleiner zal de aanhang van Occupy Central vermoedelijk alleen maar groter worden. Dan verhoogt dat de druk op Xi om vanuit Peking orde op zaken te stellen.

Oppermacht van de partij

De kans dat hij daartoe over durft te gaan, is reëel. Met hun protesten stellen de demonstranten in wezen de machtsuitoefening door de partij ter discussie. Zij willen op kandidaten kunnen stemmen die niet eerst een goedkeuringsstempel van de CCP hebben gekregen. Dat komt neer op twijfel aan de oppermacht van de partij, wat voor Xi vloeken in de kerk is. En dus op zich een goede reden hard terug te slaan.

Dat hij voor repressie niet bang is, kunnen de slachtoffers van zijn anti-corruptiecampagne, de Oeigoeren in het westen van het land en mensenrechtenactivisten in het hele land beamen. Zij ondervonden dat Xi, ondanks zijn charmante glimlach, van een geheel ander kaliber is dan zijn voorgangers, die het meestal bij retoriek hielden.

Van zijn assertieve kant toont Xi zich verder in de gehele Aziatische regio. Met het leger achter de hand maakt hij aanspraak op alle eilandengroepen in de Zuid- en Oost-Chinese Zee, wat de buurlanden daar ook verder van mogen denken. China moet zich groot en sterk tonen, zo is zijn koers. Daarbij past het om te laten zien dat je de zaken in eigen huis onder controle hebt.

Daarmee is nog niet gezegd dat Xi ook daadwerkelijk met het leger zal ingrijpen. Hij zal beseffen dat de onrust die dat met zich mee zal brengen, economisch schadelijk kan uitpakken, op de eerste plaats voor het financieel centrum Hongkong zelf. Daar zit hij niet op te wachten, nu de Chinese groei naar een bedenkelijk niveau is gezakt.

Mogelijk wordt Xi van zijn dilemma verlost door de demonstranten zelf. Voor hen kan het vasthouden van het momentum van hun beweging wel eens lastig blijken. Zeker wanneer het nu al hoorbare gemor van de rest van de bevolking luider wordt en er tegendemonstraties komen. Tijd kan dus de bondgenoot van Xi blijken.

Politie en demonstranten in Hong Kong. Beeld getty
Politie en demonstranten in Hong Kong.Beeld getty
Meer over