PEDOFOBIE

Ingegooide ramen, scheldpartijen en fysiek geweld. Van een min of meer getolereerde minderheid zijn pedofielen veranderd in de paria's van de samenleving....

HONDERDEN sympathiebetuigingen kreeg Cor J. de afgelopen maanden in het huis van bewaring. Een 82-jarige dame schreef hem dat ze graag zijn straf zou willen uitzitten. Van een sportschool uit Den Haag kwam een hele doos post. Een ingenieur bood aan hem financieel te ondersteunen. Er kwamen kaarten met 'We love you Cor'.

Ook in de gevangenis geniet hij respect. Hij krijgt de lege flessen van de buren voor het statiegeld en als zijn telefoonkaart op is, kan hij er altijd een lenen.

Het delict waarvoor J. vastzit, spreekt tot de verbeelding van veel ouders van jonge kinderen. Vorig jaar deelde hij een paar klappen uit aan de pedofiel die zijn tienjarige zoontje Michel had misbruikt. De man overleed zes weken later. Het hoger beroep tegen J. diende afgelopen woensdag. De rechtbank in Roermond veroordeelde hem een half jaar geleden tot vierenhalf jaar cel.

In de bezoekersruimte van het huis van bewaring in Grave toont hij zich bitter over zijn lot. Een robuuste, rossige veertiger met een goeiige uitstraling. 'Ik heb die man niet dood gewild. De rechter heeft een voorbeeld willen stellen om eigenrichting tegen pedofielen de kop in te drukken.'

Wie de gebeurtenissen van de afgelopen maanden op een rijtje zet, kan concluderen dat die missie niet is geslaagd. In Amsterdam, Deventer en Urk werden (vermeende) pedofielen belaagd. Een vrouw uit Roelofarendsveen wist met een handtekeningenactie de komst van een pedofiel naar haar wijk te voorkomen. In Roermond moest de burgemeester buurtbewoners vorige week tot kalmte manen nadat zij een lastercampagne waren begonnen tegen een ontuchtpleger. Een zwembad in Soest wil mannen die in hun eentje willen zwemmen de toegang op woensdagmiddag ontzeggen.

Er is sprake van een 'pedofobie', zegt hoogleraar seksuologie J. Frenken. Pedofielen zijn de nieuwe paria's van de samenleving. Frenken hoorde onlangs op een internationale conferentie dat het probleem in veel Europese landen speelt. 'Overal komen wijkbewoners in opstand en worden pedofielen verjaagd.'

Die massale volkswoede tegen pedofielen en ontuchtplegers is niet nieuw. Gerard Rooijakkers beschrijft in Eer en schande hoe in het Brabant van de negentiende eeuw volksgerichten werden uitgevoerd wegens 'seksuele overtredingen'. Woningen werden ondergesmeerd met drek, een pop die het slachtoffer moest voorstellen werd onder ijselijk geschreeuw door het dorp gesjouwd.

Ongewenst gedrag, schrijft Rooijakkers, werd zo op rituele wijze bestraft. Maar na zo'n zogeheten charivari werd het slachtoffer gelouterd weer opgenomen in de gemeenschap. Ook de Groningse psychiater S. van Mesdag schrijft in 1912 in het Tijdschrift voor strafrecht over de 'vergevende liefde' jegens ontuchtplegers. 'Ieder van hen blijft door de liefde der zijnen een plaats behouden onder de menschen, wordt er door behoed voor uitstooting uit de samenleving, blijft in het bezit van zijn menschenwaarde.'

Maar de vergevingsgezindheid is verdwenen en volksgerichten zijn verbanningsrituelen geworden. Die kentering heeft alles te maken met de veranderde beeldvorming over pedofilie. In de jaren zeventig, tijdperk van de seksuele revolutie, werd het afwijzen van pedofilie bijna als preuts beschouwd en kreeg Eerste Kamer-lid en pedofiel E. Brongersma alle vrijheid om zijn standpunten te verkondigen.

