Overijssel is geen erg spannende provincie

De twaalf provincies hebben ieder hun eigen profiel. Waar ligt de kracht en waar de zwakte? In de aanloop naar de statenverkiezingen van 3 maart een serie korte portretten van de provincies....

DE VERLEIDING is groot om het karakter van een provincie te ontlenen aan het gebouw waarin haar bestuur huist. Als dat opgaat voor Overijssel, dan pakt het niet erg flatteus uit. Het begin jaren zeventig opgetrokken provinciehuis in Zwolle heeft de uitstraling van een Oost-Europees ministerie voor Planeconomie. Twee kantoorblokken van glas en beton zonder een greintje opsmuk, bombast of ander vertoon van staatsmacht. Nuchter, zakelijk en saai.

Ongetwijfeld ongewild gaat de vergelijking met de provincie als geheel wel een beetje op. Want al zullen ze in het provinciehuis hartstochtelijk het tegendeel beweren - alsof saaiheid niet ook een deugd kan zijn -, Overijssel is voor de buitenstaander geen erg spannende provincie. Er gebeurt daar niet zoveel .

Er is een revolutionaire 'balgstuw' die maar niet wil deugen, er is natuurlijk 'Twentestad', de fusie tussen Hengelo en Enschede, en onlangs kwam Overijssel in het nieuws omdat honderden rijkaards er een landgoed willen stichten. Maar dan heb je de recente hoogtepunten wel gehad.

Overijssel is een keurige (lage) middenmoter wat economische groei en werkloosheid betreft. Politiek wordt de provincie nog steeds gedomineerd door het CDA. En in de persoon van J. Hendriks heeft zij een commissaris wiens deskundigheid wordt geprezen, maar die buiten Zwolle en een enkel Haags bureau erg onbekend is. Geen smaakmaker onder de Nederlandse provincies.

Sommige provinciebewoners zijn zich pijnlijk bewust van hun weinig aansprekende imago. 'Voor het Westen is dit allemaal Achterhoek', gromt Willy Oosterhuis, die op TV Oost een populair programma presenteert in Sallands dialect. Terwijl de Achterhoek toch echt in Gelderland ligt.

Maar het is de vraag of de inwoners van Overijssel zelf wel zo'n duidelijk beeld van zichzelf hebben. Een inwoner van Brabant noemt zich uit volle borst Brabander - Friezen en Limburgers dragen hun provinciale wortels met trots.

Maar zegt ooit iemand van zichzelf dat hij een 'echte Overijsselaar' is? 'Ik denk het niet, nee', peinst Oosterhuis hardop. 'Je kan zeggen dat je een Tukker bent, of uit Salland komt, maar niet dat je Overijsselaar bent. Ik denk dat we onszelf meer als oosterling zien.'

Natuurlijk bestrijdt het provinciebestuur met kracht dat Overijssel een vage vlek is op de landkaart. Gedeputeerde N. Gerzee ('Ik ben een Overijsselaar') wijst op het natuurschoon waarmee Overijssel zich afficheert als De Tuin van Nederland. Bovendien ziet Overijssel zich als een onmisbare schakel op de 'corridor' Amsterdam-Berlijn, een gedachte die de laatste jaren actief wordt uitgedragen.

Pijnlijk, maar mischien ook wel weer een beetje tekenend voor Overijssel, was het daarom dat in de onlangs inderhaast weer ingetrokken houtskoolschets van minister Pronk van VROM de as Amsterdam-Overijssel-Berlijn niet voorkwam. Dit verlokte Gerzee tot de smalende opmerking dat men in Den Haag zeker nog niet doorhad dat de Muur gevallen was. In Overijssel wisten ze dat allang.

Maar die vaagheid kan het bestuur ook zichzelf verwijten, meent Han Pape, hoofdredacteur van het Twents opinieweekblad De Roskam. De realiteit is dat Overijssel geen eenheid is, maar in grofweg twee stukken uiteenvalt met in het westen Salland en het IJsselgebied, en in het oosten het sterk verstedelijkte en op zichzelf gerichte Twente.

Tussen Zwolle en Twente verloopt de communicatie van oudsher stroef, plastisch geïllustreerd door de verbindingsweg tussen deze twee, de provinciale weg N 35, laatdunkend 'het karrenpad' genoemd. Als rechtgeaarde Tukker rakelt Pape de rivaliteit weer op.

'Het bestuur zit in Zwolle, maar Twente is de motor. Hier wonen 600 duizend mensen. Het is na de Randstad het meest verstedelijkte gebied van Nederland. We hebben een universiteit, een voetbalclub die meedraait in de subtop. Eigenlijk zou het provinciehuis ook hier moeten staan.'

De provincie is te verbrokkeld bezig, aldus Pape. 'Ze moeten meer inzetten op Twente. Gelukkig doen ze dat de laatste tijd met Twentestad. Een 'bandstad' met Almelo erbij zou nog mooier zijn. Dan heb je de vierde stad van Nederland. Zet er een aansprekende burgemeester op, Sorgdrager bijvoorbeeld, en je telt mee.'

Oosterhuis aarzelt. 'Meetellen? Waarin meetellen?' De man uit Salland is trots op het platteland, ook al wordt er soms de draak gestoken met zijn dialect. 'Fuck af, waarom mag ik niet trots zijn op mijn wortels? Het idee dat alles in het Westen gebeurt, hebben we gehad. We kijken op niemand neer, maar we kijken ook tegen niemand meer op. Ik hoorde laatst op de radio het rijtje Londen, Berlijn, Milaan, Twentestad. Zeg nou zelf: Dat klinkt toch niet?'

Mac van Dinther

Kerngegevens Overijssel: Aantal inwoners (per 1997): 1.050.000 Oppervlakte: 334.000 hectare. Samenstelling provinciale staten (63 zetels): CDA 21 zetels VVD 15 zetels PvdA 11 zetels D66 5 zetels RPF 3 zetels GPV 2 zetels SGP 2 zetels GroenLinks 2 zetels Fractie Bos 1 zetel OU55+ 1 zetel Gemiddeld bruto-jaarinkomen per inwoner: 30.200 gulden (1997)

Meer over