Nieuws

Pandemie noopt EU om de begrotingsteugels nog een jaar te laten vieren

De Europese begrotingsregels blijven volgend jaar in de ijskast. Een voorstel van de Europese Commissie om de disciplinerende regels voor staatsschuld en begrotingstekort ook in 2022 buiten werking te stellen, kan rekenen op steun van de ministers van Financiën van de EU-landen.

Een grote EU-vlag voor het hoofdkwartier van de Europese Unie in Brussel.  Beeld Reuters
Een grote EU-vlag voor het hoofdkwartier van de Europese Unie in Brussel.Beeld Reuters

De Commissie presenteert haar voorstel op 2 juni, maar vanavond komt de kwestie al aan de orde tijdens overleg van minister Wopke Hoekstra (Financiën) en zijn EU-collega’s in Lissabon. Hoekstra en andere ‘begrotingshaviken’, zoals zijn Oostenrijkse en Finse collega, zullen volgens betrokkenen geen bezwaar aantekenen.

Kort na het uitbreken van de coronapandemie in maart vorig jaar werden de begrotingsregels uit het Stabiliteitspact buiten werking gesteld. Dat was voor het eerst in de geschiedenis van de EU. Het pact bevat een ‘uitzonderingsclausule’ voor het geval de EU buiten haar schuld om in economisch zwaar weer belandt. Nadien werd de speciale clausule ook voor 2021 geactiveerd.

Dat gaf budgettair lucht aan de EU-landen die werden geconfronteerd met scherp oplopende zorgkosten, inzakkende belastingopbrengsten (gesloten bedrijven door lockdowns) en stijgende uitgaven voor arbeidstijdverkorting en loonkostensubsidies. Het begrotingstekort in de eurolanden schoot omhoog van gemiddeld 0,6 procent (2019) naar 8 procent dit jaar, de gemiddelde staatsschuld steeg van 86 procent naar 102 procent van het bruto binnenlands product.

Normaliter zouden de lidstaten verplicht zijn direct financieel orde op zaken te stellen met bezuinigingen, maar de uitzonderingsclausule geeft ze uitstel. De Commissie meent dat deze ontheffing ook voor 2022 moet gelden en krijgt daarvoor steun van de lidstaten. Commissaris Paolo Gentiloni (Economie) zegt al langere tijd dat de grootste fout die de EU kan maken is de financiële steun voor bedrijven voortijdig af te bouwen of stop te zetten.

Begrotingsdiscipline terug in 2023

Verwacht wordt dat ministers vandaag wel zullen aandringen op terugkeer naar het Stabiliteitspact in 2023. De economische vooruitzichten voor dit en volgend jaar zijn immers goed (ruim 4 procent groei in beide jaren). De EU-landen zouden daardoor eind 2022 weer op hun groeiniveau van voor de crisis zitten. Het bereiken van die eerdere economische activiteit was een van de criteria die de Commissie vorig jaar introduceerde voor het weer in werking stellen van de begrotingsdiscipline.

Betrokken EU-ambtenaren voorzien een pittige discussie over het begrotingsbeleid in 2023. Noordelijke ministers als Hoekstra menen dat het dan hoog tijd is om de tekorten en schulden terug te dringen. Tegelijk verschillen de economische gevolgen van de coronapandemie per land, waarbij vooral de zuidelijke landen met hun grote toeristische sector hard getroffen zijn. Deze landen zullen naar verwachting aandringen op een zeer geleidelijke herinvoering van de begrotingsregels.

Ze kregen eerder deze week steun van de Europese Centrale Bank. De ECB waarschuwde dat de door de lockdown hoop opgelopen schulden bij bedrijven – vooral in de dienstverlening en toerisme – een nieuwe financiële crisis kunnen veroorzaken. Als ondernemers niet in staat zijn hun uitgestelde belasting te betalen en staatssteun af te lossen, komen ook banken in problemen. Die kunnen op hun beurt niet rekenen op hulp van de staat, omdat het vaak om landen gaat die toch al kampen met de hoogste staatsschuld. De ECB maant daarom tot voorzichtigheid bij het terugschroeven van de coronasteunmaatregelen.

Meer over