Maar door de toegenomen openheid over seksueel misbruik brokkelde die sympathie in de jaren tachtig langzaam af. In Wat doe jij met mijn kind? schrijft de pedofiel Sytze van der Velde vanuit de gevangenis over de bedreigingen en de vernielingen aan zijn huis. 'De samenleving wil zich wreken. Opsluiten, castreren en uitroeien die kerels! Is mijn huis al geplunderd?'

De zaak-Dutroux en de recente pleidooien voor registratie van veroordeelde pedofielen en voor levenslange opsluiting van onverbeterlijke pedoseksuelen, hebben de beeldvorming verder beschadigd. 'Het publiek weet niet meer te nuanceren', zegt mr. J. Knap, de advocaat van René G., de pedofiel die eind vorig jaar door buurtbewoners in Amsterdam-Oost uit zijn huis werd verjaagd. 'Sinds Dutroux is iedere pedofiel een kindermoordenaar.'

Dat proces wordt versterkt door de bovenmatige belangstelling van de media voor alles wat met incest en ontucht te maken heeft, zegt P. Vasterman, docent aan de Utrechtse School voor Journalistiek, die bezig is met een promotie-onderzoek over mediahypes. 'Nu de schijnwerpers sinds een aantal jaren op kindermisbruik zijn gericht, zijn er veel meer rechtszaken. Dus komt er meer media-aandacht en dat versterkt weer de angst onder de bevolking. Ontucht is een gruwelijk soort misdrijf geworden.'

Antropoloog S. van der Geest vertelt over een onderwijzer die goed met zijn pedofiele gevoelens kon omgaan, de directie over zijn geaardheid inlichtte en tot ieders instemming onmiddellijk van school werd geweerd. 'Dat is nu het kenmerk van een heksenjacht: de hele groep wordt ongenuanceerd aangevallen.' Van der Geest vraagt zich af of de wijze waarop ouders het welzijn van hun kind zeker willen stellen niet te ver doorschiet.

Advocaat Knap zegt: 'Mensen accepteren niet meer dat je in het leven nu eenmaal bepaalde risico's loopt. Ze willen de overheid overal voor aansprakelijk stellen. Zo ontstaat een bepaalde besmetting, een stemmingmakerij. Ik heb het idee dat ouders met hun handtekeningenacties en volksgerichten een existentiële angst overschreeuwen, de angst dat ze hun kind nooit voldoende in bescherming kunnen nemen.'

Er ontstaat een toenemende neiging tot perfectionisme in de samenleving, erkent P. Margry, volkskundige aan het Meertensinstituut. 'Vroeger was er een veel grotere acceptatie van mensen die op de een of andere manier niet aan de norm voldeden. Nu moet de invloed van het noodlot koste wat het kost worden uitgebannen.'

Volgens Margry duidt de culminerende volkswoede tegen ontuchtplegers op het afnemend gezag van justitie. 'De opgelegde straffen worden niet meer hoog genoeg geacht.' Strenger straffen wordt door deskundigen echter niet als zaligmakend beschouwd. Uit buitenlands onderzoek blijkt dat therapie de kans op recidive verkleint, maar niemand schijnt daar nog van te willen horen.

Dadertherapeuten vrezen dat het niet al te lang meer zal duren voordat zich ook in Nederland het zogeheten naming and shaming gaat voordoen. Volgens een recent opinie-onderzoek staat 90 procent van de bevolking achter het idee van minister Korthals van Justitie om een registratie van pedoseksuelen op te zetten. Een op de drie Nederlanders vindt dat iedereen dat register moet kunnen raadplegen.

Drie jaar geleden werden na de zaak-Dutroux in Europees verband al voorstellen gedaan voor het opzetten van een bestand van 'known paedophiles'. De NVSH waarschuwde toen voor de gevolgen. In Amerika en Groot-Brittannië bestaat zo'n register en daar gebeurt het dat pedofielen voor hun eigen bescherming in een politiecel verblijven.

