Paars-II is niet vanzelfsprekend

Wellicht komt Paars-II binnen enkele weken tot stand, maar dat wil nog niet zeggen dat het kabinet zijn termijn vol zal maken....

IEDEREEN lijkt ervan uit te gaan dat Paars-II binnen luttele weken een feit kan zijn. Het is echter de vraag of een voortzetting van de huidige coalitie wel zo vanzelfsprekend is. De politieke verschuivingen die op 6 mei hebben plaatsgevonden, doen twijfels rijzen over de stabiliteit van een dergelijk kabinet.

Progressief Nederland verkeert terecht in een eufore stemming. De verkiezingen van 6 mei leverden fikse winst op voor PvdA, GroenLinks en SP. En dat kan een tweede paarse kabinet wel eens parten gaan spelen nu de VVD, met oog op deze 'linkse dreiging', regeringssamenwerking met de sociaal-democraten tot in detail vast wil te leggen.

Deze defensieve opstelling van de liberalen legt een zware hypotheek op Paars-II. Het probleem voor de PvdA is namelijk even groot. Kok heeft er minstens zo veel belang bij zwaar in te zetten bij de onderhandelingen. Niet uit arrogantie of zelfgenoegzaamheid, zoals in 1977, maar uit noodzaak. Waar de VVD ter rechterzijde geen concurrentie meer heeft te duchten, weet de PvdA ter linkerzijde een sterk blok naast zich.

Voorstellen van de oppositie om uitkeringen te verhogen of meer geld uit te geven aan allerlei voorzieningen kunnen de PvdA straks flink in verlegenheid brengen als een regeerakkoord met de VVD verhindert aan deze wensen tegemoet te komen.

Een slimme Rosenmöller kan Kok straks gemakkelijk voor het blok zetten door eenvoudig een passage uit het PvdA-verkiezingsprogramma te lichten en die tekst vervolgens als motie in te dienen. Houdt het kabinet zijn poot stijf, dan kan er een gevaarlijke situatie ontstaan als Jacques Wallage de fractie niet in toom weet te houden.

Dissident stemgedrag was bij de affaire-Gümüs nog wel te overkomen, maar kan ernstige gevolgen krijgen wanneer het gaat om de privatisering van de Ziektewet of het verhogen van het budget voor ontwikkelingssamenwerking.

Er zijn daarnaast nog enkele achterliggende factoren die een minder zekere toekomst voor Paars-II voorspellen. Ten eerste is daar het simpele feit dat sinds de grondwetsherziening van 1848 nog nooit een kabinet van dezelfde samenstelling twee termijnen achter elkaar heeft volgemaakt.

De laatste keer dat dit werd geprobeerd was ten tijde van het tweede kabinet-Lubbers, dat evenals Lubbers I werd gevormd door CDA en VVD. In 1989 kwam dit kabinet ten val over het reiskostenforfait.

Ten tweede is er zoiets als een minimal winning kabinet. Dit begrip houdt in dat een kabinet aan stabiliteit verliest als het uit meer partijen bestaat dan strikt noodzakelijk is voor een meerderheid in het parlement.

In tegenstelling tot vier jaar geleden kunnen VVD en PvdA het nu met zijn tweetjes rooien. Deelname van D66 voegt in dit opzicht niets toe. De geschiedenis leert dat dit soort kabinetten minder kans maakt de rit uit te zitten. Een voorbeeld is het kabinet Van Agt-II, dat in 1982 ten val kwam. Na negen maanden nam D66 afscheid van de coalitiepartners CDA en PvdA, die samen ook goed waren voor een meerderheid.

Ten derde voldoet Paars-II ook niet aan de minimal distance regel. De statistieken erop na kijkend moeten we tot de conclusie komen dat een regering van partijen die het minst ver van elkaar af staat de meeste kans van slagen heeft op het uitzitten van de rit.

PvdA en VVD wijken echter nogal van elkaar af in standpunten op sociaal-economisch terrein. En juist dit zal het belangrijkste punt voor de komende vier jaar worden. Nu voldeed Paars-I uiteraard ook niet aan de minimal distance regel, maar hier was nog de hoop op het regelen van allerlei immateriële zaken die met het CDA onmogelijk waren.

Tenslotte zal de komende vier jaar een aantal belangrijke onderwerpen de revue passeren die dwars door de partijen heenlopen. Bijvoorbeeld de Europese eenwording, waar van links tot rechts verschillend over wordt gedacht. SP en VVD staan om verschillende redenen sceptisch tegenover de EMU. Dergelijke onderwerpen zijn wegbereiders voor kabinetscrises.

Ook als Paars II uit de startblokken komt, zal het nog een hele toer worden om de finish te halen.

Omar Ramadan is voorzitter van de Jonge Socialisten in de PvdA.

Meer over