Parels uit Holland

'IEMAND zou eens een inventarislijst moeten maken van alle spullen die er op Vermeers schilderijen te zien zijn', zegt de geleerde mevrouw....

MICHAEL ZEEMAN

Zijn wandkaarten, ja, die zijn bestudeerd: welke kaarten hij ten voorbeeld nam en wiens cartografie het was.

Maar welk model melkkruik wordt er op De Melkmeid gebruikt, van welk type is de schenkkan op De Muziekles, en is dat nu wel of niet dezelfde als die op Dame en twee heren, welke fruitschaal is dat op Brieflezend meisje bij het venster, en wiens design ligt er ten grondslag aan het doek dat in de hoek van De Schilderkunst hangt?

Hoewel de museumwinkel van het Mauritshuis een breed assortiment aan Vermeerse bric-à-brac aanbiedt, komen we er met een doorslag van de inkoopfacturen ook niet uit. Want er mag dan een poging gedaan zijn de attributen van de schilder in hun huidige gedaante te verzamelen en ter verkoop aan te bieden, de gelijkenis tussen souvenir en afbeelding op doek, tussen bibelot en model, is doorgaans ver te zoeken. Het heeft iets troosteloos, die afgeschermde hoek in de tent achter het Mauritshuis - het paviljoen - waar de hele uitstalling prijkt.

Er valt geld te verdienen. En dus is er een melkkannetje te koop, maar meer van het model Prijsbreker dan Vermeer, een shawltje voor dames, motief hooguit naar Vermeer, uitvoering Wibra, en zelfs een blik Haagse hopjes, zij het met een reproductie van Gezicht op Delft erop. Er staat een mand met flessen Vermeer-wijn - cabernet sauvignon, echt Vermeer, beetje het rood van het luik in Het Straatje.

In een geopende nep-antieke linnenkast staan de dienbladen met de bijna-Vermeer-serviezen - dienbladen waarop opnieuw Vermeer-schilderijen staan afgebeeld, maar ook winterlandschappen van Breughel en Avercamp, als moest het oer-Hollandse benadrukt worden. Op de dienbladen staan de romers en de glazen, de kannetjes en de kommetjes. Het ontbreekt er nog maar aan of je kan er een bouwpakket van een virginaal - model naar de Zittende virginaalspeelster - of knippatronen voor de pofmouwen van de Staande virginaalspeelster kopen. Voor de doe-het-zelvers onder de bezoekers van de Vermeer-tentoonstelling is het assortiment beperkt tot een set kleurpotloden (geen corresponderend doek bekend) of een puzzle met 1000 stukjes (idem).

Maar het wonderlijkst zijn de parels.

We treffen ze aan op Vrouw met weegschaal, Schrijvende vrouw in het geel, De liefdesbrief, Allegorie op het geloof, de beide Virginaalspeelsters en natuurlijk op Vrouw met parelsnoer.

En naast de kassa. Een parelketting als alle andere valse parelkettingen, met een geel lintje eraan. Vermeer-geel. Vermeer-parels. Parels uit Holland.

Den Haag, dinsdagmorgen. Ruim vijfhonderd, ten dele zelf benoemde Vermeer-deskundigen bijeen. Om vierentwintig schilderijen en elkaar te bekijken. Het programma meldt een persconferentie van 11.00 tot 11.45. Een voorbezichtiging van de tentoonstelling van 11.45 tot 12.00 uur. Drinks & sandwiches van 12.00 tot 14.00.

De ontvangsthal:

'Oh, hello, how are you since we last met, in Chicago, remember?'

'How nice to see you! How 's life since Cracow?'

'Great to see you, how 's your daughter doing in Madrid?'

De luidsprekers:

'...and that is why we from the Raibow Bengk think it is very nice that we sponsor Vermeer...'

'...not the ending but just the beginning of many projects...'

De stijlkamers:

'...en dat hij dus een camera obscura gebruikt zou hebben, maar een camera obscura projecteert het beeld omgekeerd, zodat hij dus op zijn hoofd gestaan zou moeten hebben om het te schilderen...'

'..wil je mijn loupe even lenen, zeker erg handig om te zien hoe die pareltjes...'

'Meneer Wheelock, centrale hal, please, meneer Wheelock, centrale hal'

De tent:

'Ou est le Bokma? Il n'y a pas de Bokma? Seulement du lait?'

'Les Hollandais ne boivent pas d'alcool pendant la journée?'

Er ligt ijs op de hofvijver. Bewegend ijs. De broodjesboten schommelen en deinen, langs 'het torentje' beweegt de wateroppervlakte zich als een vliegend tapijt. Hollands, met een vleugje exotiek.

'Het komt allemaal', zegt de Zweedse criticus, 'doordat de Hollanders net zo met hun eigen identiteit worstelen als de rest van Europa. Zij ontkennen het alleen. Maar ze gaan met zijn allen naar Vermeer kijken omdat ze dan tenminste nog iets van zichzelf hebben. Ze denken dat zij dat zijn, met dat straatje en dat gezicht op Delft. Ze kunnen zich er mee identificeren. Ondertussen is de tentoonstelling volgeboekt voor de opening en laten ze een bank de kaartjes verkopen. En wonen ze in het Europa van de twintigste eeuw.'

Met wijn, zonder Bokma.

Maar met een beetje ijs, een winkel en de RABO-bank.

Michaël Zeeman

Meer over