Column

Paul Brill: 'Trumps zege hoeft geen goed nieuws te zijn voor Israël'

Waar in het Midden-Oosten is de opgetogenheid het grootst over de verkiezingszege van Donald Trump? Het antwoord dat zich het eerst opdringt is: Israël. Met de regering-Obama heeft Jeruzalem acht jaar lang een moeizame relatie onderhouden. Het nederzettingenbeleid was een steeds terugkerende steen des aanstoots. Het nucleaire akkoord met Iran werd door de regering-Netanyahu furieus bestreden, tot in de Amerikaanse politieke arena toe.

Trump en premier Netanyahu tijdens een ontmoeting in september. Beeld epa
Trump en premier Netanyahu tijdens een ontmoeting in september.Beeld epa

Hillary Clinton zou Obama's Israëlbeleid in grote lijnen hebben voortgezet. Maar met Trump in het Witte Huis lijkt er een andere wind te gaan waaien. Hij heeft min of meer beloofd de Amerikaanse ambassade te verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem. In de campagne heeft het Trump-kamp bovendien laten doorschemeren dat het zich niet gebonden acht aan de tweestaten-oplossing voor het Israëlisch-Palestijns conflict, die de richtsnoer is geweest van alle voorgaande Amerikaanse regeringen, zowel Democratische als Republikeinse.

Vooral ter rechterzijde toonden Israëlische politici zich dan ook blij verrast met Trumps overwinning. Minister Naftali Bennett, aanvoerder van de nationalistisch-religieuze partij Het Joodse Huis, zag zelfs 'het einde van het tijdperk van de Palestijnse staat' gloren.

Een opvallend contrast daarmee vormde de ingetogen reactie van de man van wie je zou verwachten dat hij toch ook een champagnefles zou ontkurken: Benjamin Netanyahu. Curieus toeval? Ik denk het eigenlijk niet. Van de Israëlische premier kun je veel (lelijks) zeggen, maar niet dat hij gespeend is van strategisch inzicht. En dat inzicht zal hem hebben verteld dat Trumps pro-Israëlische medaille ook een andere kant heeft.

Want een nog pregnanter onderdeel van Trumps buitenlands-politieke programma - voor zover je daarvan mag spreken - is zijn voornemen een deal te sluiten met Vladimir Poetin. Een deal die is ingegeven door de absolute voorrang die de nieuwe president wil geven aan de liquidatie van Islamitische Staat, en door het feit dat hij het liefst één-op-één zaken doet met 'sterke leiders'. In die categorie vallen ook Recep Tayyip Erdogan en Bashar al-Assad.

Het vervelende voor Israël is dat aartsvijand Iran feitelijk Poetins belangrijkste bondgenoot is geworden in het Midden-Oosten. Iraanse eenheden strijden zij aan zij met Russische militairen, Assads troepen en Hezbollah-milities in Syrië. Al die strijdkrachten weten zich sinds kort beschermd door geavanceerde Russische luchtdoelraketten. Een gevolg daarvan is ook dat Israël niet langer actie in het Syrische luchtruim kan ondernemen om te voorkomen dat Hezbollah, dat vanuit Zuid-Libanon de grootste bedreiging van Israëls veiligheid vormt, daar een nog geduchter arsenaal van raketten aanlegt.

Zal Trump zich hiervan rekenschap geven als hij aanstuurt op zijn deal met Poetin, die onvermijdelijk betekent dat Rusland voorlopig de dominante speler in het Midden-Oosten blijft? En hoe groot is dan nog de kans dat hij een dikke streep zet door het nucleaire akkoord met Iran, zoals hij heeft aangekondigd en zoals Israël graag zou zien?

We stuiten hier op nog een reden voor Netanyahu om Trumps aantreden niet op voorhand als een zegen voor zijn land te beschouwen. Namelijk het element van onvoorspelbaarheid. Er mocht aan Israëlische kant nog zo veel wrevel zijn over Obama's koers, aan één ding hoefde niet te worden getwijfeld: dat er sprake was van een wezenlijke morele verplichting ten aanzien van Israël als historische toevlucht van het Joodse volk. Alle wrijvingen met Netanyahu verhinderden niet dat juist onder zijn presidentschap de Amerikaans-Israëlische samenwerking op inlichtingengebied werd geïntensiveerd. In dezelfde lijn ligt het bijzondere besluit van twee maanden geleden dat Israël voor de komende tien jaar verzekert van een Amerikaans militair hulppakket ter waarde van 38 miljard dollar.

Of Trump op dit punt uit hetzelfde hout is gesneden, valt nog te bezien. Tot nu toe wekt hij de indruk dat zijn morele kompas vooral is afgesteld op zijn ego en zijn zakenimperium. Hij heeft een Joodse schoonzoon, maar ziet er geen been in om iemand die een platform bood aan antisemitisme, te benoemen tot tweede man in het Witte Huis.

Dus nogmaals de vraag: wie beleeft de meeste vreugde aan Trumps zege? Ik houd het op Assad. De Amerikaanse roep om zijn vertrek was de afgelopen maanden al een stuk zwakker geworden en vanaf januari zal deze volledig verstommen. De Syrische staat mag dan het loodje hebben gelegd, maar de macht in Damascus is tot nader order veiliggesteld.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over