Partij van Erdogan bestaat uit 'keurige patriotten'

Onder leiding van de AK-partij stevent Turkije af op het lidmaatschap van de Europese Unie. De partij oogt gematigd - of heeft premier Erdogan toch een verborgen agenda?...

Het vooruitzicht op de Europese Unie heeft het hervormers mogelijk gemaakt stappen te zetten die niemand voor mogelijk had gehouden. Natuurlijk had de vorige regering van premier Bülent Ecevit de eerste schreden op het hervormingspad gezet, maar het is de AKP die van de bevolking het volledige mandaat kreeg en dat ook gebruikte.

Verstokte kemalisten - die zich vooral bevinden in de strijdkrachten, de overheidsbureaucratie en, niet te vergeten, de rechterlijke macht - zien dit alles met weerzin aan. Erdogan kan nog zo hard roepen dat de AKP een gewone partij is, het wantrouwen blijft levensgroot dat hij het streng seculiere Turkije wil optuigen met een religieuze component.

De columnist Sahin Alpay gelooft niets van het verhaal dat de AKP er een verborgen agenda op na houdt. 'De islamisten wilden al rond 1900 een grondwet voor het land. Ze waren tegen het autoritaire bewind van sultan Abdulhamid. Sommigen zeggen zelfs dat Turkije al veel eerder een partij als de AKP had gehad, als er niet zo'n onderdrukking door het kemalisme was geweest', zegt Alpay, in het dagelijks leven docent aan de Bahcesehir Universiteit in Istanbul waar hij geschiedenis doceert.

Dat kemalisme is volgens hem ook te omschrijven als fundamentalistisch secularisme. 'De AKP is een moslim-democratische beweging. De belofte van het EU-lidmaatschap heeft natuurlijk wel geholpen. De AKP wil meer vrijheid, maar ziet heel goed in dat die vrijheid van iedereen is en niet alleen van AKP'ers.'

Alpay beklemtoont dat in Turkije ongelooflijk veel is veranderd: 'Als ik vijftien jaar geleden het woord ''Koerd'' zou opschrijven, draaide ik meteen de bak in, terwijl de staat nu radio-uitzendingen in het Koerdisch verzorgt.'

Niettemin is lang niet alles koek en ei in de partij, weet ook Mehmet Dülger. Hij is namens de AKP voorzitter van de buitenlandcommissie van het parlement. Dülger stond aan de wieg van de rechts-seculiere Partij van het Juiste Pad (DYP) van oud-president Süleyman Demirel en oud-premier Tansu Çiller. Met de laatste kon hij slecht door één deur, 'Çiller had meer passie dan kennis van politiek en Demirel maakte een grote fout door haar te pushen. Er ontstond een leiderschapsstrijd tussen Çiller en ondergetekende, en die liep slecht voor mij af.'

Dülger keerde terug naar zijn oude beroep van architect, totdat de huidige minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül hem in 2002 uitnodigde toe te treden tot de AKP. Voelt hij zich als gematigd conservatieve secularist nou wel thuis in een partij die haar wortels heeft in de politieke islam? Een rechtstreeks antwoord komt er niet, maar Dülger uit wel openlijk kritiek op zijn premier.

Hij beschouwt de strapatsen van Erdogan rond het indienen en weer intrekken van het wetsontwerp dat overspel strafbaar zou stellen, als een blunder van de eerste orde. 'Dat was een enorme politieke fout. Het druiste zelfs in tegen de Koran', zegt Dülger.

'Ik heb daar intern veel kritiek op geuit, er is veel overleg met de partijtop geweest. Maar Erdogan is een schilder met vele kleuren op zijn palet. Een deel van zijn achterban is afkomstig van de DYP, en zelfs van de democratisch socialisten van oud-premier Ecevit.'

De partij is bepaald geen eenheid. Een kruiwagen met kikkers wil Dulger de AKP niet noemen, maar het gebrek aan eenheid maakt wel dat Erdogan het liefst alleen werkt met mensen die hij kent en dus vertrouwt. 'Erdogan aarzelt nog wel eens. Turkije is geen Istanbul en dus moet hij werken met mensen die hij niet kent. Dat vindt hij onprettig.'

Ofschoon Dülger als parlementariër zeker niet zit te springen op richtlijnen van Erdogan of Gül, vindt hij het een slechte zaak dat er binnen de partij weinig wordt gediscussieerd. 'Daar zijn geen platforms voor in de partij. Turkije is nog steeds een gesloten maatschappij. Kritiek wordt gezien als onhoffelijk. Nou, dat is een weinig zakelijke opstelling.'

Dr. Ayse Saktamber is sociologe aan de Middle East Technical University in Ankara. Zij beschouwt de soap rond de overspelwet als een voortvloeisel van de patriarchale cultuur. 'Het was een idioot plan, maar geen complot. Dit soort dingen zit nog in de culturele bagage van veel Turken. Veel AKP'ers hebben een conservatief wereldbeeld. Bovendien zullen vele parlementariërs te horen hebben gekregen van hun kiezers dat vrouwen beschermd horen te worden. Wellicht dachten ze zelfs dat ze op deze manier goed bezig waren.'

Heeft de partij een verborgen agenda? 'Welnee', zegt ze beslist, 'De AKP bestaat uit keurige nationalisten, patriotten zelfs.'

Meer over