PAUL VERHOEVEN EN ROB VAN SCHEERS

'Heel zelden kijk ik mijn eigen films terug, ik weet al hoe ze aflopen. Maar gek genoeg beleef ik juist aan Showgirls het meeste plezier.'

PAUL VERHOEVEN EN ROB VAN SCHEERS

'Tot op heden hebben we binnen deze reeks mijn eigen films buiten beschouwing gelaten. Maar interviewer Rob van Scheers drong erop aan dat we één keer een film van mijzelf kritisch zouden bespreken. Nou ja, toen heb ik natuurlijk direct de beste gekozen: Showgirls! Of: hoe een regisseur bijna zijn eigen ondergang wist te orkestreren. De film heeft duidelijk iedereen kwaad gedaan. Met name hoofdrolspeelster Elizabeth Berkley; Showgirls werd haar persoonlijk aangerekend. Ze woont inmiddels in New York en pas na een jaar of tien kon ze haar loopbaan met enig succes weer oppakken.

Mij stond een morality tale voor ogen, verpakt in een nieuw soort musical, gezet tegen een decor van bloot. Las Vegas gepresenteerd als metafoor voor de Amerikaanse hypocrisie. Géén veredelde pornofilm dus, wat wel is beweerd. Porno is oké, maar saai. Ik dacht: dit is leuk. Dit is anders. En dan zegt het publiek: nou nee, bedankt. Er is natuurlijk geen mens die fluitend door zo'n crisis gaat, maar het helpt als je het een tijdje later als onderdeel van je eigen ontwikkeling kunt zien.

Ondertussen was ik wel in de Hollywood jail beland. Achter de tralies gestopt, besmet. Maar je weet ook dat 'flop' een relatief begrip is. Distributeur MGM heeft door dvd-verkoop ruim voldoende aan Showgirls verdiend, ongeveer 100 miljoen dollar. Het hoort bij een filmersleven dat je ook de keerzijde van succes leert kennen. En dat gaat vaak op hardhandige wijze. Denk alleen maar aan de ontvangst van Spetters. Ik was dus al wel wat gewend, maar bij Showgirls bleek het allemaal nog een graadje erger te kunnen. Vooropgesteld: in alle eerlijkheid moet ik eraan toevoegen dat ik de eerste versie van Joe Eszterhas' Showgirls-scenario echt maf vond. Met Basic Instinct hadden we samen veel succes gehad, maar dit was een soort vervolg op Joe's eigen Flashdance, zeg Flashdance 2. Dat had-ie waarschijnlijk nog liggen. Toen ik het script kreeg, dacht ik: Jezus, dit is zo banaal, dat ga ik niet draaien. Ik had mijn zinnen gezet op de spektakelfilm Crusade, met een hoofdrol voor Arnold Schwarzenegger. Maar toen dat project na reeds gemaakte onkosten van 10 miloen dollar voortijdig uit elkaar viel, kon ik moreel gesproken bijna niet onder Showgirls uit. Mario Kassar van mijn vaste productiemaatschappij Carolco had Joe al ongeveer 4 miljoen dollar voorschot betaald. Achteraf was het een domme geste van mij om Mario van zijn dreigend faillissement te willen redden. Vooral als je weet dat niet veel later de mislukking Cutthroat Island met Geena Davis hem alsnog de das omdeed. Helaas dacht ik in mijn overmoed destijds: oké, ik doe Showgirls. Ik maak er wel iets van.

Eerst heb ik stennis geschopt met Joe over de belabberde kwaliteit van zijn script. Vervolgens zijn we keihard aan het werk gegaan. We hebben de klassieker All About Eve erbij gepakt en geanalyseerd, en het personage Molly erin geschreven. Zij is natuurlijk rechtstreeks uit All About Eve 'geleend', want daar speelt Celeste Holm als Karen net zo'n tussenpersoon als Molly. Enfin, toen de nieuwe versie klaar was meende ik: hier kan ik wél iets mee. Ik ga veel van mijzelf op het verhaal projecteren, en visueel haal ik alles uit de kast; dit kan een interessante film worden. Het thema was goed, daar blijf ik bij. Waarschijnlijk had dit thema een beter scenario verdiend.

