Paars II was hoe dan ook gedoemd te lukken

Opluchting maakte zich maandag meester van de onderhandelaars voor een nieuw kabinet. De strijd was hard, maar Paars II móest slagen....

Van onze verslaggeefster

Lidy Nicolasen

DEN HAAG

Eerst overkwam het informateur Kok, de beoogd premier van het nieuwe kabinet. Collega Zalm nam de verkoudheid over, en maandag maakte onderhandelaar Bolkestein snotterend bekend dat Paars II aanstaande is. De vermoeidheid is na twee maanden kamertjespolitiek toegeslagen in de gelederen van de informateurs en onderhandelaars.

Maandag won de opluchting het van de vermoeidheid op de gezichten van de onderhandelaars Wallage (PvdA), Bolkestein (VVD) en De Graaf (D66). Ze waren eruit. En belangrijker: ieder had zijn deel gekregen. Geen woord over wat zich al die tijd had afgespeeld achter de deuren van de riante kamer in het senaatsgebouw.

De rekening wordt dezer dagen opgemaakt. Wie is de winnaar, wie de verliezer? De fracties van de paarse partijen laten dat aan anderen over. Principiële bezwaren hebben zij niet, bleek gisteren. Gemord wordt er wel degelijk. Over de bezuiniging op Defensie (VVD), het krappe budget voor de zorg (D66), en ontwikkelingssamenwerking (PvdA).

Los van dit commentaar kan de formatie van Paars II worden gekenschetst als de strijd om de Zalm-norm, de strenge begrotingsdiscipline die Zalm als minister van Financiën instelde. De PvdA opende de aanval. Want in een land met een bloeiende en groeiende economie mogen armoede, gebrekkige zorg en onvoldoende onderwijs niet voortbestaan. 'Het gaat ons niet om de spelregels, maar om de knikkers', zei Wallage vrijwel direct. Hij zou die uitspraak nog vele malen herhalen. Het financieringstekort kon best iets minder snel omlaag. De meevallers moesten in Paars II socialer worden besteed.

Wallage werd de eisende partij. In toenemend Lubberiaans taalgebruik probeerde hij de miljarden in de wacht te slepen. Maar Bolkestein hield zijn poot stijf. In steeds kortere statements. Hij was tot veel bereid, maar aan de Zalm-norm geen polonaise.

In cirkels werd om de hete brij gedraaid. Vriendelijk, beschaafd, maar hard. Paars II was hoe dan ook gedoemd te lukken. Er was, anders dan vier jaar geleden, geen alternatief. En waren ze niet allen, informateurs en onderhandelaars, schatplichtig aan Paars I? Als premier, minister of fractieleider?

De eerste hobbel werd genomen door de werkgroep belastingherziening. Op een slome maandagmiddag staakten ineens de gesprekken. De gemoederen werden gesust, de rijen gesloten en het akkoord was daar. Even leek het of er vaart kon worden gemaakt. Maar de dans om de miljarden werd nooit een snelle quickstep.

Als in de dagen van Paars I wierp D66 zich op als intermediair. De onzichtbare, maar dienstbare hand. 'Het is een groot blok klei waaraan we noest boetseren', zei D66-onderhandelaar De Graaf. Binnenskamers probeerde hij listig PvdA en VVD naar elkaar te laten buigen.

Bolkestein accepteerde de negen miljard voor onder andere de zorg, het onderwijs en zelfs de laagstbetaalden. PvdA en ook D66 konden tevreden zijn: het sociale gezicht was gered.

Wallage werd gedwongen forser te bezuinigen dan in het eigen programma. Maar ontwikkelingssamenwerking werd meer ontzien dan Defensie. Tal van andere bezuinigingen - de lijst telt minstens 25 kleine en grote posten - doen tot Wallages opluchting vooral de bureaucratie pijn.

Maar nog was de strijd niet beslecht. Bolkestein klaagde over de almaar pratende Wallage en de afwachtende Kok. D66 uitte in het geniep ongenoegen over zoveel traagheid. 'De geloofwaardigheid is in het geding als we er deze week niet uitkomen', heette het vorige week bij de democraten.

Wallage trok er zich niets van aan. We maken een regeerakkoord voor vier jaar, zei hij laconiek. Vermoeienis en verkoudheid sloegen toe, toen de Zalm-norm nog restte. Liever gezegd: de strijd om de meevallers. Aardgasbaten bleek het toverwoord. Soms leveren ze een extraatje op. Dat mag straks ten dele worden gebruikt voor nieuw beleid. Met die afspraak kon Wallage zijn knip sluiten. En Bolkestein haalde opgelucht adem.

Meer over