Pakje cocaïne bij de pizza

Van de zomer lag er een lijk op de stoep. Gewoon voor de deur van bakker Blankendaal in Amsterdam-Zuid. Even verderop lag een pistool....

Een agent was kalmpjes bezig de omgeving van het lijk af te zetten. Hij liet een doorgangetje vrij naar de deur van de bakker. 'Waarschijnlijk zelfmoord', zei een vrouw met brood onder haar arm. Dat had ze van de politie gehoord. Een ietwat voorbarige conclusie. Wie schiet zichzelf nu in het voorhoofd? Als je zelfmoord wilt plegen, zet je het pis-

tool tegen je slaap, of tegen je verhemelte, maar toch niet tegen je voorhoofd?

De slager wist beter. Zijn leverancier had een stelletje mannen zien rennen, in een Audi zien stappen en weg zien scheuren. 'Maffia', fluisterde hij, en hakte een karbonade af. Later kregen we inderdaad te horen dat het een afrekening was. De buurt keek er niet van op.

Maffiose groepen lijken greep te krijgen op Nederland. Vooral de horeca blijkt een kwetsbare branche. Horecaondernemers klagen erover, maar geen van hen wil geciteerd worden. Zo was er - kort nadat we het lijk voor de bakker vonden - een schietpartij in een snackbar. Het personeel beweerde dat er sprake was van afpersing, maar de eigenaar zei dat het een poging tot roof betrof. De politie houdt het daar ook op.

Een horeca-ondernemer moet zelf aangifte doen als hij wordt gechanteerd. Volgens Klaas Wilting, woordvoerder van het politiekorps Amstelland, is dit jaar nog geen enkele officiële aanklacht van afpersing in de horeca binnengekomen. Maar dat zegt niet zoveel. Iemand die gechanteerd wordt, gaat niet zo snel naar de politie. Soms zijn de slachtoffers buitenlanders die - door wat voor verleden dan ook - het vertrouwen in het wettelijk gezag zijn verloren. Vaak zijn dan persoonlijke contacten belangrijker.

Een goed voorbeeld zijn de Koerden. Er waren bij de politie signalen binnengekomen dat Koerdische zaken gedwongen werden aan de PKK te betalen. De politie heeft vervolgens circulaires aan de ondernemingen gestuurd dat men van dat soort afpersing aangifte moest doen en dat iedere zaak zeer discreet behandeld zou worden. Er werd niet op gereageerd, dus toen kon de politie er verder ook niets aan doen. De circulaire was overigens in het Turks opgesteld en niet in het Koerdisch.

Soms wil een horeca-exploitant de politie erbuiten houden omdat hijzelf vuile handen heeft. Er gaat in de horeca nogal wat zwart geld rond en, afhankelijk van de bedragen, kan dat iemand heel chantabel maken. Een zorgwekkende ontwikkeling is dat die zwartgeldstromen steeds groter lijken te worden.

Wie een horecagelegenheid wil overnemen, moet goodwill betalen. Meestal deels wit, deels zwart. Een woordvoerder van een grote bank noemt dit feit een publiek geheim. Wie een snackbar wil bestieren, moet eerst paar ton zwart onder de toonbank schuiven. Een pizzeria in Amsterdam 'doet' op het ogenblik negen ton zwart. Niet om te kopen, maar om te huren. Wit geld kan geleend worden bij een bank, maar hoe kom je aan negen ton zwart? Dat verzamel je niet bij elkaar op Koninginnedag.

Het is mogelijk zwart geld te lenen in de onderwereld, maar daarmee zit je natuurlijk voorgoed vast aan een heel fout soort zakenpartners, die later de afbetalingen met pistolen komt ophalen. Een Rus vertelde dat hij voor tweehonderd dollar iemand kan laten vermoorden in Rusland en voor vierhonderd dollar iemand in Nederland. Een mensenleven voor de prijs van een pond kaviaar.

De zwarte leningen veroorzaken een maffia-cliëntèlisme. Het fenomeen is in Nederland het langst bekend uit de Chinese gemeenschap, maar beperkt zich daar allang niet meer toe. De politie volgt zwarte geldstromen echter niet. Volgens Wilting moet je daarvoor bij de belastingdienst zijn.

De belastingdienst blijkt evenmin op zoek naar zwart geld. Zij zijn gewoon op zoek naar geld. Zij volgen alle transacties en zorgen dat daar belasting over wordt betaald. Ook in de horeca. Inspecteurs komen (aangekondigd) op bezoek en bepalen, verdeeld over een paar dagen, de omzet. Bovendien controleren ze het personeel. Ze kijken of dit overeenkomt met de aangifte.

