Paars kan niet nog eens 'sorry' zeggen

Kamerleden vrezen bloedvergieten door de Bijlmer-enquête. Het scherpst in de schijnwerper staat vice-premier Jorritsma, gevolgd door collega Borst. Als zij opstappen, komt ook premier Kok in beeld....

Als het PvdA-Kamerlid Van Gijzel plaatsneemt in de senaat, zit een deur verder in de Tweede Kamer iedereen aan het tv-toestel gekluisterd. Er is huiver over wat hij zal onthullen, over wat politieke kopstukken de rest van de week nog te berde zullen brengen, over zichzelf, over elkaar, over hun ambtenaren.

Velen waarschuwen voor de hype die in de lucht hangt en die het hele kabinet onbeheersbaar in gevaar kan brengen. Algemeen is de roep dat de enquêtecommissie in haar rapport een volwassen afweging maakt van wat er werkelijk mis ging.

Maar intussen geeft iedereen zich over aan speculaties. De 'sorry-democratie' passeert de revue. Het eerste paarse kabinet verwierf die naam, nadat falende bewindslieden zich hadden verontschuldigd voor gemaakte fouten en vervolgens overgingen tot de orde van de dag.

Paars II mag zich daaraan, is de opvatting, niet bezondigen. Al snel is er de suggestie, ondanks de waarschuwingen voor een escalatie, dat de Bijlmer-enquête niet kan aflopen zonder bloedvergieten.

De schijnwerper staat het felst gericht op vice-premier Jorritsma, de vorige VVD-minister van Verkeer en Waterstaat.

Al eerder kwam ze in de problemen bij de discussie over de uitbreiding Schiphol. De Kamer nam het haar kwalijk niet alle informatie te hebben doorgegeven. Nu heeft ze vooraf verklaard te zullen opstappen als wordt geconcludeerd dat zij fouten maakte.

Haar partij zal haar in dat geval niet tegenhouden. In VVD-kring heerst de opvatting dat een minister politieke consequenties moet trekken als dergelijke fouten zijn geconstateerd. Op het Binnenhof zoemt de vraag of een eventuele val van Jorritsma andere slachtoffers zal maken.

Het is toeval dat de tweede minister waarop het oog zich dan richt, ook vice-premier en vrouw is: D66-minister Borst. In het vorige en huidige kabinet heerst zij op het departement van Volksgezondheid. Heeft ze te lang geaarzeld met het onderzoeken van gezondheidsklachten? Heeft ze de vragen en verzoeken van de Tweede Kamer te gemakkelijk afgedaan?

Eerder en haast nog laconieker dan Jorritsma liet Borst weten op te stappen als haar politieke doodzonden worden verweten. Borst is er de vrouw naar zo'n besluit weloverwogen en zelfstandig te nemen, zeggen partijgenoten. Niemand in D66 die haar dan kan tegenhouden.

Het 'boegbeelden-scenario', zo noemt het Binnenhof inmiddels de optie die voorspelt dat beide vice-premiers het veld moeten ruimen. 'Moet kunnen', zeggen paarse politici in de wandelgangen dapper. 'Er moet kunnen worden geofferd, zonder dat het hele kabinet wordt opgeblazen. Paars II moet aantonen dat het bewindslieden niet tot iedere prijs laat zitten.'

Maar toch, niemand ontkent dat er iets gaat wringen als twee partijen hun belangrijkste bewindslieden kwijt raken. Niet de huidige minister van Verkeer en Waterstaat Netelenbos, maar PvdA-premier Kok komt dan in beeld en met hem het einde van het tweede paarse kabinet.

Echt serieus wordt daarover niet gesproken, omdat Koks betrokkenheid te gering lijkt. Bovendien is Paars II nog niet toe aan ontbinding, hoezeer de problemen zich ook lijken op te stapelen. Het referendum, de varkenswet, de komende bezuinigingen zijn een illustratie. 'We zijn zakelijker dan in het eerste paarse kabinet', zeggen bewindslieden. Het nieuwe is er af. Er zijn ook onderlinge problemen, maar wat ontbreekt is de 'sfeer van ranzigheid' die kabinetten nekt.

Meer over