Mijn perverse genoegen indertijd: niet eerder verscheen een film van 40 miljoen dollar waarin werkelijk iedereen volstrekt amoreel is. Een parade aan 'onwaardige' figuren, het gaat van kwaad tot erger, te beginnen bij de opportunistische Nomi Malone (Berkley). Zij komt naar Vegas om een loopbaan als danseres te vinden en gebruikt haar seksualiteit als wapen. Ondertussen is ze niet te beroerd om haar grote rivale Cristal Connors (Gina Gershon) backstage van de trap te duwen, omdat zij haar succes in de weg staat. De lui die de Vegasshows achter de schermen in elkaar zetten, zijn al even opportunistisch, en bovendien dekken ze elkaar.

Er is er maar één die aardig en goed is: Molly Abrams (Gina Ravera), de zwarte vriendin van Nomi. Zij wordt voor die goedheid dan ook zwaar gestraft, als ze op brute wijze wordt verkracht door popster Andrew Carver. Voor mij is dat de crux van de film. Niemand in Vegas klaagt die Carter aan, want straks hebben ze hem weer als succesnummer in hun eigen theaters nodig. Een voorbeeld uit de werkelijkheid geplukt, want Joe wist van een identiek geval uit de tijd dat hij nog voor het muziekblad Rolling Stone werkte. Amerikaanse recensenten vonden al deze aanmatigende observaties over Las Vegas en hun samenleving maar niets, nog wel gemaakt door een Europese buitenstaander. Of eigenlijk twee, want Joe is van Hongaarse komaf. In een, ik mag toch wel stellen, xenofobe recensie in The New York Times werd gesteld dat ik als Europeaan nooit iets van Amerika zou begrijpen.

De filmpersonages heb ik met een diabolisch plezier tot leven gebracht, dat moet ik wel bekennen. Het ging van: dit is volkomen over de top, dus dat doen we. Bij Showgirls is alles opgepompt. De kleuren zijn opgepompt, de personages zijn opgepompt, het verhaal is opgepompt, en als de lichten aangaan bij het zwembad blijken de palmbomen van neon - alles is extravaganza. Net als Las Vegas zelf dus. Dat is de hyperbolische stijlfiguur van deze film, inclusief de opzettelijk banale dialogen. De mannen én vrouwen zijn ronduit grof in de bek. 'Hoe heet dat stuk vlees rond een vagina?', vraagt de dikke madam Henrietta 'Mama' Bazoom retorisch. Juiste antwoord: 'Een vrouw.'

Niettemin raakt het toch aardig aan de Amerikaanse werkelijkheid. Het is de meest realitische film die ik in en over Amerika heb kunnen draaien. Het script is gebaseerd op zo'n vijftig interviews die Joe en ik vooraf in Vegas hebben gehouden. Met de showgirls, de producers, de strippers, de choreografen en de bedrijfsleiders van de casino's, iedereen die er maar wat mee te maken heeft. Daaruit zijn de personages gedestilleerd, inclusief hun specifieke taalgebruik.

Ondanks de vernietigende kritieken hebben Joe en ik een vervolg overwogen, of misschien juist daarom wel. Aan het slot van Showgirls zie je hoe Nomi richting Hollywood vertrekt. Omdat hij daar middenin zit, kende Joe over Hollywood nog veel ergere verhalen dan uit Vegas. Die verhalen wilden we gebruiken, de werktitel luidde: Bimbos - Nomi Does Hollywood. Het is er - niet zo verbazingwekkend na de eerste resultaten van Showgirls aan de box office - nimmer van gekomen.

Je kunt je afvragen: was Showgirls het waard zo veel problemen in mijn leven te scheppen? Dat geloof ik eigenlijk niet. Als het nou Doctor Zhivago was geweest... Showgirls wierp mij terug op sciencefiction, omdat niemand mij meer met een hedendaags verhaal vertrouwde, blijkbaar. Dus werd het Starship Troopers en Hollow Man. Pas met Zwartboek kon ik weer iets realistisch maken, maar daarvoor moest ik terugkeren naar Nederland.

