nieuws'coronapakket' ov-bedrijven

Overheid komt armlastige ov-bedrijven te hulp met aankoop duurzame bussen

Nu vervoersbedrijven verplicht zijn een volledige dienstregeling te rijden – hoewel het aantal reizigers dramatisch is afgenomen – kunnen ze niet zonder extra overheidssteun.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De Vervoerregio Amsterdam gaat fors extra investeren in het mobiliteitsbeleid. Een ‘coronapakket’ moet het kwakkelende openbaar vervoer een impuls te geven. Nu commerciële vervoersbedrijven op omvallen staan, neemt de overheid weer het heft in handen.

De regio, bestaande uit vijftien gemeenten en goed voor 35 procent van het totaal aantal reizigers in het stads- en streekvervoer, trekt er 235 miljoen euro extra voor uit. Het geld zal vooral worden gebruikt om de busvloot emissievrij te maken door de aanschaf van elektrische bussen en de bijbehorende laadinfrastructuur.

Zo komt de regio de openbaar vervoersbedrijven die in financiële nood verkeren tegemoet. Dat is een voor Nederland unieke aanpak: de marktwerking in het openbaar vervoer staat vaak ter discussie. Daarbij draait het altijd om de vraag of openbaar vervoer niet per definitie een overheidstaak is. De Vervoerregio Amsterdam vindt het openbaar vervoer als publieke voorziening zo belangrijk dat ‘wij als overheden onze verantwoordelijkheid nemen’, zegt voorzitter Sharon Dijksma.

Volgens de Amsterdamse wethouder, voorheen als staatssecretaris belast met openbaar vervoer, wordt deze nieuwe aanpak door het ministerie van Infrastructuur en Milieu op de voet gevolgd. ‘Wat wij gaan doen kan een voorbeeld zijn voor heel Nederland.’

Marktpartijen

Ook de marktpartijen erkennen nu dat ‘het financieringssysteem voor het openbaar vervoer erg kwetsbaar blijkt’, zegt president-directeur Pier Eringa van Transdev Nederland. Transdev is het Franse moederbedrijf van Connexxion, de vervoerder die in en rond Amsterdam de grootste marktpartij is en bijvoorbeeld alle bussen van en naar Schiphol rijdt. 

Vervoersbedrijven zijn wat hun inkomsten betreft ruwweg voor 50 procent afhankelijk van overheidssubsidies en voor 50 procent van de betalingen door reizigers. Nu de bedrijven verplicht zijn een volledige dienstregeling te rijden – hoewel het aantal reizigers dramatisch is afgenomen – kunnen ze sowieso al niet zonder extra overheidssteun. Het kabinet heeft 1,5 miljard euro toegezegd voor dit jaar, waarvan nog niets is uitgekeerd. De belangrijkste aandeelhouder van Transdev heeft al aangekondigd te stoppen met investeringen in Nederland.

De aanpak waarvoor de Vervoerregio Amsterdam nu kiest, verandert de verhoudingen en betekent in feite dat de overheden veel meer de regie ter hand nemen. Daar zit ook een politiek-ideologische component aan, al speelt dat formeel binnen die regio geen rol. De Vervoerregio ziet zichzelf als een a-politiek orgaan.

Maar het is een feit dat de PvdA, de partij van voorzitter Dijksma, weinig gelukkig is met de marktwerking in het openbaar vervoer. Zo heeft Dijksma zelf altijd kritiek gehad op het opsplitsen van het nationale spoorbedrijf in twee bedrijven (NS Reizigers en ProRail) en heeft ze als staatssecretaris de ombouw van ProRail tot overheidsdienst doorgevoerd.

Coronacrisis ‘als kans’

De 235 miljoen euro die versneld wordt geïnvesteerd, komt van het Rijk: de zogeheten Brede Doeluitkering, die anders op termijn zou worden aangewend voor allerhande mobiliteitsvraagstukken. De Vervoerregio vindt het stimuleren van (emissievrij) openbaar vervoer zo belangrijk dat de coronacrisis juist als ‘kans’ wordt gezien. Dijksma: ‘Ook na corona wordt het openbaarvervoersysteem nooit meer zoals het was. Dat is prima.’

In de hele vervoerregio is nu ongeveer 20 procent van het openbaar vervoer emissievrij. Dat moet in 2025 95 procent zijn. Dijksma: ‘Even los van corona zitten we al langere tijd in een crisis die echt niet zomaar verdwijnt: de klimaatcrisis.’ De regio gaat ook versneld geld investeren in projecten die moeten leiden tot het vermijden van de spits, in het opknappen van het stationsgebied aan de centrumzijde van Amsterdam CS en in onderzoek naar het rijden op biodiesel. Het ‘coronapakket’, dat maandag wordt gepresenteerd, zet voor alles in op het stimuleren van het openbaar vervoer.

Dijksma: ‘Nu zijn de vervoerscijfers van de openbaar vervoersbedrijven dramatisch. Ook als er een einde komt aan de coronacrisis, zullen de effecten nog lang zichtbaar blijven. We zullen als overheden veel meer geld moeten uittrekken voor het openbaar vervoer. In onze regio hebben we domweg niet eens de ruimte om een andere keuze te maken. We kunnen niet met z’n allen met de auto.’

Lees ook:

‘Ook na corona wordt het openbaar vervoersysteem nooit meer zoals het was.’ En Sharon Dijksma vindt dat prima
Commerciële partijen in het openbaar vervoer kunnen niet meer voldoen aan hun verplichtingen. De Vervoerregio Amsterdam (VRA) gaat nu financieel bijdragen aan het verduurzamen van hun busvloot. Het einde van de marktwerking? Sharon Dijksma, voorzitter van de Vervoerregio Amsterdam: ‘Ik ben altijd voorstander geweest van grote overheidsbemoeienis.’

Meer over