‘Overheid zal beter op haar tellen passen’

PvdA’er wil immuniteit overheid opheffen bij rampen...

AMSTERDAM Advocaat Gabriël Meijers, voorheen de advocaat van een directeur van de ontplofte vuurwerkfabriek S.E. Fireworks in Enschede (2000, 23 doden), kan er nu nog kwaad om worden. ‘Het zit me hoog, want ik vond het heel onrechtvaardig. Alle aandacht werd gecentreerd op de twee directeuren. Maar als de gemeente Enschede en een bureau van Defensie goed werk hadden geleverd, dan was de ramp niet gebeurd.’

Op grond van uitspraken van de Hoge Raad weigerde het Openbaar Ministerie destijds deze overheidsorganen te vervolgen. Dat zal in de toekomst niet meer gebeuren: een meerderheid in de Tweede Kamer steunt een initiatiefwetsvoorstel van PvdA’er Aleid Wolfsen om de immuniteit van de overheid op te heffen. Politieke bestuurders en leidinggevende ambtenaren kunnen dan ook worden vervolgd.

‘Als deze wet er toen was geweest, staat voor mij vast dat de gemeente Enschede verdachte was geworden’, zegt Meijers. ‘Want er bleken explosieven midden in de stad te zijn opgeslagen, er waren vergunningsvoorschriften overtreden en het zat met de brandweer niet goed. De gemeente had vervolgd moeten worden voor dood door schuld. De rechtbank en het hof vonden dat ook, daarom kreeg mijn cliënt een lagere straf.’

Als zijn voorstel wet wordt, verwacht Wolfsen niet dat het veroordelingen zal regenen. Er moet aardig wat mis zijn bij de overheid voordat het zover is, taxeert hij. Maar hij sluit niet uit dat wethouders of hoge ambtenaren celstraf krijgen opgelegd. Hij noemt het voorbeeld van een zaak die voor het Europese hof voor de rechten van de mens speelde. Twee Turkse burgemeesters waren gewaarschuwd voor ontploffingen van afvalgassen in een vuilnisbelt, maar gedoogden niettemin een krottenwijk daarnaast. Een explosie veroorzaakte een aardverschuiving die 39 mensen het leven kostte. Wolfsen: ‘Je kunt ook denken aan gemeentes die vuile grond storten op een verkeerde plek. Dan kun je de leidinggevenden aanpakken.’

Omdat vervolging voortaan alle ambtenaren en overheidsorganen boven het hoofd hangt (en niet meer alleen de uitvoerende ambtenaren) verwacht de PvdA’er dat er een sterke preventieve werking van zijn voorstel uitgaat. ‘Iedereen bij de overheid zal beter op zijn tellen passen.’

Letselschadeadvocaat Martin de Witte, die nog steeds namens de slachtoffers van de Schipholbrand (2005, 11 doden) met de overheid onderhandelt over financiële genoegdoening, denkt dat ook. ‘Als een gevaarlijke situatie dreigt, moet er voortaan opgetreden worden’, zegt hij. De toekomstige vervolgbaarheid van de overheid biedt volgens De Witte ook perspectief voor het verkrijgen van schadevergoeding. ‘Stel dat een overheidsorgaan door de strafrechter wordt veroordeeld, dan wordt het makkelijker om in de schadevergoedingszaak daarna de fouten van die instantie te kunnen bewijzen.’

Zijn collega John Beer, raadsman van slachtoffers van de vuurwerkramp en de cafébrand in Volendam (2001, 14 doden), voorspelt dat het wetsvoorstel de waarheidsvinding goed zal doen. ‘Wij, de slachtoffers en enkele advocaten, hebben allerlei ambtenaren als getuige gehoord. Maar als de rijksrecherche of de politie onderzoek doet, dan is dat van een heel ander niveau. Dan was er veel meer informatie op tafel gekomen.’

Meer over