Voor Tiny Geelen uit Almere kunnen maatregelen tegen pedofielen niet ver genoeg gaan. Haar twee kinderen werden met ruim tien andere kinderen uit de buurt misbruikt door een zwakbegaafde jongen. Hij wordt behandeld in een psychiatrische inrichting, maar komt af en toe op weekendverlof. De kinderen in de wijk durven niet meer alleen buiten te spelen.

Geelen wil strengere straffen, betere registratie en een wet die bepaalt dat ontuchtplegers niet meer terug mogen naar de wijk waar ze hun delict hebben gepleegd. Het SBS 6-programma Hart in Actie vervulde haar 'hartenwens' en liet 1,7 miljoen kaarten drukken met de tekst 'Uw stem helpt voor wetsverandering tegen seksueel kindermisbruik'.

Ze is er al vierhonderdduizend kwijt. Bedrijven bellen, winkeliers willen een stapeltje voor op de toonbank en krantenbezorgers delen ze uit in hun wijk. Op het ministerie van Justitie komen postzakken vol kaarten binnen. De minister heeft nog niet gereageerd.

Antropoloog Van der Geest vindt de angst van ouders begrijpelijk, maar vraagt zich af hoe het verder moet. 'We kunnen een pedofiel met handtekeningen of bedreigingen uit onze wijk houden, maar waar gaat hij dan naar toe? Moet hij in lucht opgaan? Levenslang krijgen?'

Buurtbewoners zijn vooral bezig hun eigen straatje schoon te vegen, zegt hoogleraar Frenken. Hij noemt de huidige volkswoede tegen pedofielen 'contraproductief'. 'Als er een factor is die recidive in de hand werkt, dan is het de botte sociale verwerping die hen thans ten deel valt. Die leidt tot sociale isolatie en een gering gevoel van eigenwaarde.'

J. Staps, hoofd van de jeugd- en zedenpolitie in het district Rotterdam-centrum, denkt dat excessen kunnen worden voorkomen als de politie samen met de reclassering een 'monitorsysteem' opzet. Staps is lid van de landelijke werkgroep 'bestrijding kinderporno en kinderprostitutie' die het ministerie van Justitie adviseert. Hij vindt dat notoire pedoseksuelen zich na hun vrijlating verplicht vijf jaar lang regelmatig bij de politie moeten melden.

'Politie en reclassering moeten hen thuis bezoeken. De wijkagent dient te weten welke bewoners geregistreerd staan en hij moet het recht hebben daar naar binnen te gaan. Een pedoseksueel moet weten dat hij in de gaten wordt gehouden. Privacy? De KLM mag toch ook een zwarte lijst van agressieve passagiers aanleggen? Als de overheid kan garanderen dat een pedofiel na zijn straf niet zomaar verdwijnt, wordt het eigen rechter spelen vanzelf minder.'

Procureur-generaal I. van Asperen de Boer eiste woensdag tegen Cor J. viereneenhalf jaar cel. Zij sprak van een 'crime passionnel'. 'De reactie van iemand die zich geraakt voelt in wat hem het meeste dierbaar is. Maar wat er ook gebeurt, je mag je nooit vergrijpen aan iemands leven.'

Mr. R. Corten, de advocaat van Cor J., vond een lagere straf afschrikwekkend genoeg. 'Deze zaak heeft twee kanten. Velen hebben Cor laten weten dat ze zijn daad goedkeuren. Maar ik denk dat er maar weinigen zijn die daar daadwerkelijk gevangenisstraf voor over zouden hebben.'

Op de televisie zag Cor dat de buurt na zijn actie een feestje vierde: eindelijk van die engerd verlost. Maar hij heeft de afgelopen tien maanden zijn zoontje slechts twee keer gezien. Hij woont in een kindertehuis omdat zijn moeder na de arrestatie van zijn vader is ingestort. Het kind voelt zich medeschuldig aan het gebeuren.

Cor zegt: 'Dat doet nog het meeste pijn. Ik heb alleen maar mijn zoontje willen beschermen. En dat is op een verschrikkelijke manier misgegaan.'

Meer over