Over de streep kijk je zo

In onze kijkcursussenreeks: twaalf kijkplezier verhogende weetjes over (het kijken naar) Over de streep. 'Stap over de streep als je thuis geweld hebt gezien.'

CAREL HELDER

'Over de streep is een krachtig en zelfs aangrijpend tv-format, waar jongeren hun klasgenoten openlijk laten zien wat hen pijn doet, door over een streep te lopen' (de Volkskrant, 2011). Deze zomer is de tweede serie op tv. Zo gaat het: negentig leerlingen hebben zich verzameld in een gymzaal, op een podium staat de 'leader' met een microfoon. 'Stap over de streep als er bij jou thuis problemen met alcohol of drugs zijn geweest.' 'Stap over de streep als er sprake is geweest van armoede.' 'Stap over de streep als je thuis geweld hebt gezien.' 'Stap over de streep als je bent geslagen door iemand die zei dat hij of zij van je hield.' Voor en na de opnamen van het evenement (Challenge Day) zijn interviews van Arie Boomsma met deelnemers te zien. Voor scholen is lesmateriaal beschikbaar.

1 En ja, er is iets veranderd sinds vorig seizoen.

'Minder uitleg over Challenge Day, want dat weten we nu langzamerhand wel, en meer aandacht voor story telling.' Daarmee bedoelt Arie, want die spreekt hier, bovengenoemde portretten van leerlingen. Sowieso verschuift de aandacht lichtjes van het evenement naar de verhalen. 'Inhoudelijk is het programma sterker geworden.'

2 Challenge Day: van onbegrip naar respect in één dag. (Voor wie het toch nog niet weet.)

We hebben het over een meer dan vijfentwintig jaar beproefde methode om onverschilligheid en onbegrip tussen scholieren tegen te gaan en wederzijds respect te stimuleren, zo kun je opmaken uit onder meer de website van producent POSH Productions. Centrale vraag: wat weten we van elkaar? Hoe meer dat is, hoe meer begrip. Dat is de leidende gedachte.

3 Het komt allemaal door Jessica Villerius.

Villerius, bekroond documentairemaker en eigenaar van POSH Productions, zag een itempje over Challenge Day bij Oprah Winfrey en werd, zegt ze, gegrepen. Ze maakte een film over het fenomeen, die zou worden genomineerd voor de Onderwijsjournalistiek Prijs 2010. Onmiddellijk na de uitzending kreeg ze honderden enthousiaste mailtjes (nu zijn dat er tienduizenden) en al snel van zeventig middelbare scholen aanvragen. Ook dat aantal is inmiddels verveelvoudigd. In intensieve gesprekken met de stichters van Challenge Day won ze hun vertrouwen en mocht ze het concept in een televisieserie verwerken. Ook de serie werd genomineerd, voor de Beeld en Geluid Awards 2011.

Als alle afleveringen van een seizoen zijn opgenomen en gemonteerd, worden ze woord voor woord in het Engels ondertiteld en vliegt Villerius ermee naar San Francisco om ze door Rich en Yvonne Dutra-St.John te laten accorderen, de founding father & mother van Challenge Day. Die houden continu een vinger aan de pols.

4 In de lopende serie hoefde niets te worden aangepast, in de vorige één scène.

Villerius: 'Dat had te maken met de veiligheid van een van de kinderen. Om de leerling tegen zichzelf te beschermen, is er iets uitgeknipt.' Voor de uitzending worden de beelden - los van de Amerikanen - door de deelnemende leerlingen, hun ouders, de leraren, de KRO uiteraard en een team deskundigen (psychologen, justitieel medewerkers en jeugdzorgers) beoordeeld.

Het gebeurt trouwens nooit dat een kind of ouder zegt: dit mag niet op tv. Maar het is niet de bedoeling een kind te laten leeglopen. Boomsma: 'We zijn niet uit op effectbejag. Niemand schiet er iets mee op als een jongen op televisie zegt: mijn vader is een klootzak.' Een paar maanden na de uitzending gaat het team terug en onderzoekt wat het effect is geweest (op ene school groter dan de andere, maar tot nu toe steeds positief).

5 Villerius is licentiehouder voor Challenge Day in Nederland.

Zij is de enige die buiten de Verenigde Staten Challenge Days mag organiseren. De bijeenkomsten worden in Nederland nu ook zonder camera's gehouden. De organiserende stichting is een non-profitorganisatie.

Daarnaast bezit Jessica Villerius de internationale rechten op de televisieserie. Haar agent, het Amsterdamse Absolutely Independent ('The Format Agency'), is voor Villerius' format vanuit meerdere landen benaderd.

