Paul Brill: driehoeksrelatie tussen Trump, Poetin en Xi verschuift

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Afgelopen woensdag voerden Donald Trump en Xi Jinping een telefoongesprek over de spanningen rond Noord-Korea. Op het eerste gezicht geen bijzonderheid: de bewoner van het Witte Huis heeft vaak telefonisch contact met leiders in belangrijke hoofdsteden. Maar er viel mij toch een detail op: bijna altijd is het de Amerikaanse president die belt; dit keer kwam het initiatief uit Peking.

Teken van assertievere Chinese diplomatie? Of heeft de ontmoeting tussen Trump en Xi in Florida toch een betere verstandhouding geschapen dan menigeen - ook Heleen Mees - aanvankelijk veronderstelde? De goed ingevoerde Washington Post-columnist David Ignatius wist te melden dat de twee mannen bijna vier uur één-op-één met elkaar hebben gesproken in Mar-a-Lago.

En een dag na hun telefoongesprek volgde weer een verrassing: in de Veiligheidsraad onthield China zich van stemming over de resolutie die de gifgasaanval van het Syrische leger in de provincie Idlib veroordeelde. Bij eerdere resoluties sloot de Chinese VN-ambassadeur zich steeds aan bij het njet van zijn Russische collega (die ook deze veroordeling torpedeerde met een veto).

Dit is geen klein bier. Er lijkt zich in hoog tempo een substantiële wijziging in de cruciale configuratie tussen Washington, Peking en Moskou te voltrekken.

In de verkiezingscampagne werd China voortdurend op de korrel genomen door Trump. Hij beschuldigde de Chinezen ervan de waarde van hun munt kunstmatig laag te houden en hun producten tegen afbraakprijzen op de wereldmarkt te dumpen.

Trump heet Xi welkom in Mar-a-Lago in Florida. Beeld reuters
Trump heet Xi welkom in Mar-a-Lago in Florida.Beeld reuters

Vanaf dag één in het Witte Huis zou hij daartegen optreden. Als dat tot een handelsoorlog zou leiden, jammer maar helaas. Daarentegen wilde hij geen kwaad woord horen over Vladimir Poetin. Sterke, doortastende leider. Waardevolle bondgenoot in de strijd tegen Islamitische Staat. Ook alle lof voor de Russische inlichtingendiensten, die zo vakkundig de mails van Hillary Clinton en haar Democratische partij wisten te hacken.

Maar de bordjes zijn verhangen. Het dreigement om China te brandmerken als manipulator van wisselkoersen is van de baan. Trump heeft lovende woorden voor Xi. Daarentegen zijn de complimenten richting Moskou vervangen door waarschuwingen. Poetin zit op het verkeerde spoor met zijn steun aan het regime van Assad. Deze barbaar moet weg. Door Assad te blijven steunen 'isoleert Rusland zich van de wereldgemeenschap' (aldus VN-ambassadeur Nikki Haley).

Nu moet hier onmiddellijk al een disclaimer worden opgevoerd. Het snel toegenomen gevaar van een militaire botsing met Noord-Korea kan alles weer op losse schroeven zetten. Niet de hoofdletter J maar de O van onberekenbaarheid is de ware tweede initiaal van Donald Trump. Hij laat zich daar ook graag op voorstaan. Van een doordachte visie of een strategisch plan lijkt geen sprake. Met als gevolg dat het roer van het schip van staat over een paar weken best weer kan worden omgegooid.

Maar voorlopig hebben we te maken met een verbijsterende herstart van het presidentschap. President Trump breekt met de koers van kandidaat Trump, schreef ik vorige week naar aanleiding van de militaire strafactie tegen Assad. Inmiddels is die typering al een understatement geworden: we moeten spreken van een draai van honderdtachtig graden.

Dat geldt niet alleen voor de opstelling tegenover Moskou en Peking. Door bijna alle belangrijke verkiezingsbeloften is een dikke streep gezet. Soms willens en wetens, soms impulsief, soms door de realiteit gedwongen.

Obamacare zou onmiddellijk worden afgeschaft, maar blijft voorlopig van kracht. De beoogde grensmuur laat op zich wachten en zal niet worden betaald door Mexico.

De NAVO heette verouderd te zijn, maar is bij nader inzien levenskrachtig. De Export-Import Bank deugde van geen kant, maar blijkt toch een waardevolle instelling. Grootscheepse importheffingen zijn niet meer aan de orde.

Over de teloorgang van veel van die beloften zal ik geen traan laten. Ze waren zeer onwenselijk, zo niet regelrecht potsierlijk.

Vooral met zijn optreden op het wereldtoneel lijkt de 'nieuwe Trump' ook zijn standing in de peilingen iets op te krikken. Maar reken maar dat tegelijk bij zijn achterban de ontgoocheling over het politieke bedrijf enorm in de hand wordt gewerkt door de onbeschaamde wijze waarop hij eerdere standpunten aan zijn laars lapt. Om maar te zwijgen over de internationale verwarring.

Want misschien heeft Jeffrey Goldberg in The Atlantic wel een toepasselijke term bedacht voor Trumps handelwijze: isolationistisch interventionisme. Maar wat voor houvast geeft dat als zelfs zijn naaste medewerkers zich afvragen hoe de president zal reageren op het volgende avondjournaal van Fox News?

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over