Ouderen eisen recht op hulp bij zelfdoding

Zelfbeschikking over het eigen leven én de eigen dood, daarvoor pleit de initiatiefgroep Uit Vrije Wil. De club wil dat ouderen die hun leven als 'voltooid' beschouwen het recht krijgen op hulp bij zelfdoding, ook als daarvoor geen dringende medische reden is.

DEN HAAG - In vier maanden tijd kreeg het initiatief bijna 120 duizend steunbetuigingen, genoeg om een debat in de Tweede Kamer af te dwingen. Vanavond is het zover.

Initiatiefneemster Yvonne van Baarle kreeg steun van bekende Nederlanders als televisiepresentatrice Mies Bouwman, neuroloog Dick Swaab, cabaretier Paul van Vliet en oud-politici Frits Bolkestein (VVD), Jan Terlouw (D66) en Hedy d'Ancona (PvdA). De groep stelde een wetsvoorstel op ter invoering naast de bestaande euthanasiewet. 'Soms zien we geen mogelijkheden meer ons leven in een voor ons zinvolle vorm voort te zetten en krijgen we het gevoel onszelf te overleven', schrijven de initiatiefnemers aan de Tweede Kamer.

Zelfdoding is niet strafbaar, maar hulp daarbij wel. De wet stelt ondraaglijk en uitzichtloos lijden als voorwaarde voor euthanasie. Uit Vrije Wil pleit voor legale stervenshulp voor ouderen boven de 70 jaar die concluderen dat hun leven voltooid is. De hulp zou gegeven moeten worden door een daarvoor opgeleide stervenshulpbegeleider die 'de overtuiging heeft gekregen dat sprake is van een vrijwillig, weloverwogen en duurzaam verzoek om stervenshulp'.

Het voorstel zal in de Kamer stuiten op weerstand van een meerderheid, aangevoerd door de coalitie van VVD, CDA en PVV en de officieuze gedoger in de Eerste Kamer, de SGP. 'Wij zijn tegen euthanasie', zegt een medewerker van SGP. 'Dus ook tegen dit voorstel, dat nog verder gaat. Je biedt mensen een verkeerd alternatief, namelijk de dood. Wij willen het leven beschermen.'

Voormalig PvdA-minister Hedy d'Ancona verwacht dan ook weinig van de Kamer. Maar uitstel is geen afstel, meent ze. D'Ancona liep eind jaren zestig voorop in de emancipatiebeweging. Ze beschouwt stervenshulp voor ouderen als een onafwendbare volgende stap in het proces van meer zelfbeschikking en emancipatie. 'De legalisering van abortus duurde ook heel lang.' Toch telt ze haar zegeningen. 'Dankzij ons is dit onderwerp bespreekbaar. De artsenfederatie KNMG reageerde in eerste instantie angstig en negatief, maar heeft door ons hun interpretatie van de euthanasiewet bijgesteld.'

Het begrip lijden is vaak ruimer dan gedacht, stelde de KNMG in mei vorig jaar. Ook de levenseindekliniek van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, die sinds 1 maart actief is, is volgens D'Ancona te danken aan het burgerinitiatief. In die kliniek kunnen mensen terecht die door hun eigen arts niet worden geholpen omdat die daar nog te weinig reden voor ziet.

PvdA-motie

De PvdA is positief over het burgerinitiatief. Tweede Kamerlid Jetta Klijnsma zal een motie indienen waarin ze oproept tot een breed maatschappelijk debat over het levenseinde en hulp bij zelfdoding. 'Het voorstel van de initatiefnemers kunnen we niet één op één overnemen. Dat is te kort door de bocht. De huidige euthanasiewet is ook erg zorgvuldig tot stand gekomen. Maar dit initiatief laat zien dat het debat leeft en nog veel breder moet worden aangezwengeld.'

De VVD vindt het initiatief te ver gaan. De partij maakt bezwaar tegen de leeftijdsgrens in het voorstel. 'Waarom zou iemand van 69 verschillen van iemand van 71?', zegt een woordvoerder. De liberalen zien bovendien nog genoeg ruimte voor verbetering binnen de huidige euthanasiewet. 'Een alzheimerpatiënt zou bijvoorbeeld de mogelijkheid kunnen krijgen om, wanneer hij nog volledig bewust is, zijn euthanasiewens duidelijk te maken. Nu is dat nog niet het geval.'

