Column

Paul Brill: 'Berlijn is oase van rust onder Angela Merkel'

Ongeacht met wie Merkel straks gaat regeren, doemt in een derde ambtstermijn altijd het gevaar van slijtage op, schrijft Paul Brill in zijn wekelijkse column in de Volkskrant.

Angela Merkel. Beeld getty
Angela Merkel.Beeld getty

Mocht Angela Merkel wel eens in zak en as zitten, dan heeft ze in elk geval aan één ding geen gebrek: aan buitenlandse aansporingen om zich toch vooral te doen gelden en Duitsland een veel actievere rol te laten spelen op het wereldtoneel. Te beginnen in Europa. De Europese bankenunie moet er zo snel mogelijk komen, het verzet tegen het idee van eurobonds kan beter worden gestaakt, en het zou erg helpen als Berlijn eindelijk eens die intense angst voor inflatie zou afschudden, zich minder zou bekommeren om begrotingsdiscipline en meer om economische groei.

Het is een gemêleerd gezelschap dat nu al vele jaren zegt te weten wat het beste is voor Duitsland en Europa. Economen en eurocraten, Franse buren en verre Amerikaanse vrienden overladen Merkel met wijze raad. En sommige media niet te vergeten. The Economist publiceert om de paar maanden een commentaar waarin de Europese klok op vijf voor twaalf heet te staan en de bondskanselier wordt gemaand om ten langen leste haar 'verantwoordelijkheid' te nemen.

Vorige maand sloot de Europese editie van Time hierbij aan met een omslagartikel onder de vermanende kop Why Germany Must Save the Euro To Save Itself. Misschien wel de meest saillante raad aan Berlijn dateert al van een kleine twee jaar geleden en staat op het conto van de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radek Sikorski. Hij zei: 'Ik ben waarschijnlijk de eerste Poolse minister van Buitenlandse Zaken die zoiets zegt, maar hier komt het dan: ik ben langzamerhand meer beducht voor Duitse passiviteit dan voor Duitse macht.'

Vals in de oren
Een dergelijk beroep op het verantwoordelijkheidsbesef wordt vaak met de beste intenties gedaan, maar veel Duitsers klinkt het nogal vals in de oren. Ze kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat er weliswaar in verheven termen over Duitse verantwoordelijkheid wordt gesproken, maar feitelijk wordt bedoeld dat Berlijn nog wat royaler in de portemonnee moet tasten. En dat wordt niet langer voor zoete koek geslikt. Met het wegebben van het Duitse schuldgevoel over WO II is ook de bereidheid om de rol van Europese betaalmeester te vervullen vergaand op haar retour.

Het lijdt geen twijfel dat Merkel zich daarvan terdege bewust is. Tegelijk maakt ze ook geen geheim van haar overtuiging dat verdere Europese integratie is geboden om de welvaart van Duitsland - en de hele Europese Unie - overeind te houden in een wereldconstellatie met nieuwe, daadkrachtige spelers. Van Kissingers vermaarde uitspraak 'Duitsland is te groot voor Europa, maar te klein voor de wereld' onderschrijft ze vooral het tweede deel.

Het resultaat van deze twee enigszins strijdige overwegingen is een consequente politiek van omzichtig laveren. Met stappen die net groot genoeg zijn om de eurozone te behoeden voor rampspoed, maar nooit te groot om het sluimerende wantrouwen in Duitsland jegens spilzieke Europese partners op te stoken. In het besef dat iedereen slechter af is als het Duitse draagvlak begint te kraken.

Merkels populariteit
Ter verklaring van Merkels populariteit is de laatste tijd naar van alles en nog wat verwezen: de normen en waarden van het ouderlijk gezin waarin ze is opgegroeid, het feit dat ze vrouw is, de methodische instelling die ze tijdens haar academische opleiding heeft opgedaan, de harde lessen die ze als DDR-burger heeft geleerd. Dat zal allemaal wel een rol spelen. Maar ik denk dat ze bovenal gewoon een zeer vaardig politicus is, die een goed evenwicht tussen het wenselijke en het haalbare bewaart en in haar stijl perfect aansluit bij de behoefte aan rust en stabiliteit van de Duitse kiezer. En ze weet haar tegenstanders steeds het gras voor de voeten weg te maaien. De Groenen heeft ze een belangrijk wapen uit handen geslagen met haar Energiewende, de na Fukushima genomen beslissing om volledig te stoppen met kernenergie (overigens een ongewoon radicale, onbesuisde stap voor iemand die verder zo voorzichtig opereert). Dreigt de SPD te gaan scoren met een aanklacht tegen de lage lonen in Duitsland, dan produceert ze onmiddellijk een eigen plan om het loonpeil op te trekken.

Zal dit goed blijven gaan? Ongeacht met wie Merkel straks gaat regeren, doemt in een derde ambtstermijn altijd het gevaar van slijtage op. Het is ook niet gezegd dat de Duitse economie zo goed blijft draaien - als hervormer heeft Merkel weinig gepresteerd. Maar voorlopig is het Bundeskanzleramt een oase van politieke soliditeit in een westerse wereld die niet is gezegend met veel succesrijke regeringsleiders en coherente coalities. De Duitse prijs ervoor is een zekere saaiheid, die ook de campagne kenmerkte. Maar juist in het geval van Duitsland kan het driftige roeptoeteren dat in Nederland geldt als een hoge vorm van politiek engagement, worden gemist als kiespijn.

Paul Brill is buitenlandcommentator voor de Volkskrant.

undefined

Meer over