nieuws

Overheid Malta is medeverantwoordelijk voor moord op journalist, blijkt uit onafhankelijk onderzoek

De Maltese overheid is medeverantwoordelijk voor de moord op onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia door een ‘cultuur van straffeloosheid’. Dat concludeert een onafhankelijke onderzoekscommissie in een rapport over de aanslag die de kleinste EU-lidstaat al bijna vier jaar in zijn greep houdt.

Een foto met bloemen en een brandende kaars bij een wake voor de vermoorde journalist Daphne Caruana Galizia, voor het gerechtsgebouw in Valetta, de hoofdstad van Malta. Beeld AP
Een foto met bloemen en een brandende kaars bij een wake voor de vermoorde journalist Daphne Caruana Galizia, voor het gerechtsgebouw in Valetta, de hoofdstad van Malta.Beeld AP

Caruana Galizia kwam op 16 oktober 2017 om het leven bij een aanslag met een autobom. Ze schreef over corruptie tot in de hoogste regeringskringen. ‘De staat moet verantwoordelijkheid nemen voor de moord’, schrijven de drie Maltese (ex-)rechters die de afgelopen twee jaar uitgebreide gesprekken voerden met politici, agenten, collega-journalisten van Caruana Galizia en familieleden. In hun 437-pagina’s tellende rapport , dat donderdag werd gepubliceerd, staat onder meer dat de Maltese overheid de ernstige bedreigingen aan het adres van de beroemdste journalist van het eiland niet serieus heeft genomen en bovendien geen poging deed haar te beschermen, zelfs niet toen haar honden bij haar thuis werden vergiftigd en haar huis in brand werd gestoken.

Caruana Galizia schreef als een van de weinige journalisten op het eiland over de veelal corrupte afspraken die overheidsfunctionarissen maakten met bedrijven en over de schimmige paspoorthandel op Malta; stuk voor stuk onthullingen waardoor ze in politieke kringen de meest gehate journalist van Malta was. Toen in 2017 een aanslag met een door huurmoordenaars geplaatste autobom een einde aan haar leven maakte, stond ze op het punt een reeks artikelen te publiceren over de politieke corruptie op het eiland. Volgens de drie rechters is het duidelijk dat die moord gelieerd was aan haar onderzoekswerk.

Politieke corruptie

De onderzoekscommissie bevestigt bovendien het inktzwarte beeld dat Caruana Galizia in haar artikelen schetste van de Maltese rechtsstaat. Vooral de toenmalige premier Joseph Muscat en zijn socialistische regering krijgen ervan langs. Bij zijn aantreden in 2013 wilde de regering-Muscat een ‘ondernemersvriendelijk klimaat’ scheppen, aldus het rapport, wat uiteindelijk leidde tot grootschalige politieke corruptie samen met een wijdverspreid gevoel van straffeloosheid onder iedereen die bij die corruptie betrokken was.

‘De tentakels van die straffeloosheid hebben zich vervolgens naar de politie en andere overheidsinstanties verspreid waardoor de rechtsstaat in elkaar is gestort’, aldus het rapport. De onderzoekers roepen daarom op de nauwe banden tussen politici en grote bedrijven zo snel mogelijk te beteugelen en te reguleren.

Rol Pieter Omtzigt

De komst van dit onderzoek was niet vanzelfsprekend. Vooral premier Muscat verzette zich er lange tijd tegen. Pas na langdurig aandringen van onder meer de Nederlandse parlementariër Pieter Omtzigt, die namens de Raad van Europa onderzoek deed naar de moord op Caruana Galizia, kon het onderzoek in 2019 van start gaan.

Ook het moordonderzoek naar Caruana Galizia had tot die tijd vrijwel stilgelegen. Vrij snel na de aanslag werden weliswaar drie mensen opgepakt op verdenking van uitvoering ervan, maar de zoektocht naar hun opdrachtgever bleef vervolgens uit. Pas toen in 2019 de naam van een rijke Maltese zakenman, die nauwe banden onderhield met meerdere ministers en topambtenaren, in verband werd gebracht met de moord en er maandenlange protesten uitbraken in de hoofdstad Valletta, besloot Muscat af te treden.

Overigens leidde dat niet direct tot een cultuuromslag. Muscats opvolger, de huidige premier Robert Abela, behoort tot dezelfde partij als Muscat en nam geen afstand van hem. Tijdens zijn verkiezingscampagne sprak hij met vrijwel geen woord over de moord op Caruana Galizia. Donderdag twitterde hij over het rapport: ‘We moeten hier lessen uit trekken en met nog meer vastberadenheid hervormen’.

Meer over