Ouders hebben er volgens deskundigen reis naar Verenigde Staten voor over om geslacht kind te weten 'Sluiting genderkliniek leidt tot trek naar buitenland'

Sluiting van de Utrechtse kliniek voor sekse-selectie zal tot gevolg hebben dat Nederlandse echtparen snel hun heil gaan zoeken in het buitenland....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Nederland wordt met deze stap een van de weinige landen die een bestaande genderkliniek sluiten. Wereldwijd zijn er ongeveer veertig selectieklinieken - onder andere in Israël, Turkije, de VS, Engeland en Hongkong - die toekomstige ouders de kans biedt het geslacht van hun baby te bepalen.

Prof. R. Gosden, die bij het ziekenhuis Leeds General verantwoordelijk is voor een van de grootste ivf-afdelingen van Groot-Brittannië, reageert verrast op de mogelijke sluiting. 'Er is nu een wereldmarkt voor dit soort technieken ontstaan. Zolang er geen uniforme regels zijn die internationaal worden nageleefd, zullen Nederlandse echtparen gewoon hun heil elders gaan zoeken.'

Ook directeur P. Liu van de London Gender Clinic, een van de twee genderklinieken in Groot-Brittannië, verwacht in de toekomst meer aanmeldingen vanuit Nederland. Liu: 'Deze maatregel zal ouders beslist niet tegenhouden. Het wordt moeilijker, maar onze ervaring van de afgelopen jaren is dat ze het er voor over hebben om naar ons of de VS te komen.'

De sluiting van de Utrechtse kliniek wordt binnenkort mogelijk door een wetswijziging. De wet Bijzondere Medische Verrichtingen, die onlangs door de Eerste Kamer is behandeld, geeft minister Borst van VWS de mogelijkheid de kliniek te sluiten op grond van het criterium ongewenste medische of ethische handelingen.

Nederland heeft bovendien, in tegenstelling tot landen als de VS en Groot-Brittannië, een nieuw internationaal mensenrechtenverdrag ondertekend waarin geslachtskeuze discriminerend wordt genoemd. Al ten tijde van de opening van de kliniek liet Borst weten, gesteund door de Tweede Kamer en de artsenorganisatie KNMG, dat zij geslachtskeuze op niet-medische gronden onwenselijk acht.

Tot voor kort kon het ministerie de omstreden kliniek, die in 1995 werd geopend, om ethische of medische redenen niet aanpakken. De kliniek maakt gebruik van een techniek van spermascheiding, ontwikkeld door de Amerikaanse zakenman R. Ericsson, die in wetenschapskringen omstreden is.

De KNMG verwelkomt dan ook de sluiting. 'De organisatie van de kliniek deugde niet, de methode-Ericsson rammelt aan alle kanten en seksekeuze is discrimerend', zegt secretaris-generaal Th. van Berkestijn. 'Bovendien beloofde de kliniek resultaten die ze niet konden waarmaken.'

Het ministerie liet al in september aan de directie doorschemeren dat sluiting ophanden was. Directeur B. van Delen kondigde donderdag aan naar de rechter te zullen stappen om sluiting te voorkomen. Volgens de directeur heeft het ministerie van VWS geen poot om op te staan. 'Hier is niets onoorbaars gebeurd. We hebben alleen aan de wensen van ouders proberen te voldoen zonder er een markthandel van te maken.'

Volgens van Delen zijn er in twee jaar zeventig echtparen in de kliniek behandeld. De helft van hen was allochtoon. Van de veertien zwangerschappen resulteerde ruim 90 procent in het 'gewenste' geslacht. Na minimaal drie tot vier inseminaties zou de Utrechtse kliniek volgens de Ericsson-methode echtparen een kans van 80 procent geven op een jongen. Voor meisjes is dit zo'n 70 procent.

Van Delen: 'We weten dat er nog honderden casussen nodig zijn om wetenschappelijk te kunnen aantonen dat deze aanpak effectief is. Maar we waren op de goede weg.'

Zowel Liu als Gosden verwachten niet dat Londen snel het voorbeeld van Nederland zal volgen. Hoewel de British Medical Association zich fel heeft gekeerd tegen de geslachtskeuzetechniek, heeft de Britse regering geen plannen de genderklinieken aan te pakken.

Volgens de Britse wet mogen ivf-klinieken gedoneerd sperma niet gebruiken voor een eventuele geslachtskeuze. Genderklinieken vallen echter niet onder de wet.

Gosden is geen voorstander van sluiting. 'Nederland is liberaal op het terrein van euthanasie maar conservatief als het gaat om nieuwe voortplantingstechnieken. Ik ben sceptisch over de Ericsson-methode maar er zijn in de VS technieken die effectiever zijn. De vraag is hoe we daarmee moeten omgaan.'

Meer over