Peking en Londen bespreken Hongkong zonder te ruziën

China en Groot-Brittannië hebben gisteren in Londen besloten een commissie op te richten die moet toezien op een 'waardige' overdrachtsceremonie op 30 juni 1997....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

HONGKONG

Het lijkt erop dat het ditmaal zonder ruzie kan. De Sino-Britse verhouding is de laatste jaren zo stormachtig geweest, dat Hongkong het hart vasthoudt over het bezoek van de Chinese vice-premier Qian Qichen aan Londen, waar maandag een nieuwe onderhandelingsronde begon over de overdracht van de Britse Kroonkolonie.

Maar er zijn tekenen dat beide partijen hun best doen om nieuwe rampen te voorkomen. Door onenigheid over de democratische hervormingen van de Britse gouverneur Chris Patten is de precieze regeling van de overdracht regelmatig stil komen te liggen. Maar Londen en Peking willen nu alle twee wel snel vooruit, omdat verdere vertragingen het vertrouwen in Hongkong ernstig zouden ondermijnen.

Daarom doet Qian - hij is ook minister van Buitenlandse Zaken - voor het eerst in drieënhalf jaar Londen aan. Gesprekken met ambtgenoot Malcolm Rifkind zijn in vriendelijke sfeer verlopen. Beide partijen streven 'een soepele overgang' na.

Maar de heren zullen toch op hun tellen moeten passen, want er is geen gebrek aan nieuwe conflictstof. Om te beginnen Patten. China heeft een gruwelijke hekel aan de kampioen van de hervormingen-op-het-laatste-nippertje. Zijn opmerking van tien dagen geleden dat Groot-Brittannië ruim de helft van de zes miljoen inwoners van Hongkong in staat moet stellen hun overzeese paspoort in te ruilen voor een echt Brits, sterkte Peking in de overtuiging dat Patten er enkel op uit is China dwars te zitten.

De Peking-gezinde pers in Hongkong wijst er fijntjes op dat Londen de betrekkingen makkelijk zou kunnen verbeteren door de gouverneur de mond te snoeren. 'Hij moet zich houden aan de Joint Declaration en de Basic Law', schreef de Chineestalige Wen Wei Po. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

Patten rekent het tot zijn voornaamste taak om tot 30 juni 1997 op te komen voor meer democratische rechten en is ervan overtuigd dat hij de afspraken uit 1984 en 1990 niet schendt. Hij vindt dat China op bijna alle punten die niet en detail zijn geregeld, de hakken in het zand zet en de afspraak '50 jaar één land twee systemen' aan zijn laars lapt.

Dat beide partijen een betere verhouding willen, bleek begin juni. Londen ging overstag in de slepende kwestie over een Hooggerechtshof: het wordt pas ingesteld na de overdracht. Democraten in Hongkong schreeuwden moord en brand. 'De Britten hebben andermaal de belangen van de democratie in Hongkong verkwanseld', oordeelde de leider van de Democratische partij, Martin Lee.

China hoopt nog steeds dat hoge ambtenaren en politici hun oren wat meer naar Peking laten hangen. Maar de Hongkongse regering ziet er niets in en is bang dat twee kapiteins op een schip chaos creëren. Peking gelooft niet dat de ambtenaren oprecht zijn en is bang voor een eigen geheime agenda.

Daarom moeten de persoonlijke dossiers van hoge ambtenaren met de kolonie mee overhandigd worden. Deze bevatten niet alleen gegevens over het functioneren, maar ook over seksuele geaardheid en politieke voorkeur. In 1967 sloeg de koloniale regering linkse protesten neer. Enkele huidige topambtenaren zouden daar een weinig flatteuze rol in gespeeld hebben. Londen vindt het beter dat Peking deze wetenschap niet onder ogen krijgt. De onzekerheid heeft geleid tot een uittocht van kundige ambtenaren.

Hongkong wil zijn economische succes beloond zien met enkele lidmaatschappen van internationale organisaties. Maar China voelt niets voor zo'n erkenning van een zekere mate van onafhankelijkheid. Een andere splijtzwam is de poging van Patten bestaande Hongkongse wetgeving binnen het raamwerk van zijn democratische hervormingen te vangen. Dat stuit in Peking weer op veel wantrouwen.

Maar als het nu in Londen goed blijft gaan en de heikele punten worden uitgesteld, kan de Joint Liaison Group weer aan de slag. Deze regelt de overdracht in de details en moet voor juli 1997 nog een hoop werk verzetten.

In die periode kunnen er nog veel problemen rijzen die Londen en Peking zelf niet in de hand hebben. De verkiezingen van twee weken geleden waren een grote overwinning voor de Democratische Partij die vindt dat Pattens hervormingen niet ver genoeg gaan. Hongkong krijgt een Wetgevende Raad (Legco) die veel mondiger is.

Patten kon niet nalaten China afgelopen weekeinde te vragen goed naar de democraten te luisteren, omdat die 'echt de wil van de bevolking vertegenwoordigen'. Diezelfde Legco wordt in Peking illegaal genoemd, omdat zij onder de hervormingen van Patten is gekozen. China zal Legco na juli 1997 ontbinden, zo herhaalde Qian Qichin gisteren in Londen heel stellig.

Begin 1996 zal China de machtige voorbereidingscommissie voor de overgang installeren. Groot-Brittannië hoopt op inspraak. Want dit 150 mensen tellend gremium zou zich wel eens tot het echte machtscentrum kunnen ontwikkelen.

'Legco zal als het invloed verliest rumoeriger worden', voorspelt Lo Hsiu-Hing, politicologiedocent aan de Universiteit van Hongkong. 'Er zullen demonstraties komen. Daar houdt China niet van'.

Bovendien kwakkelt de economie. Maar cynici die Hongkong al afschrijven als een van de grote economische trekpaarden in de wereld, krijgen tegenwicht: twintig van de rijkste zakenlieden met grote belangen in China, hebben de Better Hong Kong Foundation opgericht. Met een begroting van 100 miljoen Hongkong dollar (20 miljoen gulden) draagt deze club de boodschap uit dat Hongkong de ideale plek voor investeringen is.

Of dat zo is, weten ze zelf niet zo goed. Want de meeste tycoons hebben dit jaar voor alle zekerheid hun bedrijven laten registreren in weinig dynamische oorden als Bermuda, de Maagdeneilanden en het eiland Man.

Meer over