Nieuws‘radicale onderstroom’

Oververhit coronadebat raakt ook het OMT: wetenschappers worden ernstig bedreigd

De oververhitting van het coronadebat treft niet alleen de veiligheid van politici. Ook de leden van het Outbreak Management Team (OMT) gaan inmiddels gebukt onder bedreigingen en intimidaties. Sommigen zijn zelfs thuis ‘opgezocht’.

De politie beëindigt een demonstratie tegen de coronamaatregelen op Het Plein in Den Haag.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De politie beëindigt een demonstratie tegen de coronamaatregelen op Het Plein in Den Haag.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Diverse leden van het team hebben dat bevestigd in gesprekken met Nu.nl. Intensivist Diederik Gommers, die zegt zelf geen slachtoffer te zijn, spreekt van ‘ernstige bedreigingen’. In enkele gevallen zou inmiddels ook sprake zijn van beveiliging. Justitie doet daarover geen mededelingen. Premier Rutte sprak vrijdag zijn zorgen uit: ‘We zijn hier allemaal enorm van geschrokken. Deze mensen doen goed en belangrijk werk, naar eer en geweten. Je mag het oneens zijn met de adviezen of het beleid, maar intimidatie en bedreigingen zullen we nooit accepteren. We gaan er alles aan doen om die idioten te pakken te krijgen.’

Het lot van de OMT-leden past naadloos in de trend van dit najaar. De toch al oplopende polarisatie in de samenleving heeft door de coronacrisis vooral op de sociale media een flinke nieuwe impuls gekregen. Tweede Kamervoorzitter Arib waarschuwde al dat Kamerleden zich geïntimideerd voelen op straat en de NOS haalde het eigen logo van de satellietbusjes omdat de verslaggevers anders niet veilig zijn. Ook de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) vroeg aandacht voor de groeiende ‘radicale onderstroom’ waarin individuen de brandstof vinden voor ‘extremistische gedragingen’, zoals het belagen van politici en journalisten.

Die onderstroom werd in de vorige winter al zichtbaar, toen de felle boerenprotesten tegen het stikstofbeleid gepaard gingen met bedreigingen en intimidatie van politici. Diverse Kamerleden moesten beveiligd worden bij hun gesprekken met de actievoerders. Onlangs kreeg D66-fractieleider Rob Jetten thuis bezoek van een groepje boeren – een gebaar dat zij naar eigen zeggen vriendelijk bedoelden, maar dat Jetten toch anders opvatte.

Andere werkelijkheidsbeleving

De coronacrisis heeft een dimensie toegevoegd aan die sfeer in het land, analyseert de NCTV. ‘Een deel van de verschillende groepen en individuen vindt elkaar in het afwijzen van de overheid of het overheidsbeleid. Dit gebeurt niet zozeer vanuit ideologische motieven, maar vanwege gevoelens van onrechtvaardigheid, groot onbehagen of een andere werkelijkheidsbeleving. Mensen die de overheid, wetenschap en traditionele media al langer wantrouwen, kunnen hun denkbeelden bevestigd zien in complottheorieën en desinformatie. Sociale media spelen daarbij een faciliterende en mobiliserende rol en fungeren als een soort blaasbalg.’

De meeste mensen die kritiek hebben, zijn niet uit op geweld, benadrukt de NCTV. Maar de oververhitting van het debat is wel de voedingsbodem voor de huidige tendens.

De bedreiging van wetenschappers is geen exclusief Nederlands probleem. De Duitse viroloog Christian Drosten, die een belangrijke rol speelt in de Duitse corona-aanpak, liet eerder dit jaar in het Britse dagblad The Guardian weten dat ook hij wordt bedreigd. ‘Voor veel Duitsers ben ik de kwade genius achter het platleggen van de economie.’ De Amerikaanse immunoloog Anthony Fauci stelde eerder vast dat niet alleen hijzelf maar ook zijn familie met de dood wordt bedreigd.

Minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid wilde vrijdag niet inhoudelijk ingaan op de bedreigingen, maar in het algemeen noemde hij die ‘buitengewoon slecht’. Hij nam het op voor de OMT-leden: ‘Ze leggen in tv-programma’s op een goed, begrijpelijk niveau uit wat er speelt. Het is schandalig dat dit gebeurt. We zetten in op veiligheid, laat dat heel duidelijk zijn.’

Geweldsincidenten door coronamaatregelen nemen toe. Waarom hebben we zo’n kort lontje?
Het optimisme en saamhorigheidsgevoel van de eerste coronagolf is weggeëbd tijdens de tweede golf. Spanningen lopen op, het aantal geweldsincidenten neemt toe. Hoe is die toegenomen agressie te duiden?

Waar eindigt kritisch denken en begint de complottheorie?
De Volkskrant praatte voor een special over complotdenken met experts én met complotdenkers, en onderzocht hoe zulke ideeën zich verspreiden, wat de grond eronder is en hoe ermee om te gaan.

De vier horden die Nederland moet nemen, voor we kunnen vaccineren
Over precies een maand moeten de eerste Nederlanders ingeënt worden tegen het coronavirus. Of dat gaat lukken, is allerminst zeker. De weg naar de start van de vaccinatiecampagne zit vol hobbels en valkuilen. Dit zijn ze.

Meer over