Overgave, prachtig verbeeld in kind

Juist dit herhaaldelijk switchen van betekenis in de voorstelling levert menig hoogspanningsmoment op.

DOOR MIRJAM VAN DER LINDEN

Dat zie je zelden: dans die draait om het juist níet inspannen van de spieren. Het is een wonderlijke gewaarwording, dansers die volkomen ontspannen zijn, slap, als in slaap of dood. 'Lichamen-in-staking', noemt de Franse choreograaf Boris Charmatz hen. Het overkomt om beurten zowel de negen volwassenen als de zeventien kinderen in zijn stuk Enfant, oorspronkelijk gemaakt voor het Festival d'Avignon van 2011.

In de industriële ruimte van de Westergasfabriek staat een hijskraanachtige machine die enkele bewegingloos liggende mensen aan haken van de grond tilt. In stilte laat zij haar buit bungelen en vieren. De beelden doen denken aan zo'n grijpkast op de kermis, maar ook aan een wreed kat-en-muisspel of aan hompen hangend vlees in het abattoir. Hoewel onbemand voelt de machine als een menselijke manipulator. Natuurlijk kan ze ook meer algemeen staan voor de manipulatieve krachten in de maatschappij - cultureel, politiek, financieel et cetera - waaraan elke volwassene onvermijdelijk wordt blootgesteld. Een derde figuur wordt grof door elkaar geschud op een ramp met daarop een trillende lopende band.

Maar dan worden de kinderen binnengedragen en zijn de volwassenen in charge. Ze dragen de tengere tere lijfjes - de jongste is 5, de oudste 8 - in hun armen, teder alsof ze hen niet willen wekken na een lange autorit. Of zijn ze ziek? Ze leggen de kinderen ergens neer, verslepen ze, draaien hen een slag, geven hen over van hand naar hand. En dan wordt het dragen meer zeulen, ruw, en lijken de mensjes van vlees en bloed opeens poppen, objecten, slachtoffers. Zijn de stemmen die je hoort van een speelplaats of een slagveld?

Het is prachtig hoe Charmatz met een simpel, consequent doorgevoerd thema zoveel interpretaties weet op te roepen. Het slappe lijf staat voor overgave, een eigenschap die drijft op vertrouwen en, zo bewijst deze voorstelling, bij uitstek het kind toebehoort, vandaar de titel. Maar het slappe lijf roept ook associaties op met krachteloosheid en machteloosheid, met dood, verderf, misbruik. Tussen deze twee polen beweegt Enfant zich. Juist dit herhaaldelijk switchen van betekenis levert vele kleine hoogspanningsmomenten op, die de choreografie razend spannend houden.

Daarbij is de beeldende kracht van de formaties ijzersterk. De manier waarop de grote en kleine dansers over het toneel uitwaaieren of juist samenballen blijft op je netvlies gegrift staan. Hier een dramatische massascène als op een klassiek schilderij, daar de gevoelige lijnvoering van een piëta.

Ook de wending die het stuk uiteindelijk neemt, is briljant. De kinderen nemen de macht over. Ze rennen uitgelaten rond, op de rand van agressief, en trekken in groepjes aan de zware volwassenen, als mieren die samen een te zware buit verslepen. De vraag wie slachtoffer en wie dader is, de grens tussen schuld en onschuld, het lichaam als doorgeefluik van tijd, geschiedenis, generaties: het is een vloed aan projecties die loskomt. En dat het stuk hiermee niet kan eindigen, heeft Charmatz goed gezien. Het zou te simpel zijn. Hij voert een doedelzakspeler op die iedereen, oud en jong, meelokt, als de rattenvanger van Hamelen. Tot hij zelf door de hijskraan omhoog wordt gehesen.

Enfant, door Musée de la Danse. Choreografie: Boris Charmatz. Amsterdam, Westergasfabriek Zuiveringshal West, 8/6

'Lichamen in staking'

zo noemt de Franse choreograaf Boris Charmatz de manier waarop zijn dansers zich bewegen op het podium, volkomen ontspannen, slap als in dood en slaap, in dans die juist draait om het níet inspannen van de spieren.

undefined

Meer over