analyse

Pakistan ziet kansen in Talibanregering in Afghanistan

Pakistan kijkt tevreden toe hoe de Taliban zich installeren als de nieuwe machthebbers in Afghanistan. Het land heeft de Taliban altijd gesteund en verwacht nu een coöperatief bewind in Kabul. Maar de overwinning van de extremisten kan Pakistan ook destabiliseren.

Afghaanse vrouwen in een Pakistaans vluchtelingenkamp in Peshawar, februari 2020. Beeld AFP
Afghaanse vrouwen in een Pakistaans vluchtelingenkamp in Peshawar, februari 2020.Beeld AFP

Nergens ter wereld was de vreugde over de machtsovername van de Taliban in Afghanistan deze week zo groot als in buurland Pakistan. Pakistaanse moslims gingen massaal de straat op om de zege van hun medemoslims op de Verenigde Staten en hun Afghaanse bondgenoten te vieren. Ook de Pakistaanse regering was in haar nopjes. ‘De Afghanen hebben de ketenen van de slavernij afgeworpen’, zei premier Imran Khan, die officieel koerst op een door de Taliban geleide nationale, inclusieve regering in Kabul.

In geopolitiek opzicht komt de zege van de Taliban Pakistan goed uit. Het land wilde af van de regering van ex-president Ashraf Ghani, die volgens Islamabad te veel gericht was op aartsvijand India, en van de Amerikaanse interventiemacht, aangezien de betrekkingen met de VS zijn bekoeld. Nu denkt Pakistan te hebben wat het altijd al wilde, een vazalstaat aan zijn noordflank die ‘strategische diepte’ geeft tegen India en die een schakel kan worden in Pakistans politieke en economische samenwerking met China. ‘Pakistan ziet zichzelf nu als de grote winnaar in de regio’, aldus Michael Kugelman van het Wilson Centre, een Amerikaanse denktank in Washington, tegen de BBC.

Steun aan Taliban

Pakistan heeft de Taliban vanaf het begin gesteund. Het Pakistaanse leger en geheime dienst speelden een grote rol bij de opkomst van de beweging na de Russische inval in 1979. Na de val van het Talibanbewind in 2001 konden de leiders ongemoeid in Pakistan wonen en strijders rekruteren en trainen. Afgelopen maanden werden gewonde Taliban in Pakistaanse ziekenhuizen verpleegd en dode Taliban in Pakistan met eer begraven.

Geen wonder dat veel tegenstanders vermoeden dat Pakistan de grote regisseur is van de overwinning van de Taliban. Zoals de uitgerangeerde krijgsheer en rivaal van de Taliban Ismail Khan, die de extremisten eerder dit jaar afdeed als loopjongens van Islamabad. ‘Dit is geen oorlog tussen de Taliban en de Afghaanse regering’, aldus Khan toen. ‘Dit is een oorlog van Pakistan tegen de Afghaanse natie.’

Dat wil niet zeggen dat Pakistan daadwerkelijk de hand heeft gehad in de omwenteling in Kabul. De bemoeienis van Pakistan wordt overdreven, zegt Pakistan-expert Abdul Basit van de Rajaratnam School of International Studies in Singapore. ‘Pakistan heeft de Taliban inderdaad altijd gesteund. Maar het is er niet verantwoordelijk voor dat de Amerikaanse interventie mislukte of de regering zomaar instortte.’

Verstandshuwelijk

Pakistan heeft de Taliban niet aan de leiband, aldus Basit. De relatie is meer een verstandshuwelijk. Pakistan wilde de pro-Indiase regering-Ghani weg hebben en kon daar de Taliban voor gebruiken. De Taliban wilden de Amerikanen uit Afghanistan verdrijven en hadden daar Pakistan voor nodig. Maar verder wantrouwen ze elkaar. De Taliban Pakistan omdat dat land de Amerikaanse inval na 9/11 steunde. En Pakistan wantrouwt de Taliban omdat zij Pakistaanse extremisten steunen.

De Talibanzege in Afghanistan brengt grote risico’s voor Pakistan. Zo kan er een nieuwe vluchtelingenstroom op gang komen, iets wat Pakistan, dat al decennia meer dan 3 miljoen Afghaanse vluchtelingen binnen de grenzen heeft, ten koste van alles wil voorkomen. In provincies als Sindh en Balochistan is er veel verzet tegen de komst van meer vluchtelingen, die schaarse banen innemen en verantwoordelijk worden gehouden voor geweld en misdaad. Om die reden beveiligde Pakistan de 2.400 km lange grens deels met een hek, en werden de twee open grensovergangen afgelopen weekend tijdelijk gesloten.

Potentieel nog veel groter is het risico dat het islamitisch extremisme overslaat en tot toenemende instabiliteit leidt in Pakistan zelf. De grens tussen beide landen is ondanks het hek zo lek als een mandje en de Taliban en andere extremisten trekken ongestraft heen en weer. Volgens veel analisten zal de machtsovername in Afghanistan extremistische groepen in Pakistan extra wind in de zeilen geven, ook al omdat de regering van premier Khan ze maar weinig in de weg legt.

Tegenstrijdig Talibanbeleid

Pakistan schiet met zijn tegenstrijdige Talibanbeleid (de extremisten steunen in Afghanistan, maar bestrijden in eigen land) volgens publicist en Talibankenner Ahmed Rashid in eigen voet. ‘We zullen een sterke opmars van fundamentalisme en extremisme in Pakistan zien’, waarschuwde Rashid in de Britse krant The Guardian.

De grootste zorgen zijn er over de gewelddadige Pakistaanse Taliban (Tehreek-e-Taliban, TTP), een aftakking van de Afghaanse Taliban die opereert vanuit het grensgebied. Deze jihadisten worden sinds 2014 door het Pakistaanse leger bestreden, maar zijn de laatste tijd weer in opmars, versterkt met strijders van Al Qaida en andere terreurgroepen, die erop uit zijn ook van Pakistan een islamitisch emiraat te maken.

De kans is klein dat de Taliban hun steun aan de TTP uit dankbaarheid voor de Pakistaanse hulp intrekken, denkt Basit. ‘De Taliban zullen de TTP altijd achter de hand willen houden als drukmiddel. Ze kunnen er greep mee houden op Pakistan.’ Ook Rashid gelooft niet dat de Taliban zullen stoppen met het ondersteunen van de TTP. ‘Ik verwacht juist dat de oorlog van de TTP tegen Pakistan enorm gaat escaleren.’

Omstreden grens

Zeker lijkt dat een politieke hartewens van Pakistan - het regelen van de uit de koloniale tijd daterende betwiste grens met Afghanistan, de Durand Line - onder een Talibanbewind in Kabul niet wordt ingelost. De grens loopt dwars door het thuisland van de Pathanen, de dominante bevolkingsgroep binnen de Taliban, en Afghanistan claimt een stuk van Pakistan. Toen Pakistan het vorige Talibanregime eind jaren negentig vroeg de grens te erkennen, weigerde leider Mullah Omar botweg.

Kan de omstreden grens weer een splijtzwam worden tussen Islamabad en Kabul? Basit denkt van niet. ‘De Taliban zullen de grens nooit erkennen, maar er ook geen halszaak van maken. En Pakistan zal de nieuwe regering in Kabul niet van zich willen vervreemden. Beide partijen hebben belang bij het handhaven van de status quo.’

Meer over