Paars niet enige optie voor PvdA

De paarse regeringscoalitie geldt alom als succesvol, en haar premier is hoogst populair. Toch is een prolongering van 'paars' na de verkiezingen niet vanzelfsprekend, meent Omar Ramadan....

DE EUFORIE over paars lijkt geen grenzen te kennen. Economisch gaat het voor de wind, de ministers lijken elkaars beste vrienden, en de oppositie komt niet aan zet. Vooral de PvdA is als grootste regeringspartij in haar nopjes. Ze heeft haar zelfvertrouwen herwonnen, levert de premier en is vastberaden in te zetten op paars-II. Toch zou men ook eens aan andere mogelijkheden moeten denken.

De sociaal-democraten zijn in de peilingen in een nek aan nek race met de VVD verwikkeld. Toch leunt de PvdA achterover. Men vertrouwt op de zogeheten premierbonus. Het is echter de vraag of boegbeeld Wim Kok zich in de verkiezingen genoeg als sociaal-democraat kan profileren. Wat hem zo populair maakt, is nou juist dat hij als wijs staatsman boven het gekonkel van de politieke partijen staat.

Bovendien leert de geschiedenis dat de premierbonus meer uitzondering dan regel is. In de afgelopen 25 jaar is ze slechts tweemaal uitgekeerd: in 1977 en 1986. Alleen daarom is op de vanzelfsprekendheid van paars-II wel wat af te dingen.

Bovendien zijn de prestaties van dit kabinet niet zo uitzonderlijk als zijn adepten doen geloven. Van typisch paarse projecten - die met het CDA niet mogelijk waren - is weinig terecht gekomen. De legalisering van soft-drugs, de erkenning van het homo-huwelijk en een menswaardig euthanasiebeleid zijn onder dit kabinet niet dichterbij gekomen.

Op sociaal-economisch gebied is evenmin uitmuntend gepresteerd. Het huishoudboekje van de BV Nederland toont gunstige cijfers, maar verschillende rapporten melden stille armoede.

De belangrijkste tekortkoming van paars is echter haar obsessie met staal en beton en het gebrek aan aandacht voor culturele aspecten. Is er in dit leven nog meer dan consumeren? Van grenzen aan de groei lijkt men in het kabinet nog nimmer gehoord te hebben. Een begrip als bestuurlijke vernieuwing is een loze kreet gebleven.

Paars is niet vanzelfsprekend een tweede leven beschoren. Het wordt tijd om andere opties te overwegen.

Ten eerste valt te denken aan een coalitie van PvdA, D66 en GroenLinks. Deze partijen passen beter bij elkaar dan menigeen denkt. Verschillende politici - onder wie Jan Pronk - hebben in het verleden al gesproken over een fusie. Nu hebben deze drie partijen gezamenlijk 66 zetels. Om aan een meerderheid te komen van meer dan 75 zetels, kan de SP misschien helpen door het kabinet te gedogen.

De reden voor de PvdA om op een dergelijk kabinet in te zetten, ligt voor de hand. Deze combinatie van partijen benadert inhoudelijk de sociaal-democratische idealen het best. Het gevoerde beleid zal zonder de conservatieve invloeden van het CDA en de VVD de aanhang weer inspireren.

Een kabinet met het CDA is een tweede optie voor de PvdA. Hoewel het CDA in het verleden niet altijd even prettig met zijn coalitiegenoten is omgegaan, mag worden aangenomen dat het nu wel van die arrogantie van de macht is genezen.

In 1994 werd duidelijk dat dit land ook zonder hen geregeerd kan worden. Men zal in een kabinet met de PvdA dan ook niet meer zo snel een verdeel- en heerspolitiek richting VVD gaan spelen, omdat het CDA weet dat zij niet langer vanzelfsprekend deel uitmaakt van elke coalitie.

De belangrijkste reden voor Kok en de zijnen om een coalitie met de christen-democraten serieus te nemen, is de rechtse tijdgeest. Pleidooien voor privatisering, de ontmanteling van de sociale zekerheid en individuele verantwoordelijkheid doen het electoraal niet slecht. Het zijn echter standpunten waarbij de VVD zich als een vis in het water voelt.

Na de komende verkiezingen zal de PvdA waarschijnlijk niet meer de huidige zes zetels voordeel op de liberalen hebben, waardoor deze laatsten wel eens net zo arrogant en veeleisend kunnen worden als het CDA vroeger. De confessionelen hebben een socialer gezicht dan de VVD, en moeten veel minder hebben van de opmars van het neo-liberalisme.

Nu komen CDA en PvdA samen vijf zetels te kort voor een meerderheid. Als dat na de verkiezingen zo blijft, kan D66 of klein rechts misschien te hulp schieten door respectievelijk mee te regeren of te gedogen.

Een derde en laatste mogelijkheid voor de PvdA naast paars is de oppositie. Het lijkt binnen de partij onbespreekbaar, maar deelname aan de regering moet niet als vanzelfsprekend beschouwd worden. Bovendien zou een oppositierol wel eens een positief effect op de partij kunnen hebben. De PvdA is in ideologische zin namelijk de kluts kwijt. Ze zwalkt maar heen en weer, en voert een ad hoc beleid. Een duidelijke, op de sociaal-democratie stoelende, visie ontbreekt. En dat is jammer.

Een verblijf in de oppositiebanken kan bevorderlijk zijn voor het ontwikkelen van een eigen visie, en kan het zelfvertrouwen helpen vergroten. De liberalen hebben de tijdgeest mee, en de socialisten moeten een antwoord formuleren op de vragen die op hen worden afgevuurd.

Door de last van regeringsverantwoordelijkheid is dat nu niet mogelijk, en drijft de PvdA mee op de rechtse stroom. Kijkend naar het succes van partijen als GroenLinks en de SP, is oppositie ook vanuit electoraal oogpunt waarschijnlijk succesvol.

Indien de sociaal-democraten een oppositierol verkiezen, zal ons land naar alle waarschijnlijkheid door een VVD-CDA regering bestuurd worden. D66 staat vierkant achter de paarse formule, maar in de woelige tijden van een kabinetsformatie kunnen ze best overstag gaan.

Hoe dan ook: een kabinet-Bolkestein is dan nabij. Een andere liberaal naar voren schuiven om een kabinet te formeren zou gezichtsverlies voor de populaire lijsttrekker betekenen. Bolkestein is kennelijk slechts goed voor het vermaak in de politiek, maar deugt niet voor het echte werk, zo zal de kiezer moeten concluderen.

Kok zal de VVD nog als premier kunnen dulden, maar bij Jaap de Hoop Scheffer zal dat toch echt te veel van de liberalen vergen. Zoals nu al duidelijk is, kan een kabinet-Bolkestein niet anders dan een aanfluiting worden.

Omar Ramadan is politiek secretaris van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS).

Meer over