Paus tegen de tirannie van de markten

De Nederlandse bisschop- pen treffen in het Vaticaan een nieuwe man die een 'linkse' toon aanslaat.

Dwaalt de leider van de Rooms katholieke kerk in deze koude winternachten vermomd door de donkere stegen van Rome om armen en daklozen te helpen? Aartsbisschop Konrad Krajewski, door paus Franciscus aangesteld als aalmoezenier, glimlachte geheimzinnig toen journalisten hem vroegen of de paus 's nachts wel eens met hem meeging. Nog voor hij kon ontkennen gingen de Italiaanse journalisten enthousiast met het idee aan de haal. Toen Franciscus nog bisschop was in Buenos Aires, trok hij immers ook incognito de favela's in.


Niets lijkt te nederig voor de 76-jarige paus, die zich manifesteert als paus van de armen. 'Linkse paus', zeggen sommigen zelfs, want in zijn eerste zelfgeschreven document sinds zijn verkiezing - een 224 pagina's tellende brief aan kerkbestuurders, geestelijken en gelovigen - hamerde Franciscus deze week op de verplichting van rijken om armen te helpen en haalde hij ook flink uit naar de consumptiemaatschappij, de 'tirannie' van de financiële markten en de 'economie van de buitensluiting'.


'Tegenwoordig wordt alles bepaald door de wetten van de competitie en survival of the fittest, waarbij de machtigen zich voeden ten koste van de machtelozen', schreef paus Franciscus, waarmee hij zich neerzette als anti-kapitalist: 'Zo'n economie vermoordt.'


Een maand geleden vertelde Franciscus al over zijn communistische lerares op de universiteit, tijdens een pagina's lang interview dat de hoofdredacteur van de linkse krant La Repubblica mocht publiceren zonder aantekeningen of geluidsopnamen van het gesprek te hebben gemaakt. Aangestoken door het communisme werd hij niet, zei Franciscus, die als 'spontane' paus in tegenstelling tot zijn voorgangers de nauwkeurige weergave van zijn woorden niet zo belangrijk vindt. Maar hij ontdekte wel het sociale aspect, vertelt hij. Het opkomen voor de armen.


Geen indrukwekkende paleizen

Franciscus wil geen indrukwekkende katholieke paleizen, maar een arme kerk die de deuren opengooit en de straat opgaat om de armen te helpen. Liever buiten blauwe plekken oplopen dan 'een kerk die ongezond lang binnenzit en zich vastklampt aan zijn eigen zekerheden'.


Eerder hekelde hij de carrièrejagers binnen de kerk al. Nu zegt hij zelfs bereid te zijn zijn eigen functie te hervormen. De half-Argentijnse voetballiefhebber die de seminarieparkiet scheldwoorden probeerde te leren en zichzelf een zondaar noemt, praat over wereldproblemen, stuurt berichten via Twitter en vroeg zich af wie hij was om homoseksuelen te veroordelen. Met succes: in diverse landen is al een Franciscus-effect gesignaleerd. De charismatische en spontane paus lokt katholieken weer de kerkbanken in en wekt zelfs de sympathie van sommige atheïsten.


Maar wie veranderingen in de kerkleer verwacht, komt bedrogen uit. Vrouwelijke priesters zijn 'onbespreekbaar', schrijft de kerkleider in zijn brief. Ook het standpunt van de kerk over abortus kan niet worden aangepast.


'Paus Franciscus heeft een opleiding bij de jezuïeten gehad', zegt kardinaal Gianfranco Ravasi. Het hoofd van de Pauselijke raad van Cultuur - die zelf geregeld in dialoog treedt met wetenschappers en atheïstische filosofen en Amy Winehouse luistert om de jeugd te begrijpen - vindt progressief niet het juiste woord om de paus te beschrijven. 'Hij komt bovendien uit Argentinië, waar het geloof volks en traditioneel is', zegt hij. 'De paus heeft het over het kwaad in de vorm van Satan'.


'Bij bepaalde zaken wordt de morele leer van de kerk uit de context gehaald', schrijft de paus in zijn brief. Hij citeert voortdurend zijn voorgangers, maar toch klinkt hij anders. Net als Benedictus XVI betoogt hij dat juist vanwege de waarde die de kerk aan iedere persoon hecht, het standpunt over abortus niet wordt veranderd. Maar het is slechts een halve bladzijde in de honderden pagina's lange brief en komt nauwelijks aan de orde in zijn preken.


Het standpunt over het homohuwelijk en abortus is volgens Ravasi niet aan het veranderen, maar de kerk verandert haar toon en haar houding. 'Paus Franciscus wijst voortdurend op het principe van barmhartigheid', zegt de kardinaal. 'Dat betekent ook dat we geen harde en koude schema's zullen gebruiken om wie afwijkt van onze moraal mee te veroordelen. We worden gevoeliger.'

Meer over