Column

Overheid waarborgt veiligheid onvoldoende

De 14de juli van 2016 leek de geschiedenis in te gaan als de dag van de hoog oplaaiende maar tegelijk ook kostelijke consternatie over de chaos in de Touretappe naar de Mont Ventoux. Totdat aan het eind van de avond de hel uitbrak in Nice: een zware truck reed moedwillig in op de menigte die naar het vuurwerk stond te kijken bij de viering van Quatorze Juillet. Daarmee is 14 juli 2016 alsnog de dag van diepe verslagenheid geworden over de derde grote aanslag die Frankrijk binnen een tijdsbestek van anderhalf jaar te verduren heeft gekregen.

null Beeld afp
Beeld afp

Op het moment dat ik dit schrijf, is het nieuws nog vers en vallen de gevolgen van deze nieuwe schok voor Frankrijk en Europa slechts ten dele te overzien. Maar er zijn al wel een paar kanttekeningen te maken.

1. In hun reacties zingen veel terrorisme-experts een welbekend refrein: een vrije, open samenleving als de onze is nu eenmaal niet in staat elke terreur uit te bannen. Vastberaden, goed geëquipeerde terroristen laten zich moeilijk vangen, en dat is helemaal het geval als het om een lone wolf gaat.

Op zichzelf is dat een terechte waarschuwing. Maar die mag niet fungeren als excuus om de bestrijding van het terrorisme met minder kracht en volharding ter hand te nemen. Het maximaal waarborgen van de veiligheid van de burgers is een kerntaak van de overheid, die daarop ten volle mag worden aangesproken.

Alle ferme verklaringen ten spijt, is die kerntaak niet altijd naar behoren uitgevoerd. Dat begint al met de vergaande nonchalance die de hele Europese Unie jarenlang aan de dag heeft gelegd als het gaat om de bewaking van de buitengrens. En toen vorig jaar de massale vluchtelingenstroom vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika op gang kwam, werd het door sommige beleidsmakers als ongepast aangemerkt om zelfs maar te opperen dat volgelingen van Islamitische Staat en andere lieden met kwalijke plannen zich weleens onder de asielzoekers zouden kunnen mengen.

Inmiddels is onze eigen Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) tot de slotsom gekomen dat 'vele tientallen' terroristen onderweg zijn naar West-Europa of zich hier al schuilhouden. Sommi-gen pendelen heen en weer tussen Europa en het IS-kalifaat. Er is ook sprake van een groeiende verwevenheid tussen jihadistische en criminele netwerken.

Voortschrijdend inzicht is altijd een goede zaak, maar er valt moeilijk aan de indruk te ontkomen dat het voortschrijden zich in dit geval rijkelijk laat heeft voltrokken. Door een mengeling van naïviteit en angst om bepaalde bedreigingen bij hun naam te noemen. Zoals men in België veel te lang de ogen heeft gesloten voor de versplintering van de veiligheidsdiensten en voor het feit dat de Brusselse wijk Molenbeek een voor de politie ongrijpbare verzamelplaats van IS-sympathisanten was geworden.

2. De psychologische impact van de aanslagen op Europese bodem is extra groot doordat het huidige Europa hulpeloosheid en verlamming uitstraalt. De Europese Unie is amper bekomen van de schrik over de zege van het Leave-kamp in Groot-Brittannië. Welke les moet daaruit worden getrokken? Hoe kan de EU tegelijk slagvaardiger en minder eenvormig worden? Niemand lijkt de politieke kracht te bezitten om een heldere lijn uit te stippelen en daarvoor brede steun te verwerven.

Uiteraard loopt er geen directe lijn van het Britse referendum naar de terreurdaad in Nice. Aspirant-terroristen zullen ook niet subiet tot inkeer komen als Europa beter in zijn vel komt te zitten. Maar dat laatste zou wel helpen om ons mentaal beter te wapenen tegen de gruwel van het terrorisme. De woorden van afschuw waarmee alom is gereageerd op de aanslag in Nice, hebben nu een te sterke ondertoon van vertwijfeling.

3. Er kan lang worden gediscussieerd over de vraag of de huidige generatie van aanslagplegers vooral bestaat uit overtuigde islamisten dan wel uit geradicaliseerde probleemjongeren voor wie de religie eigenlijk bijzaak is. Maar één ding staat vast: het kalifaat fungeert als inspiratiebron en niet zelden ook als regiekamer van het terrorisme.

Extremistische en antiwesterse vormen en gedachten zullen niet verdwijnen als IS ophoudt te bestaan. Maar de ontmanteling van het kalifaat is en blijft harde noodzaak voor de veiligheid van het Westen. En als daarbij vuile handen moeten worden gemaakt, het zij zo.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren?

Meer over