nieuws

Partijen hebben veel aandacht voor de rechtsstaat, maar stellen maatregelen voor die openlijk discrimineren

De Nederlandse Orde van Advocaten heeft partijprogramma’s beoordeeld op hun rechtsstatelijkheid. De helft krijgt een of meerdere rode kaarten, omdat zij voorstellen bevatten die openlijk discrimineren of groepen van fundamentele rechten uitsluiten.

Posters van de partijen voor de Tweede Kamerverkiezing. Vooral partijen op rechts krijgen een rode kaart van de Orde van Advocaten. Beeld ANP
Posters van de partijen voor de Tweede Kamerverkiezing. Vooral partijen op rechts krijgen een rode kaart van de Orde van Advocaten.Beeld ANP

Zeven van veertien onderzochte verkiezingsprogramma’s bevatten voorstellen die niet aan de minimumnormen van de rechtsstaat voldoen. Het gaat om VVD, PVV, CDA, SP, SGP, Forum voor Democratie en JA21. Bij die partijen komen maatregelen voor die openlijk discrimineren of die burgers de toegang tot de rechter ontzeggen dan wel belemmeren.

Dat schrijft een commissie van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) woensdag in een doorlichting op rechtsstatelijkheid van de politieke programma’s. De dertien partijen die eind vorig jaar minimaal twee zetels in de Tweede Kamer hadden, zijn onderzocht, plus JA21 als afsplitsing van Forum voor Democratie.

De genoemde partijen gaan over de schreef met voorstellen op het gebied van grote maatschappelijke thema’s als immigratie, terrorisme, jihadisme, vluchtelingen en islam. De NOvA hekelt met name het uitsluiten van groepen burgers van fundamentele rechten en vrijheden. Als aan mensen kernwaarden van de rechtsstaat worden ontzegd, wordt de rechtsstaat zelf geweld aangedaan. De overheid moet voorspelbaar zijn, zich aan de eigen regels houden en burgers respecteren.

Het CDA krijgt een rode kaart, omdat de partij bij radicalisering een al verleende asielstatus of verblijfsvergunning wil intrekken. Forum voor Democratie maakt met een reeks voorstellen ‘burgers juridisch dakloos’. De PVV wil maatregelen nemen die strijdig zijn met de Grondwet en de SGP doet ten onrechte voorstellen (verbod elektronisch versterkte oproep tot gebed vanuit moskeeën) die ‘exclusief de islamitische geloofsbeleving gelden’. De VVD schendt met drastische beperking van de immigratie universeel erkende mensenrechten.

De SP krijgt als enige linkse partij een tik op de vingers. De commissie van wetgevingsdeskundigen valt over twee zinnen uit het programma: ‘Financiering van politieke en religieuze organisaties vanuit het buitenland staan we niet toe. Dat geldt ook voor de aansturing van moskeeën en andere organisaties vanuit het buitenland.’

Hoewel uit de context blijkt dat dit voorstel is bedoeld als terrorismebestrijding, luidt het oordeel dat ‘het uitdrukkelijk benoemen van moskeeën’ stigmatiserend is en leidt tot ‘ongelijke behandeling van bepaalde groepen op basis van geloof’.

SP-Kamerlid Michiel van Nispen wil zijn ergernis over dit oordeel niet verbloemen. ‘Ik hou er niet van om de scheidsrechter te bekritiseren, maar als er nou de afgelopen jaren een partij is geweest die rechtsstatelijkheid hoog in het vaandel heeft staan en de toegang tot het recht voor iedereen heeft verdedigd, dan is het wel de SP.’ Hij wijst erop dat na het rapport van een parlementaire commissie over ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen Kamerbreed is vastgesteld dat buitenlandse financiering zorgelijk is.

De NOvA staat ook stil bij positieve ontwikkelingen. ‘Staatkundig denken is een trend’, signaleert de commissie. Alle partijen zijn bezig met de vraag hoe burgers beter bij politieke besluiten betrokken kunnen worden en welke staatkundige veranderingen daarvoor nodig zijn. Dat kan ook tot wijzigingen in de Grondwet leiden.

Die discussie over de rechtsstaat, en het belang dat daaraan wordt gehecht, ziet de commissie onder voorzitterschap van Willem van Schendel (voormalig vicepresident van de Hoge Raad) als ‘een goede zaak’.

Van Schendel: ‘Corona heeft laten zien dat vrijheden van burgers niet vanzelfsprekend zijn. De vrijheid van demonstratie, privacybescherming - het zijn geen abstracte begrippen, maar zaken om waakzaam bij te zijn.’ Hij kondigde bij de presentatie van het rapport aan straks ook het nieuwe regeerakkoord op rechtsstatelijkheid door te lichten.

Meer over