Over rechts of toch over links?

In 1971 vormden de oppositiepartijen PvdA, PPR en D66 naar Brits voorbeeld een links schaduwkabinet, met Joop den Uyl als schaduwpremier....

Hans van Mierlo, oprichter van D66 en lid van het schaduwkabinet van1971: 'D66 bestond net, en het was onze bedoeling om vóór de verkiezingenbekend te maken onder welke voorwaarden we met wie in de regering wilden.Ons beleidsplan hebben we naar alle partijen gestuurd. We wilden metiedereen praten, maar dan moesten ze twee uitgangspunten onderstrepen:streven naar een vooruitstrevende volkspartij en naar staatsrechtelijkehervormingen. De PvdA en PPR waren de enige die bereid waren.'

Paul Depla, PvdA-wethouder in Nijmegen: 'Wij hebben in Nijmegen al sinds1986 een linkse meerderheid, die in 2002 in een links college is omgezet.Het bevalt ons zodanig dat we voor de verkiezingen van maart eenlijstverbinding met SP en GroenLinks zijn aangegaan. We zijn het over veelzaken automatisch met elkaar eens. De effectiviteit is groter dan wanneerje een breed samengesteld college hebt. We laten hier zien dat je niet overhet midden of over rechts hoeft te regeren. '

Hans van Mierlo: 'D66 streefde destijds naar een nieuw stelsel, met eendirect gekozen minister-president en een districtenstelsel voor de Kamer.De grondwetswijziging om dat voor elkaar te krijgen liep vast, dus beslotenwe tot een kraakoperatie: gewoon doen of je al een gekozenminister-president had.

'De boodschap aan de kiezer was: als je op een van deze partijen stemt,dan stem je op een compleet programma. Daarop worden geen concessies meergedaan na de verkiezingen. Het ging om veel meer dan alleen het volgendekabinet: ik dacht persoonlijk dat we drie verkiezingen nodig zouden hebbenom een meerderheid te krijgen, maar het ging veel sneller.'

Gerrit Voerman, hoofd van het Documentatiecentrum Nederlandse PolitiekePartijen: 'De linkse samenwerking werd gedragen op lokaal niveau. Bovendienwas de samenleving veel sterker gepolitiseerd. Het was de tijd van demaakbaarheid van de samenleving.

'Het streven was om uiteindelijk tot een grote progressieve volkspartijte komen, maar dat is helemaal anders gelopen. Het geloof dat je uit deHaagse cockpit Nederland kunt besturen, is sterk afgenomen.'

Max van der Stoel, minister van staat en lid van het schaduwkabinet: 'DePvdA had een nadrukkelijke voorkeur voor samenwerking met D66 en PPR. Alsje een schaduwkabinet vormt, maak je een duidelijke keuze.

'Bos houdt al zijn opties open, daar heb ik wel begrip voor. Er zijnprogrammatische verschillen, maar Bos vraagt zich ook af of de partijenafzonderlijk niet meer stemmen zullen halen. Daar kon hij best eens gelijkin hebben.'

Steven de Vries, politiek voorzitter van Dwars, de jongerenorganisatievan GroenLinks: 'De partijen moeten zich absoluut verbinden. Ik benteleurgesteld in Wouter Bos. Je ziet het aan de grote aantallen zwevendekiezers: de mensen willen duidelijkheid. Het is nu wel zeker dat jeGroenLinks of SP moet stemmen als je een linkse coalitie wil. Met de PvdAkan het over links of over rechts.'

Ed van Thijn, lid van het schaduwkabinet: 'Andere tijden, anderestrategieën. Het schaduwkabinet was toen een vorm van nieuwe politiek. Hetpaste in het streven om in een tijd van polarisatie een progressiefstembusakkoord te smeden en dat ook een gezicht te geven. Nu is eenpolarisatiestrategie al lang niet meer aan de orde.'

Hans van Mierlo: 'Wij waren toen bezig met partijpolitieke enstaatsrechtelijke vernieuwingen. Dat ontbreekt nu volledig. Er zit geengrote gedachte achter. De oppositie zegt: laten we de handen ineen slaan,en Bos probeert zich ertussendoor te wringen. Ik begrijp het wel, maar jemoet je afvragen of de tijden niet te ernstig zijn om nog in lapwerk tegeloven.'

Douwe Douwes

Meer over