Over de paden van de denker

Friedrich Nietzsche vond in het Zwitserse Sils-Maria rust voor zijn kolkende gedachten. Zijn vele wandelingen in de bergen zijn na te lopen. 'Estut gut.'

Nee, de verheven gedachten komen niet vanzelf in het voetspoor van de grote filosoof. Neem vandaag, een vroege zomerdag die zo stralend was begonnen. Het is tien uur in de ochtend en de wolkensluiers rondom de bergtoppen hebben zich opeens geformeerd tot een massief front. Over de Silsersee die zojuist nog lag te spiegelen tussen de bergtoppen, glijdt een gordijn van regen. Met de hemel betrekt ons humeur. Twee dagen in Sils-Maria. Twee dagen Donnerwetter.

'De bergen slapen niet. Nooit!', waarschuwt de bergwandelaar met wie we schuilen onder een overhangende rots. Een man met verstand van zaken, dat zie je zo: schoenzolen als tractorbanden en een jas van gewapend canvas - de bergen van het Zwitserse Oberengadin kunnen hun tanden laten zien. 'Omkeren, anders wordt de terugweg te gevaarlijk.'

In de geschriften van Friedrich Nietzsche over Sils-Maria is het meestal mooi weer. De dagen waren sonnenhell. 'Es tut gut. Hier will ich lange bleiben.' Tussen 1881 en 1888, voor de waanzin vat op hem kreeg, bracht de Duitse filosoof de meeste van zijn zomers door in het Zwitserse bergdorp. Hij vond er soelaas voor de drukte van de stad en rust voor zijn kolkende gedachten. 'De binnenwereld valt hier samen met de buitenwereld. De paden, bossen, meren, weiden - ze zijn voor mij gemaakt.'

Sils-Maria ligt in de luwte van het mondaine Zwitserland, een oud, welt-abgerückt bergdorp zonder het getoeter van het nabije Sankt-Moritz. Tussen de antieke berghuizen en langs het eenvoudige 17de-eeuwse kerkje kolkt een gletsjerblauwe beek. Het eenvoudige witte huis waar Nietzsche een kamer huurde staat bescheiden aan het einde van een paadje. Er is een Nietzsche-centrum gevestigd waar alle bergwandelaars nu naartoe zijn gevlucht bij gebrek aan ander slechtweervertier.

Drie kamers zijn gevuld met documenten, handschriften, zeldzame drukken en foto's van de filosoof met de Schnurrbart diezo groot is als een kleerborstel. Het is een ernstig huis waar bezoekers zich fluisterend buigen over boeken en documenten. Was dit werkelijk zijn bed? De geur is die van boenwas en oud papier.

Sils-Maria is eens en vooral een Nietzsche-bedevaartsoord, al was de intelligentsia er altijd goed vertegwoordigd. Rilke was in Sils-Maria, Klaus en Erika Mann, Hesse, Dürrenmatt, Neruda, Cocteau, Chagall, Beuys en een stoet anderen.

Halverwege de middag breekt het wolkendek open en kunnen we alsnog naar die paden, bossen, meren en weiden. Net buiten het dorp voert een pad omhoog langs een ravijn dat je wild-romantisch zou kunnen noemen, met een beek die zich energiek door de kloof perst. Rauwe bergtoppen, zomer en winter gehuld in kou, domineren het uitzicht naar het oosten. Aan de andere kant loopt een rotshelling met ons mee die - alsof die grote ruigte ergens mee gecompenseerd moet worden - is begroeid met duizend ijle zomerbloemen.

Het grijs en groen van de rotsen en de weiden die erop volgen zijn bespikkeld met de kleuren van wilde clematis, sleutelbloemen, primula's, bergvaleriaan, alpenroosjes, lupine en tientallen andere soorten waarop regendruppels zilverig liggen te glimmen. Hoog boven het dorp zweeft het Waldhaus, een eerbiedwaardig hotel met de nationale vlag in top. Het Zwitserland van de ansichtkaarten, verpletterend mooi.

Na een tijdje op het licht stijgende pad opent zich een klein dal met een paar verspreide boerderijen. Alleen de bewoners van dit Fexdal mogen zich per auto verplaatsen, zodat wandelaars een uitzicht meekrijgen dat nauwelijks afwijkt van een eeuw of anderhalf geleden. Leistenen daken, een sliert rook uit een schoorsteen, boerderijen waar de koeien vroeger onderin woonden en de mensen bovenin, en verder alleen de natuur, die tussen de buien door een diepe kalmte over het dal legt.

De boerenbewoners van toen hebben de 'kluizenaar van Sils-Maria' vaak voorbij zien komen, soms met een parasolletje. Maar was de filosoof wel zo'n kluizenaar? De literatuur vermeldt allerlei uitwisselingen met intellectuelen die Sils-Maria bezochten. Gepensioneerd dorpsbewoner Reto Zuan vertelt graag hoe zijn grootvader ooit met een paar andere kwajongens kiezelstenen liet vallen in Nietzsches gesloten paraplu, om daarna vanuit een schuilplaats toe te kijken hoe de filosoof zijn plu opstak. 'Het schijnt dat Nietzsche niet veel sprak met dorpsbewoners, maar hij liet zich vaak zien. Iedereen kende hem.'

Over de wandelpaden hoef je je geen zorgen te maken in Oberengadin. Al in Nietzsches tijd werden ze onderhouden. In de omgeving van Sils-Maria ligt een uitgestrekt weefsel van paden, van zware bergtrajecten tot lichte wandelroutes. Een ervan, een pad dat nauwelijks daalt of stijgt, loopt langs de Silsersee en het kleine schiereiland Chasté, de favoriete plek van de denker.

De wolken blijven rusteloos rond de bergtoppen zeilen, maar regen blijft nog even uit zodat het meer als een blauwgrijze spiegel voor ons ligt. De pijnbomen en het gras laten een prikkelende geur los. De oever van de Chasté is overkapt met dennengroen en om de paar honderd meter voorzien van bankjes. Hier was het dat Nietzsche een deel van zijn Also sprach Zarathustra, zijn hoofdwerk, bij elkaar dacht, zoals hij zelf verklaarde, inclusief het later zo misbruikte concept van de Übermensch.

Vele Schöpferstunden bracht hij door op de Chasté, liggend in het mos of mijmerend op een bankje. Dwepers zullen hier misschien hun eigen gedachten peilen. Gewone wandelaars hebben genoeg aan het meer, de bomen, de bloemen, de bergen en de vraag hoe ze voor de regen een plek kunnen vinden om te schuilen.

PRAKTISCH

Wandelen

Sils-Maria en omgeving en de wandelgangen van Nietzsche en vele andere beroemdheden zijn beschreven in Spaziergänge durch Nietzsches Sils-Maria. Uitgeverij Arche. Te koop in goede reisboekhandels en in Sils-Maria.

Slapen

Een paar oude grand hotels domineren Sils-Maria, waaronder het Waldhaus en hotel Edelweiss. Veel dorpsbewoners verhuren veel goedkopere kamers en appartementen.

www.sils.ch

Vervoer

Vanaf het treinstation in Sankt-Moritz rijden elk uur bussen naar Sils-Maria. Het openbaar vervoer in Zwitserland is uitstekend geregeld natuurlijk. De gele postbussen (Postauto's) met hun drietonige hoorn nemen ook passagiers mee. www.postbus.ch.

erder: www.MySwitserland.com

undefined

Meer over