Een tweede keer zou ik Showgirls anders aanpakken. Ik zou het verhaal ondersteunen door er een thrillerelement aan toe te voegen. Dat er een moord wordt gepleegd, waarmee de film zich ontvouwt als een detectiveverhaal. Gesitueerd in Las Vegas, in de wereld van de showgirls. Ik bedoel: in Basic Instinct zit ook voldoende naakt en seks. Maar omdat het verhaal tijdens die scènes gewoon doorloopt - gaat Sharon Stone nu Michael Douglas vermoorden of niet? - beleeft de kijker dat anders, hoeft niemand zich te generen om naar Sharons blote borsten te kijken. Een thrillerelement was voor Showgirls een oplossing geweest. Je kunt precies hetzelfde verhaal over opportunisme, jaloezie en seksuele uitbuiting vertellen, maar de intrige van een moord geeft de spanningsboog zijn drive.

Heel zelden kijk ik mijn eigen films terug, ik weet al hoe ze aflopen. Maar gek genoeg beleef ik juist aan Showgirls het meeste plezier. Niet om mijn gelijk te halen, want dat krijg ik toch niet meer... haha. Nee, het klinkt misschien curieus, maar ondanks alle naakt is Showgirls feitelijk buitengewoon elegant gedraaid. Prachtige camerabewegingen, à la Welles' Touch of Evil en Fellini's 8¿ - films die hier besproken zijn. Daarbovenop heeft cameraman Jost Vacano al die vormen van Vegas' uitbundige theaterbelichting knap gevangen. Er zijn een heleboel mensen geweest die giga negatief commentaar hebben geleverd op Elizabeths acteren. Ik zie dat ook niet. Ik kijk naar alle bewegingen, de kleuren, het is mijn meest Fellini-achtige film, inclusief de doorlopende stilistische hyperbolen, zoals hij dat op zijn manier in 8¿ deed. Maar ja, hij had óók nog Marcello Mastroianni aan boord.

Misschien heb ik wel een blinde vlek voor Showgirls. Ik ben geloof ik de enige die 'm echt leuk vindt. Ik hoorde dat Steven Spielberg de film direct na verschijnen thuis heeft bekeken. Halverwege is hij gestopt, en sprak: 'Sometimes I hate this town.' Zelfs Gerard Soeteman, mijn vaste Nederlandse scenarist, belde op om te zeggen wat voor een 'kutfilm' hij het vond. Daar staat tegenover dat Showgirls na de fase waarin-ie voor camp doorging, wel wat aan waardering als serieuze satire heeft teruggewonnen. Filmmakers als Jim Jarmusch, Jacques Rivette en Quentin Tarantino hebben een lans voor Showgirls gebroken. Sympathiek, maar van mij hoeft niemand me te verdedigen.

Grappiger is eigenlijk wat mij vorig jaar bij het Jesus Seminar overkwam, de academische denktank waarvan ik lid ben. Na een zware theologische discussie stapten twee deftige professoren op mij af. Enigszins besmuikt fluisterden ze: 'Wij vinden Showgirls heel goed, hoor!'

Alles overziende: het was bijna suïcidaal, maar ik ben tóch blij dat ik 'm gemaakt heb. Zoiets zie je maar één keer. Zoiets zal nooit meer gedraaid worden. Zoiets uitzinnigs. Zo absurd, zo buiten de norm. Niemand zal ooit nog zo gek zijn om een film van 40 miljoen dollar te doen op deze manier. Ik ook niet.'

Showgirls (1995)

Genre

drama/musical

Regie

Paul Verhoeven

Scenario

Joe Eszterhas

Met

Elizabeth Berkley, Kyle MacLachlan, Gina Gershon, Gina Ravera, Glenn Plummer, Robert Davo e.v.a.

Camera

Jost Vacano

Kleur. 131 minuten.

Winnaar 8 Razzie Awards, voor: slechtste film, slechtste regisseur, slechtste actrice, slechtste scenario, slechtste nieuwe ster, slechtste titelsong en slechtste duo op het doek, alsook een ere-Razzie in het jaar 2000 voor 'slechtste film van het afgelopen decennium'.

'Wij vinden Showgirls heel goed'

Niet iedereen is even negatief over Showgirls. Na een diepgravende theologische discussie bij de Amerikaanse academische denktank Jesus Seminar stapten twee deftige hoogleraren op Paul Verhoeven af, om enigszins besmuikt te fluisteren dat ze Showgirls helemaal niet zo'n rotfilm vonden.

undefined

Meer over