Overdonderend

Ruim achthonderd pagina's telt Here is New York, een fotoboek dat de aanslag in Manhattan op alle mogelijke manieren belicht....

EEN vrouw lacht naar de fotograaf zoals een toerist die zich laat portretteren tegen de achtergrond van het Vrijheidsbeeld, of de Eiffeltoren - een beetje schaapachtig. Het decor is de skyline van Manhattan onder gitzwarte rookwolken, uitgebraakt door de Twin Towers. Het New Yorkse decor van die elfde september heeft een andere fotograaf geïnspireerd tot een even wonderschoon als absurd stilleven. Op een braakliggend terrein aan de rafelrand van de stad staat een kitscherig heiligenbeeldje. In de verte zijn een kruis te zien en zerken, of zijn het de eerste monotone woonkazernes? En weer zijn er die zwarte wolken tegen die strak blauwe ochtendhemel.

Op een zwartwitfoto, genomen op grote afstand van het New Yorkse centrum, is een groep orthodoxe joden doende met een religieus ritueel. Ze vormen een hechte groep, met hun zwarte hoeden en zwarte jassen tot op hun knieën. De aandacht is gericht op iets of iemand in het middelpunt van de groep. Met hun rug naar de buitenwereld gekeerd, vormen de mannen een geharnaste, haast onaantastbare groep. Het is, met heel in de verte die twee torens in brand, een bemoedigend beeld: de traditie, het geloof, de hechte groep zijn machtiger en bestendiger dan het zwaarste geweld.

Al deze beelden zijn opgenomen in het ruim achthonderd foto's tellende boek Here is New York, A Democracy of Photographs. De uitgave is uniek in de ware betekenis van het woord. Het is de visuele weerslag van 11 september van zowel de New Yorkse wegwerpcameraconsument als de beroepsfotograaf, van toeristen, toevalsfotografen uit Queens en Harlem en zakenlieden met een digicam in de binnenzak, die de tragedie vanuit hun kantoor in Manhattan zagen voltrekken. Zonder onderscheid te maken in de status van de beeldenmakers, hebben de initiatiefnemers van Here is New York, de fotografen Alice Rose George, Gilles Peress, Michael Shulan en Charles Traub, een lyrisch, adembenemend en waarlijk democratisch beeldverhaal geschapen.

Here is New York ontkiemde minder dan 24 uur na de aanslagen. Iemand plakte een foto van het WTC op het raam van een leegstaande winkel in Prince Street. Michael Shulan zag wat het effect daarvan was - er werd massaal naar gekeken - en begon meer beelden te verzamelen. Vanuit alle uithoeken van de stad werden foto's aangedragen, en de tentoonstelling dijde uit over de etages van het winkelpand in Prince Street.

Met het aanbod steeg de vraag, en tegen betaling van 25 dollar kon iedereen een afdruk krijgen uit een computerprinter. De winst ging naar een goed doel. Steeds langere rijen vormden zich voor de ingang van de winkel, en steeds meer printers moesten worden aangesleept om aan de vraag naar nabestellingen te kunnen voldoen. Andere Amerikaanse musea namen (delen van) de tentoonstelling over, en er werd een internetwinkel geopend. Toen eind juni de initiatiefnemers zich meldden bij de uitgeverij, was de collectie gegroeid tot meer dan vijfduizend foto's.

Juist de veelomvattendheid van de uitgave maakt Here is New York zo uitzonderlijk en indrukwekkend. De ene fotograaf heeft moeten rennen voor zijn leven. De ander zag de ramp van verre, vanaf het dak van zijn huis, met een arm om de schouder van zijn geliefde. De een werd geconfronteerd met een afgerukt onderbeen op straat, de ander fotografeerde zichzelf, zijn witbepoederde gezicht met betraande ogen, in de spiegel van de badkamer. De een zag de doodsangst van zijn collega in een wervelstorm van gruis. De ander legde vast hoe iemand zijn machteloosheid in het stof op een gevel had verwoord: 'You will pay Bin Laden.'

Zonder de bijdragen van amateurs had Here is New York nooit zo overdonderend kunnen worden als het nu is. De ware nieuwsfotografen spoedden zich naar de plek des onheils, terwijl veel New Yorkers een bijdrage leverden door thuis te blijven, misschien omdat ze die journalistieke reflex ontberen, of zich bedachten dat ze er niets te zoeken hadden. De nieuwsfotograaf zoekt naar impact, naar hét beeld dat het drama belichaamt, de amateur kan zich op het beslissende moment de poëzie van de onscherpte, de veelzeggendheid van het detail en de reflectie van de afstand permitteren.

Here is New York bevat talrijke beelden die doen denken aan gruizige underground fotografie zoals die in de jaren zestig en zeventig opgeld deed. Het boek toont daarbij beelden die de Amerikaanse persbureaus om tal van redenen minder welgevallig waren: een foto van een pornozaak waar de Stars and Stripes wapperde, graffiti in de stad met de tekst 'Down with the USA' en die vrouw die lachend poseert tegen de achtergrond van de Twin Towers met rookzuilen alsof het toeristische attracties waren. Het lijkt een cynische foto, maar de vrouw verbeeldt eigenlijk wat menigeen moet hebben gevoeld in de eerste uren na de aanslagen: de neiging om het drama te ontkennen, en een krampachtige poging voor het oog van de camera te vluchten in de routine van de zorgeloze, voor het thuisfront poserende vakantieganger.

Meer over