Commentaar Pagina 28

Sinds 2002 is in de wet geregeld dat artsen hulp mogen bieden bij het beëindigen van het leven van een patiënt. Onder strikte voorwaarden is euthanasie mogelijk: er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden en het verzoek kan alleen door de patiënt zelf worden gedaan.

De wet beschermt de arts. Een patiënt heeft geen recht op euthanasie. Een arts is niet verplicht de euthanasiewens uit te voeren. Wel heeft hij volgens artsenfederatie KNMG de morele verplichting een patiënt door te verwijzen naar een collega.

Begin jaren zeventig begon de discussie over hulp bij zelfdoding. In 1973 werd de Friese huisarts Postma veroordeeld voor euthanasie op haar 78-jarige moeder. Postma kreeg een week voorwaardelijke gevangenisstraf. Kort daarna werd de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) opgericht.

In 1984 oordeelde De Hoge Raad dat een arts terecht had gehandeld in een 'noodtoestand' waarin het genezen van de patiënt onmogelijk was, maar er toch een verplichting was tot het verlichten van lijden.

In 1991 leidde de 'pil van Drion' tot discussie. De rechtsgeleerde Huib Drion stelde een pil voor waarmee een oudere zelf uit het leven kan stappen. De pil kwam er niet, wel besloten CDA en PvdA in 1991 tot een gedoogconstructie waarin euthanasie strafbaar bleef, maar artsen vervolging konden voorkomen door aan zorgvuldigheidseisen te voldoen. In 2002 volgde de legalisering van euthanasie onder strikte voorwaarden.

Discussie over euthanasie begon al in de jaren zeventig

Dick Swaab, hoogleraar neurobiologie

'Ik wil 'baas in eigen brein' zijn. Bij mijn conceptie en geboorte is me dat niet gelukt. Bij het einde van mijn leven eis ik dat recht onverkort op.'

Paul van Vliet, cabaretier

'Als ik echt oud geworden ben en mijn leven voltooid acht, wil ik zelfstandig en uit eigen wil kunnen beslissen of ik mijn leven daadwerkelijk laat beëindigen. Ik hoop dat de initiatiefgroep erin slaagt om te bewerkstelligen dat ooit verwezenlijkt wordt dat ik met professionele hulp op legitieme wijze met een daarvoor speciaal opgeleid iemand over mijn zelfgekozen dood kan praten, dat zo iemand mij in dat proces kan leiden en mij kan helpen om mijn wens te verwezenlijken.'

Jan Terlouw, voormalig D66-Kamerlid en minister van Economische Zaken, schrijver

'Mensen moeten uit het leven kunnen stappen als zij weloverwogen hun leven voltooid vinden, als zij klaar zijn met hun leven. Dat betekent dat dit alleen voor oudere mensen geldt. En vanzelfsprekend mag het niet lichtvaardig gebeuren, maar zeer zorgvuldig.'

Frits Bolkestein, voormalig fractievoorzitter van de VVD

'Tweeduizend jaar geleden zei Seneca het al: 'Voor ik mijn oude dag bereikte, was het mijn zorg om goed te leven, op mijn oude dag is dat om goed te sterven. En goed sterven, dat is vrijwillig sterven.' Ik ben het daar van harte mee eens.'

Mies Bouwman, voormalig televisiepresentatrice

'Het doet er niet toe of ik persoonlijk naar stervenshulp verlang wanneer daarvoor het moment gekomen is. Waar het om gaat, is dat die professionele en zorgzame hulp mogelijk moet zijn wanneer oude mensen na een voltooid leven daarom vragen. Dat is hun recht.'

Eugène Sutorius, hoogleraar strafrecht UvA

'Natuurlijk, het lot regisseert. Maar sterven kan beter! Het is aan de vrije mens om, als zijn tijd gekomen is, het leven te laten, afscheid te nemen en waardig te gaan. Mensen worden ouder, veel ouder dan vroeger. We moeten de keerzijde daarvan gaan inzien. Het komt voor dat het lijkt alsof de dood ons vergeven is. Dan doen we een beroep op de vrije mens. Beslissingen over leven en dood behoren tot ons domein.'

undefined

Meer over