6 Voor de opnamen worden Amerikaanse begeleiders ingevlogen.

Leaders worden die genoemd. Waarom geen Nederlanders? 'Sommige Amerikanen doen het werk al tien, vijftien jaar', zegt Villerius. 'Die ervaring neem je niet zomaar over.' Ook blijken de scholieren het juist leuk te vinden: 'Die grappige, gekke Amerikanen.' Andere leerling: 'Anders was ik nooit gaan dansen.' Villerius: 'Als deelnemer weet je dat je hen nooit meer tegenkomt. Dat kan bevrijdend zijn.'

7 'De huidige generatie jongeren is heel reflectief.'

Aldus Arie Boomsma op de vraag wat hem het meest verbaasde gedurende de opnamen. 'Ikzelf was als puber heel anders. Als er iemand in mijn omgeving overleed, beperkte het gesprek zich bij ons thuis zich al snel tot 'ja, het leven is eindig'. Daar deed ik het mee. Ik was er totaal niet mee bezig wat zo'n gebeurtenis met mij te maken had.' Hij vermoedt een rol voor de sociale media in de veranderde perceptie. 'De middelbare scholieren van nu zijn het gewend om te communiceren, om voor hun gevoelens uit te komen.' Tweede, aangrijpender punt van verbazing: 'Ik heb me nooit gerealiseerd dat heel veel kinderen nooit of maar heel kort kind geweest zijn.'

8 Over de streep trok vorig seizoen elke week ruim 800 duizend kijkers. Nu zijn het er krap 300 duizend.

Het programma is verhuisd van Nederland 1 naar de minder vaak bekeken jongerenzender Nederland 3 en wordt in de schoolvakantie uitgezonden. Je kunt je voorstellen dat de makers en omroep dat liever anders hadden gezien. Volgens netmanager Gerard Timmer heeft hij zulke signalen niet gekregen. Timmer: 'In goed overleg met de KRO hebben we zowel de zender en de uitzenddata bepaald. Ten eerste willen we heldere netten. De doelgroep van Over de streep is grotendeels jong, dus hoort het op Nederland 3 thuis. Daarnaast willen we ook in de zomer behoorlijk programmeren en niet alleen herhalen.' Boomsma heeft er wakker van gelegen, Villerius zich naar eigen zeggen gevoegd naar de wijsheid van de netmanager. De KRO kijkt het diplomatiek zwijgend aan.

9 Over de streep is 'niet-zure televisie'.

Dat is wat Villerius wilde maken, want zure televisie is er volgens haar te vaak. 'En de mensen wat bijbrengen en de wereld wat liever en leuker maken voor kinderen.' Katholiek is ze trouwens niet. Wel heeft ze een licht-boeddhistische inslag.

10 Iedere scepticus is welkom om mee te doen.

Sinds in augustus 2011 de pestprofessor Bob van der Meer in Knevel & Van den Brink kritiek uitte op het programma (onder meer vanwege door hem veronderstelde groepsdruk), heeft Villerius veel sceptici uitgenodigd aan Challenge Day mee te doen, onder wie dezelfde Van der Meer. Die heeft tot nog toe niet thuis gegeven. Toen ze een congres van tweehonderd artsen en orthopedagogen toesprak, vroeg de debatleider: 'Wie denkt dat het gevaarlijk is voor de leerlingen?' Er gingen zeventien of achttien handen omhoog. Aan het eind vroeg hij het nog eens. Nul.

11 Het is een arbeidsintensief programma.

Een Challenge Day wordt met acht camera's opgenomen; aan elk evenement gaan plusminus zes draaidagen vooraf voor de afzonderlijke verhalen. Die zijn ver van tevoren door de leraren of leerlingen aangereikt en door de redactie onderzocht. En dan is er de parel, jargon voor een verhaal dat op het evenement zelf naar boven komt. Niemand op school had er weet van en opeens blijkt er iemand opvallend vaak naar de streep te lopen. Boomsma: 'Vaak leidt het tot een extra filmpje dat we na Challenge Day opnemen. Niet zelden is dat het opvallendste verhaal.'

Waarom Arie Boomsma zelf niet aan de Challenge Days meedoet, willen zowel de leerlingen als de leraren altijd weten. Boomsma: 'Als je meedoet, heb je geen overzicht.' Hij observeert de deelnemers, vangt ze op als de situatie erom vraagt en vertaalt het Nederlands voor de Amerikanen en het Engels voor de Nederlandse leerlingen. En er is nog een reden: hij is twee meter. 'Dat leidt enorm af.'

undefined

Meer over