Pact NAVO en Moskou verdrijft oude vijandbeelden

Oorlog Bosnië bracht rivalen nader tot elkaar Van onze correspondent..

BRUSSEL

Het debat of Moskou in het nieuwe pact met de NAVO nu een vetorecht gekregen heeft, is weinig interessant. Alleen met krachtige taal kon Jeltsin aan de Russen verkopen dat hij met de oude vijand uit de Koude Oorlog gemene zaak maakt.

Generaties van Russen zijn immers opgegroeid met het idee dat de NAVO voor hun land hét grote gevaar was. Daar is voor velen de sprong psychologisch te groot om de westerse alliantie nu plotseling als grote vriend te zien.

In het oude denken zouden de Russen Jeltsins pact eerder als een duivelspact hebben beschouwd. Maar de verzekering dat het Kremlin de oude 'vijand' voortaan kan 'blokkeren' is een prima wapen tegen dat oude Sovjet-denken. Het is de vraag of we nog leven in het tijdperk van de grote njets. De ideologische tegenstellingen hebben tegenwoordig hun scherpte verloren.

De diplomatie heeft voor het vredesbehoud in Europa aan kracht gewonnen. Rusland hoeft de NAVO niet te 'blokkeren'; het heeft voortaan krachtige invloed op deze eertijds vermaledijde alliantie. Via het nieuwe pact kijkt Moskou de NAVO letterlijk op de vingers.

Het pact is eigenlijk een in Europa beproefde methode om de veiligheid te vergroten. De Europese integratie na de Tweede Wereldoorlog, waardoor Duitsland werd ingebonden in een democratische volkerengemeenschap, was indertijd ook primair gericht op behoud van de vrede. Het nieuwe netwerk, waarvan ook Rusland deel uitmaakt, kán een soortgelijke vredesgarantie worden. Het nieuwe toverwoord is Europese veiligheidsarchitectuur. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), de vrucht van het zogenaamde Helsinki-proces, was het eerste bouwwerk van deze architectuur.

Moskou heeft er de afgelopen jaren sterk voor gepleit om deze OVSE (waarin alle Europese staten zitten én Amerika en Canada) tot het grote bolwerk voor de Europese vrede te maken. Het is een te log forum om een effectieve vredesgarant te zijn.

De Europese veiligheid is echter gediend met een nog nauwere samenwerking tussen de voormalige 'vijanden'. De eerste stap, die de NAVO deed voor meer toenadering was het zogenaamde Partnerschap voor Vrede. Het was aanvankelijk een uiterst vaag idee om de militaire samenwerking tussen de NAVO, Oost-Europa en Rusland vorm te geven.

Het is vooral een groot succes geworden, omdat de Oost-Europese landen het partnerschap beschouwden als vestibule van de NAVO. Wie in deze vestibule zit, komt ook in aanmerking voor het NAVO-lidmaatschap. Behalve het te grote en te machtige Rusland. Rusland kon partner worden, maar geen lid van de alliantie.

Daarom heeft Moskou lang geaarzeld of het zou deelnemen aan het Partnerschap voor Vrede. Gemene zaak met erfvijand NAVO maken stuitte zeker bij de Russische legertop op ernstige weerstand. Voormalig minister van Defensie Gratsjov had liever gewild dat de OVSE een soort Europese VN werd met een Veiligheidsraad, die eventueel de NAVO kon gebruiken als 'gewapende arm'. In die situatie dwong Moskou de NAVO tot een 'speciale relatie' tussen Rusland en NAVO. Het resultaat is het huidige pact van de alliantie en Rusland.

Hoe cynisch het ook mag klinken: de burgeroorlog in Bosnië-Herzegowina heeft de NAVO en Rusland dichter bij elkaar gebracht. In de vredesmacht IFOR werkten Amerikaanse en Russische militairen nauw met elkaar samen. Russische officieren kregen hun vaste plek in het militaire heiligdom van de NAVO: SHAPE.

Het nieuwe pact sluit hierop naadloos aan: de militairen uit Rusland en het Westen leren elkaar goed kennen, en gaan samenwerken bij vredesmissies. De angst voor elkaar zal geleidelijkaan verdwijnen. Want ook al hebben de Russen geen veto in de NAVO, het drukke onderlinge contact staat er garant voor dat de NAVO in haar besluitvorming rekening gaat houden met Russische gevoeligheden.

Uiteindelijk komt er een situatie, waarin alleen kwade opzet het netwerk van groeiend vertrouwen tussen Oost en West zou kunnen verstoren. De herrijzenis van een nieuw en agressief Sovjet-rijk bijvoorbeeld, of van een dictator à la Adolf Hitler.

Jos Klaassen

Meer over