Palaveren over duurzaamheid onder de apenbroodboom

De Keniaanse ecoloog Janet Awimba wil terug naar het baobabmodel, de Afrikaanse pendant van het poldermodel.

JONATHAN WITTEMAN

Lovenswaardig hoor, de hedendaagse bekommernis om duurzaamheid. Maar alle belangrijke beslissingen over het klimaat worden genomen in de gekoelde congreszalen van oorden als Cancun en Durban. Daar heeft de gemiddelde mens geen invloed op, denkt de gemiddelde mens. En dus houden velen zich afzijdig van de besluiten die deels over hun leefwereld gaan.

Fout, zegt de Keniaanse ecoloog Janet Awimba. Zij probeert haar landgenoten op te voeden in mondigheid en in de edele kunst van het debatteren, zodat politiek voor hen niet langer een kwestie is van 'over ons, maar niet voor en door ons'.

Mondigheid klinkt zeker voor Nederlandse begrippen als een evidente eigenschap. Maar in veel Afrikaanse landen ligt dat, mede gezien het anti- of minder-democratische gehalte van veel staten, toch beduidend anders. Awimba (1964) zet zich al twintig jaar in voor de bescherming van de Afrikaanse natuur en voor meer betrokkenheid van lokale bewoners bij deze missie. Zij strijdt voor een heropleving van het baobabmodel, de Afrikaanse pendant van het poldermodel. Eeuwenlang plachten Afrikaanse dorpelingen te vergaderen in de buitenlucht, in de schaduw van een dikke apenbroodboom (oftewel baobab). Tijdschema's deden er niet toe, de vergaderaars gingen net zo lang door tot er consensus was bereikt.

Awimba staat samen met zes andere niet-westerse denkers in de bundel Denkend aan duurzaamheid van Both Ends en Cordaid. Deze ngo's wilden het duurzaamheidsdebat eens door een niet-westerse bril laten zien: ideeën voor een smogvrij Peking, stadsmoestuinen op de daken van Caïro of een herverdeling van het Braziliaanse akkerland, zodat iedere Braziliaanse boer een eigen lapje grond heeft. Woensdag presenteerde Awimba de bundel in Rotterdam aan prins Willem-Alexander, ter gelegenheid van het duurzaamheidsevenement Rio aan de Maas.

'Palaver', werden de dorpsvergaderingen onder de baobabs genoemd, naar het Portugese palavra (woord), dat ook in het Nederlands voortleeft als palaver of palaveren, oftewel langdurig praten of onderhandelen. Waar de Afrikaanse palavers over gingen? Over de oogst, bijvoorbeeld: het tijdstip van de oogst, de verdeling van de oogst, of wanneer er gezaaid moest worden.

Anno nu zijn er andere zaken om onder de baobab te bespreken: de bescherming van natuurgebieden bijvoorbeeld, of van de belangen van lokale boeren. Als burgers beter geïnformeerd zijn, denkt Awimba, zullen ze beter bestuur eisen en hun bestuurders ter verantwoording roepen als ze verzaken. En beter bestuur moet leiden tot een betere omgang met natuurlijke rijkdommen: water, lucht en land.

Awimba merkt dikwijls dat de beslissingen van de Keniaanse regering indruisen tegen de belangen van lokale gemeenschappen. Bijvoorbeeld: de regering beslist om een bos tot 100 procent beschermd gebied te verklaren, waardoor de lokale bevolking er niet meer haar bijenkorven kan neerzetten voor de oogst van honing, die de inwoners verhandelen met hun buurgemeenschappen.

Haar doel, zegt Awimba, is om haar landgenoten ervan te doordringen hoe belangrijk het is om tot compromissen te komen en een stem te hebben in de politieke besluitvorming. En om ze de moed te helpen vinden zich goed te informeren en bestuurders ter verantwoording te roepen als hun beslissingen haaks staan op de belangen van lokale gemeenschappen.

'Mijn punt is dat we als samenleving eerlijk moeten zijn over wat de belangen van de verschillende partijen zijn en over de compromissen waartoe we bereid zijn', zegt Awimba. 'Is het de waarheid als we te horen krijgen dat de graad van vervuiling in een bepaald gebied maar een paar procent is? En is de prijs die mensen in Rotterdam of Amsterdam betalen voor een bos Keniaanse rozen een eerlijke weergave van de financiële en sociale kosten van de bloementeelt in Kenia?'

undefined

Meer over