Paniek in Nederland: wel of geen gevaar?

Ietwat verbijsterd staart hij de drie motoragenten aan. Ook de drie agenten kijken vertwijfeld wel of niet arresteren? Toch gaan de handboeien rond de polsen van deze DHL-pakketbezorger dicht. Een speurhond wordt direct de bus in geleid om naar explosieven te zoeken. Er wordt niets aangetroffen, net zomin als in de internationale trein uit Brussel die verderop op station Hoofddorp uit voorzorg wordt stilgezet en doorzocht.

Maartje Geels
Politie op Amsterdam Centraal. In verband met de bomaanslagen op diverse doelen in Brussel, heeft het ministerie van Justitie besloten de aanwezigheid van politie op grote Nederlandse stations uit te breiden. Beeld anp
Politie op Amsterdam Centraal. In verband met de bomaanslagen op diverse doelen in Brussel, heeft het ministerie van Justitie besloten de aanwezigheid van politie op grote Nederlandse stations uit te breiden.Beeld anp

Een paar honderd meter daar vandaan breekt bij een pand van uitgever Sanoma kortstondig paniek uit. In de garage staat een auto geparkeerd met daarin een verdacht pakket van aluminium. Ook daar blijkt sprake te zijn van een vals alarm.

Extra politie

Vanwege de aanslagen in Brussel is op veel plaatsen in Nederland dinsdag extra politie aanwezig. Op de vier grootste stations worden meer agenten ingezet, en ook de marechaussee voert extra patrouilles uit op de luchthavens Schiphol, Rotterdam en Eindhoven en aan de grenzen.

Naast Hoofddorp is ook station Amsterdam Centraal het decor van massapaniek: daar wordt een getinte man door een arrestatieteam ingerekend. In Zwolle haalt de politie een verwarde man uit een trein naar Utrecht. Medepassagiers vertrouwen zijn gedrag niet en schakelen hulp in.

Alle incidenten zijn op de voet te volgen via de sociale media. Op Twitter duiken tientallen foto's op van arrestaties en evacuaties, die veel worden bekeken. Een heel menselijke reactie, zegt Daniël Wigboldus, hoogleraar psychologie aan de Radboud Universiteit. 'Ineens komt terrorisme dichtbij en voelen mensen zich bedreigd. En hoe dichterbij het komt, hoe meer je op de hoogte gehouden wilt worden van wat er aan de hand is - dat geeft een gevoel van veiligheid en alertheid.'

Wel of geen gevaar?

Tot echt gevaarlijke situaties komt het niet, maar de politie wordt opvallend vaak ingeschakeld. Door aanslagen zoals in Brussel komen mensen onder druk te staan: dreigt er nu wel of geen gevaar? We willen dat de politie snel beslissingen neemt en niet treuzelt, legt Wigboldus uit. Dus worden er uit voorzorg arrestaties verricht. 'Vergelijk het met een spartelend kind. Is het aan het spelen of aan het verdrinken? Als je het kind onnodig uit het water trekt, schaam je je, want er was niks aan de hand. Als je niet ingrijpt en het verdrinkt, maak je een vreselijke fout. Dat risico wil je niet lopen.'

Onschuldig noemt hij zulk politieoptreden echter niet. Omdat er geen tijd is om de situatie grondig te analyseren, zegt Wigboldus, vallen mensen eerder terug op indrukken en stereotypen: wie is er gevaarlijk en wie niet? Als er druk op de ketel staat, wordt er gehandeld vanuit impulsieve eerste reacties waarin vooroordelen een prominente rol spelen.

IS-strijder

Werd de DHL-koerier in Hoofddorp ten onrechte verdacht of maakte hij een fout door een politieafzetting te negeren? Het is onduidelijk. 'Maar een getinte koerier wordt nou eenmaal eerder geassocieerd met een IS-strijder dan een blanke omstander', verklaart Wigboldus.

Kunnen we ons eigenlijk wel wapenen tegen massapaniek? Ja, vindt Wigboldus. Door je niet bang te laten maken. 'Dat wordt dikwijls gezegd, en ik kan het vanuit psychologisch oogpunt beamen. Want zodra angst gaat regeren, gaan die basale reacties spelen die ten koste van mensen gaan.'

Politie staat voor het pand van Sanoma. Het pand van de uitgeverij werd ontruimd vanwege een verdacht pakketje. Beeld anp
Politie staat voor het pand van Sanoma. Het pand van de uitgeverij werd ontruimd vanwege een verdacht pakketje.Beeld anp
Meer over