Ook worden bestellijsten vergeleken met leverantielijsten van leveranciers. Mocht er iets niet kloppen, dan kan men overgaan op controle van de dagelijkse boekhouding. Maar gericht op zoek gaan naar zwartgeldstromen doet de belastingdienst niet. Zwart geld is per definitie het geld dat de belastingdienst niet ziet.

Er zijn in de horeca wel wat mogelijkheden zwart geld terug te verdienen als men dat heeft moeten uitgeven voor een overname. Een kok kan bijvoorbeeld opgeven dat hij te veel vis heeft ingekocht en dat de boel bedorven is. Hij schrijft de handel af als spillage, terwijl zijn gasten de hele avond tongetjes hebben zitten smikkelen. Het geld van iedere vis die hij stiekem verkoopt, kan hij zwart in zijn zak steken.

In grote bedrijven worden dit soort details streng gecontroleerd, maar dat wil niet zeggen dat er op hoger niveau niet gefraudeerd wordt. Denk maar aan Van der Valk. Het omgekeerde is ook mogelijk. Men kan zwart geld witwassen, mocht daar behoefte aan zijn. Ik ken een restaurant dat een deel van zijn vis direct inkoopt van een kleine visser, die niet langs de visafslag gaat. Het restaurant heeft altijd zeer verse vis, omdat kleine bootjes niet wekenlang op zee blijven, zoals grote vissersboten.

De restaurateur kan het zich permitteren alleen de beste vis te verwerken, de rest gooit hij weg. Maar volgens de boekhouding gooit hij helemaal nooit wat weg, alsof hij volkomen zonder spillage zou werken. Keurig, denkt de belastinginspecteur, maar iedere tong die zogenaamd op spillage wordt bespaard, is een zwarte tong die wit is geworden.

Niet dat alle horecamaffia connecties heeft, verre van dat, ook niet alle horeca zwemt in het zwarte geld, maar omgekeerd voelt de georganiseerde misdaad zich wel thuis in de horeca. Pizzeria's zijn van oudsher dekmantel van de Italiaanse maffia. Niet alleen in de V.S., maar ook in België. Zelfs in Amsterdam zijn er telefoonnummers waarmee niet alleen een pizza, maar ook een pakje cocaïne besteld kan worden. Pizza's van Turkse makelij, overigens.

Horeca-ondernemers die klagen over oprukkende maffia, geven vaak de buitenlanders de schuld. Zo is mij iemand bekend die al vijftien jaar een legale discotheek had. Dat in discotheken drugs worden gebruikt, viel niet tegen te houden. Om de zaakjes onder controle te houden, was het nodig een paar breedgebouwde jongens in dienst te nemen. In veel landen is het gewoon dat juist deze portiers de drugs verhandelen en dat gebeurde ook nu. Toen de eigenaar daar bezwaar tegen maakte, werd hij door zijn eigen personeel ontvoerd. De eigenaar wijt het aan buitenlandse gewoonten, die de Nederlandse cultuur onder de voet lopen, al drukte hij het wat grover uit.

Er zijn zoveel gevallen bekendgeworden van discotheekeigenaren die maffiose uitsmijters opgedrongen kregen, dat er inmiddels een wet Particuliere Beveiligingsorganisaties en Recherchebureaus is uitgevaardigd, die per januari 1999 van kracht wordt. Deze wet stelt dat alle uitsmijters een portiersexamen moeten afleggen en geen recent strafblad mogen hebben.

Voorlichter Wilting benadrukt dat horeca-ondernemers bij de politie bescherming moeten zoeken, en dat ze van alle vormen van afpersing onmiddellijk aangifte moeten doen. Op zwart geld let de politie immers niet. Enerzijds lijkt dat geruststellend voor de ondernemer. De politie gaat niet controleren hoeveel scholletjes er in de vuilnisbak liggen. Anderzijds valt het te betreuren dat zwarte geldstromen niet actief worden opgespoord, want juist de zwarte economie dwingt velen de wet te buigen of te breken, terwijl de pizzabakker die probeert het benodigde zwarte geld bij elkaar te verdienen - middels een witgepoederde pizza Peru - daarvoor wel opgepakt kan worden.

Nederland zal het wel merken. In Italië is de maffia van het zuiden naar het noorden opgerukt via een netwerk van restaurantjes. Inmiddels is in dat land vrijwel geen enkele transactie meer mogelijk zonder dat er een gedeelte zwart gaat. Krijgen we dat hier straks ook? Moeten we straks in een kogelvrijvest naar de bakker?

Dit is de laatste aflevering van deze rubriek.

Meer over